Ορμούζ: Το στενό που μπορεί να πνίξει τη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν

Σε οριακό σημείο βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν για την επίτευξη οριστικής συμφωνίας, με τα Στενά του Ορμούζ να παραμένουν το πιο δύσκολο και επικίνδυνο ζήτημα στο τραπέζι. Η Ουάσιγκτον διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί συμφωνία με οποιοδήποτε κόστος, την ώρα που η πιθανότητα επιβολής τελών από την Τεχεράνη για τη διέλευση πλοίων από τη στρατηγική θαλάσσια αρτηρία προκαλεί έντονη ανησυχία για τις συνέπειες στη διεθνή ναυσιπλοΐα, την ενέργεια και την παγκόσμια οικονομία.

Η κατάσταση έγινε ακόμη πιο εύθραυστη μετά την επίθεση σε φορτηγό πλοίο την Πέμπτη. Το πλοίο επλήγη από βλήμα άγνωστου τύπου στον Κόλπο του Ομάν, αφού είχε περάσει από τα Στενά του Ορμούζ, χωρίς να έχει αποσαφηνιστεί η προέλευση της επίθεσης. Η βρετανική υπηρεσία ασφάλειας της ναυσιπλοΐας UKMTO ανέφερε το περιστατικό, το οποίο οδήγησε στην αναστολή του σχεδίου εσπευσμένης απομάκρυνσης χιλιάδων ναυτικών.

Το σχέδιο είχε ξεκινήσει δύο ημέρες νωρίτερα, με στόχο να αποχωρήσουν περίπου 600 πλοία που παρέμεναν αποκλεισμένα στον Κόλπο μετά το ξέσπασμα του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου. Την αναστολή ανακοίνωσε ο Ναυτιλιακός Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών, καθώς το νέο πλήγμα επιβεβαίωσε πόσο ασταθές παραμένει το περιβάλλον ασφαλείας στην περιοχή.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, που πραγματοποιεί περιοδεία σε μοναρχίες του Κόλπου, επιχείρησε να καθησυχάσει τους παραδοσιακούς συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών. Από το Μπαχρέιν, απευθυνόμενος στους ομολόγους του των χωρών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, ξεκαθάρισε ότι η Ουάσιγκτον επιθυμεί συμφωνία, όμως δεν προτίθεται να την αποδεχθεί με όρους που θα δημιουργούσαν προηγούμενο διεθνούς αποσταθεροποίησης.

Ο Ρούμπιο χαρακτήρισε εξαιρετικά επικίνδυνη την ιδέα ότι ένα κράτος μπορεί να επιβάλει πληρωμή για τη χρήση διεθνούς θαλάσσιας οδού επειδή βρίσκεται κοντά στην επικράτειά του. Προειδοποίησε ότι μια τέτοια πρακτική θα μπορούσε να εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο σαν «επιδημία», προκαλώντας χάος στις διεθνείς μεταφορές και στους κανόνες ελεύθερης ναυσιπλοΐας.

Σκληρό μπρα ντε φερ για τα Στενά του Ορμούζ

Το Ομάν, που βρίσκεται στην απέναντι πλευρά των Στενών του Ορμούζ, δείχνει επίσης να διαφωνεί με τη γραμμή της Τεχεράνης. Το σουλτανάτο ανακοίνωσε ότι δεν προβλέπεται κανένα τέλος διέλευσης στο πλαίσιο των μελλοντικών διευθετήσεων για το στενό, ενώ αναφέρθηκε στη δημιουργία προσωρινού θαλάσσιου διαδρόμου, τον οποίο παρουσίασε ως πρωτοβουλία σε συντονισμό με τον ΟΗΕ.

Η απάντηση των Φρουρών της Επανάστασης ήταν απειλητική. Προειδοποίησαν ότι θα λάβουν τα κατάλληλα μέτρα αν διαπιστώσουν προσπάθεια διέλευσης χωρίς προηγούμενη έγκριση της ιρανικής πλευράς. Η τοποθέτηση αυτή ανεβάζει την ένταση, καθώς ουσιαστικά θέτει υπό αμφισβήτηση την ελεύθερη διέλευση από μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες οδούς του πλανήτη.

Οι χώρες του Κόλπου δεν ανησυχούν μόνο για τα Στενά του Ορμούζ. Έχοντας βρεθεί επανειλημμένα στο στόχαστρο της Τεχεράνης κατά τη διάρκεια του πολέμου, ζητούν να ενταχθούν στις αμερικανοϊρανικές συνομιλίες και άλλα ζητήματα, όπως το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν και η υποστήριξη ένοπλων οργανώσεων στην περιοχή.

Οι υπουργοί Εξωτερικών των χωρών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου τονίζουν ότι για να υπάρξει διαρκής ειρήνη και ασφάλεια στην περιφέρεια πρέπει να αντιμετωπιστεί το σύνολο των ιρανικών απειλών. Παρά τη σαφή αυτή θέση, τα συγκεκριμένα ζητήματα δεν εμφανίζονται να περιλαμβάνονται στο μνημόνιο κατανόησης, γεγονός που προκαλεί προβληματισμό στους συμμάχους των ΗΠΑ.

Ο Μάρκο Ρούμπιο επιχείρησε να διαβεβαιώσει τους συνομιλητές του ότι καμία πτυχή της συμφωνίας δεν πρέπει να απειλεί την ασφάλεια, τη σταθερότητα ή την ευημερία των εταίρων των Ηνωμένων Πολιτειών στον Κόλπο. Η δήλωση αυτή δείχνει την προσπάθεια της Ουάσιγκτον να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη τερματισμού της σύγκρουσης και στην πίεση των περιφερειακών της συμμάχων για σκληρότερες εγγυήσεις απέναντι στην Τεχεράνη.

Η προσωρινή αναστολή των εχθροπραξιών επέτρεψε να ξαναρχίσει η κίνηση στα Στενά του Ορμούζ. Η πλατφόρμα Kpler κατέγραψε 70 διελεύσεις πλοίων, αριθμός όμως σημαντικά χαμηλότερος από τον κανονικό ρυθμό. Η επίθεση της Πέμπτης προκάλεσε νέα άνοδο στις τιμές του πετρελαίου, οι οποίες είχαν προηγουμένως υποχωρήσει κοντά στα προπολεμικά επίπεδα.

Η καταρχήν συμφωνία άνοιξε περίοδο διαπραγματεύσεων 60 ημερών, προκειμένου να διαμορφωθεί η τελική συμφωνία. Κατά τον Μάρκο Ρούμπιο, η επόμενη συνάντηση των τεχνικών αντιπροσωπειών ΗΠΑ και Ιράν αναμένεται να πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 29 ή την Τρίτη 30 Ιουνίου στην Ελβετία. Η συνάντηση αυτή θεωρείται κρίσιμη, καθώς θα κριθεί αν το μνημόνιο μπορεί να μετατραπεί σε σταθερή συμφωνία ή αν οι εκκρεμότητες θα τινάξουν ξανά τη διαδικασία στον αέρα.

Πίεση στον Τραμπ, πυρηνικό πρόγραμμα και Λίβανος

Στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, οι επικρίσεις πληθαίνουν για τις παραχωρήσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Ο Ρεπουμπλικάνος πρόεδρος δεχόταν πίεση να τερματίσει έναν ιδιαίτερα αντιδημοφιλή πόλεμο, λίγους μήνες πριν από τις βουλευτικές εκλογές του μέσου της δεύτερης θητείας του. Η πολιτική πίεση ενισχύεται από το οικονομικό κόστος της σύγκρουσης.

Ο Λευκός Οίκος ζήτησε από το Κογκρέσο την έγκριση συμπληρωματικού προϋπολογισμού ύψους περίπου 88 δισεκατομμυρίων δολαρίων, δηλαδή 77 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων προορίζεται για επείγουσες ανάγκες που συνδέονται με τον πόλεμο εναντίον του Ιράν, κυρίως για την αποκατάσταση των αποθεμάτων πυρομαχικών.

Την ίδια ώρα, το άλλο μεγάλο αγκάθι των διαπραγματεύσεων, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, παραμένει χωρίς λύση. Η Τεχεράνη επιμένει ότι έχει αναφαίρετο δικαίωμα στην ανάπτυξη προγράμματος πυρηνικής ενέργειας και συνεχίζει να αρνείται ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικού οπλοστασίου. Η Δύση και το Ισραήλ αμφισβητούν αυτή τη θέση, διατηρώντας την πίεση στο ανώτατο επίπεδο.

Η Τεχεράνη επέβαλε επίσης να συμπεριληφθεί στο μνημόνιο κατανόησης ο Λίβανος, όπου το Ισραήλ ενεπλάκη σε νέο πόλεμο με τη Χεζμπολάχ και κατέλαβε τμήμα του νότου. Η συγκεκριμένη παράμετρος δείχνει ότι η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν δεν περιορίζεται στα Στενά του Ορμούζ ή στο πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά διασταυρώνεται με όλο το πλέγμα κρίσεων της Μέσης Ανατολής.

Η Χεζμπολάχ κατηγόρησε το Ισραήλ για νέα κατάφωρη παραβίαση της κατάπαυσης του πυρός, μετά από πλήγμα drone που άφησε τουλάχιστον τρεις νεκρούς. Ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι στόχος της επίθεσης ήταν μαχητές του σιιτικού κινήματος.

Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου επανέλαβε ότι οι ισραηλινές δυνάμεις θα παραμείνουν ανεπτυγμένες στο λιβανικό έδαφος για όσο χρειαστεί. Η δήλωση αυτή συντηρεί την ένταση, καθώς ο Λίβανος έχει πλέον μετατραπεί σε ακόμη ένα πεδίο όπου δοκιμάζονται τα όρια της περιφερειακής αποκλιμάκωσης.

Παράλληλα, οι κυβερνήσεις του Ισραήλ και του Λιβάνου διεξάγουν απευθείας συνομιλίες υπό αμερικανική αιγίδα. Ο πέμπτος κύκλος των συνομιλιών άρχισε αυτή την εβδομάδα στην Ουάσιγκτον και, ενώ αναμενόταν να ολοκληρωθεί την Πέμπτη, τελικά συνεχίζεται σήμερα. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επιβεβαίωσε ότι οι συνομιλίες παραμένουν σε εξέλιξη και ότι τα δύο μέρη θα συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις στις 09:00 ώρα Ουάσιγκτον, δηλαδή στις 16:00 ώρα Ελλάδας.

Η συνολική εικόνα δείχνει μια εξαιρετικά εύθραυστη διπλωματική εξίσωση. Η Ουάσιγκτον θέλει συμφωνία με το Ιράν, αλλά δεν μπορεί να εμφανιστεί ότι νομιμοποιεί ελέγχους ή τέλη σε διεθνή θαλάσσια οδό. Η Τεχεράνη πιέζει για ρόλο ρυθμιστή στον Κόλπο, ενώ οι σύμμαχοι των ΗΠΑ ζητούν να μη μείνουν εκτός συζήτησης οι βαλλιστικοί πύραυλοι και τα ένοπλα δίκτυα που στηρίζει το Ιράν. Μέσα σε αυτό το σκηνικό, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το σημείο όπου μια συμφωνία μπορεί να σωθεί ή να καταρρεύσει.