Παγίδα στις δωρεές: Ακυρώνεται η πράξη, παραμένει ο φόρος

Ιδιαίτερα ακριβά μπορεί να αποδειχθούν τα λάθη στις δηλώσεις γονικών παροχών και χρηματικών δωρεών, καθώς ο φόρος που βεβαιώνεται από την ΑΑΔΕ παραμένει απαιτητός ακόμη και όταν η αρχική πράξη ανακληθεί ή δεν ολοκληρωθεί όπως είχε σχεδιαστεί.

Η φορολογική διοίκηση επανέρχεται στο θέμα εξαιτίας των συνεχών ενδικοφανών προσφυγών από πολίτες οι οποίοι, αφού υπέβαλαν τη σχετική δήλωση, διαπίστωσαν λάθος στα στοιχεία, υψηλή φορολογική επιβάρυνση ή αδυναμία πραγματοποίησης της μεταβίβασης.

Το βασικό μήνυμα της ΑΑΔΕ είναι σαφές: η φορολογική υποχρέωση δημιουργείται με την αρχική δήλωση και δεν εξαφανίζεται επειδή στη συνέχεια οι δύο πλευρές αποφασίζουν να ακυρώσουν τη δωρεά ή τη γονική παροχή.

Οι περισσότερες υποθέσεις αφορούν δηλώσεις που υποβλήθηκαν ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myProperty. Μετά την οριστικοποίηση, αρκετοί φορολογούμενοι διαπιστώνουν ότι καταχωρίστηκε λανθασμένο ποσό, ότι η αγορά ακινήτου για την οποία προορίζονταν τα χρήματα δεν πραγματοποιήθηκε ή ότι η ίδια η μεταβίβαση τελικά ακυρώθηκε.

Η ανάκληση, ωστόσο, δεν οδηγεί αυτομάτως σε ακύρωση της βεβαίωσης. Ο φόρος που προέκυψε από την αρχική πράξη εξακολουθεί να οφείλεται, ακόμη και όταν τα χρήματα ή το περιουσιακό στοιχείο επιστρέφουν στον αρχικό ιδιοκτήτη.

Τι συμβαίνει όταν ανακαλείται η δωρεά

Εφόσον η δωρεά ή η γονική παροχή ανακληθεί με κοινή συμφωνία των δύο πλευρών μέσα σε χρονικό διάστημα πέντε ετών από τη σύστασή της, η αρχική μεταβίβαση φορολογείται κανονικά.

Η επιστροφή της περιουσίας στον αρχικό δωρητή δεν επιβαρύνεται στην περίπτωση αυτή με δεύτερο φόρο. Ο φόρος, όμως, που είχε ήδη καταλογιστεί για την πρώτη πράξη δεν διαγράφεται και δεν επιστρέφεται.

Ακόμη δυσμενέστερη είναι η φορολογική μεταχείριση όταν η ανάκληση πραγματοποιείται μετά την πάροδο της πενταετίας. Τότε φορολογείται τόσο η αρχική δωρεά όσο και η επιστροφή της περιουσίας, δημιουργώντας δεύτερη οικονομική επιβάρυνση.

Η μεταγενέστερη ακύρωση της συμφωνίας δεν ανατρέπει, επομένως, τις φορολογικές συνέπειες που είχαν ήδη γεννηθεί. Η διοίκηση αντιμετωπίζει την αρχική μεταβίβαση ως αυτοτελές φορολογικό γεγονός.

Δεν γίνονται επίσης δεκτές τροποποιητικές δηλώσεις με τις οποίες οι φορολογούμενοι επικαλούνται πλάνη και ζητούν την ακύρωση της αρχικής υποβολής. Αυτό ισχύει ακόμη και όταν η δωρεά χρημάτων δεν πραγματοποιήθηκε τελικά ή όταν δεν ολοκληρώθηκε η αγορά του ακινήτου για την οποία είχε προγραμματιστεί η χρηματοδότηση.

Η αυστηρή αυτή αντιμετώπιση καθιστά αναγκαίο τον σχολαστικό έλεγχο όλων των στοιχείων πριν από την οριστική υποβολή της δήλωσης, καθώς ένα λάθος μπορεί να δημιουργήσει φορολογική οφειλή χωρίς δυνατότητα εύκολης διόρθωσης.

Προθεσμίες, συγγένεια και φορολογικοί συντελεστές

Σε κάθε δωρεά ή γονική παροχή περιουσιακού στοιχείου ή χρηματικού ποσού πρέπει να υποβάλλεται δήλωση στην ΑΑΔΕ από τον δωρητή και τον δωρεοδόχο.

Όταν η μεταβίβαση πραγματοποιείται με συμβολαιογραφικό έγγραφο, η δήλωση πρέπει να υποβληθεί πριν από την υπογραφή του συμβολαίου. Στις περιπτώσεις όπου δεν απαιτείται συμβολαιογραφική πράξη, η προθεσμία υποβολής ανέρχεται σε έξι μήνες από την παράδοση του αντικειμένου της δωρεάς ή της γονικής παροχής.

Η φορολογική επιβάρυνση καθορίζεται από τον βαθμό συγγένειας μεταξύ των δύο πλευρών. Στην πρώτη κατηγορία εντάσσονται οι σύζυγοι ή τα μέρη συμφώνου συμβίωσης, τα παιδιά, τα εγγόνια και οι γονείς.

Στη δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα αδέλφια, τα ανίψια, οι παππούδες, οι προπαππούδες, οι γαμπροί, οι νύφες και οι πεθεροί. Στην τρίτη κατηγορία υπάγονται οι υπόλοιποι συγγενείς, καθώς και πρόσωπα χωρίς συγγενική σχέση.

Για τους δικαιούχους της πρώτης κατηγορίας ισχύει αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ για δωρεές και γονικές παροχές. Στο τμήμα της αξίας που υπερβαίνει το συγκεκριμένο όριο επιβάλλεται φόρος 10%.

Ο συντελεστής 10% εφαρμόζεται από το πρώτο ευρώ όταν η χρηματική μεταβίβαση δεν πραγματοποιείται μέσω τραπεζικού συστήματος. Για τον λόγο αυτό, η τραπεζική διαδρομή των χρημάτων αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για την αξιοποίηση του αφορολόγητου ορίου.

Στις χρηματικές δωρεές προς πρόσωπα της δεύτερης κατηγορίας επιβάλλεται αυτοτελής φόρος 20%, ενώ για όσους ανήκουν στην τρίτη κατηγορία ο συντελεστής αυξάνεται στο 40%.

Οι φορολογούμενοι πρέπει να εξετάζουν προσεκτικά το ποσό, τον βαθμό συγγένειας, τον τρόπο μεταφοράς και τον χρόνο υποβολής πριν ολοκληρώσουν τη διαδικασία. Στις γονικές παροχές και στις δωρεές, ένα λανθασμένο πάτημα στην ηλεκτρονική πλατφόρμα μπορεί να οδηγήσει σε φόρο που δεν ακυρώνεται μαζί με την πράξη.