Παγκόσμιος συναγερμός για τον καρκίνο: Τα περιστατικά θα φτάσουν τα 34 εκατ. έως το 2050

Ο καρκίνος παραμένει μία από τις σοβαρότερες απειλές για τη δημόσια υγεία διεθνώς, με τα νεότερα στοιχεία της American Cancer Society και του International Agency for Research on Cancer να καταγράφουν σταθερή και ανησυχητική αύξηση της παγκόσμιας επιβάρυνσης από τη νόσο.

Η καθηγήτρια Θεραπευτικής, Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο καθηγητής Θεραπευτικής, Ογκολογίας και Αιματολογίας Θάνος Δημόπουλος, παρουσιάζουν τα βασικά ευρήματα της έκθεσης «Global Cancer Statistics, 2026», η οποία αποτυπώνει τη μεγάλη έκταση του προβλήματος.

Σύμφωνα με την έκθεση, περίπου 21 εκατομμύρια άνθρωποι διαγνώστηκαν με καρκίνο σε παγκόσμιο επίπεδο το 2024, ενώ 9,8 εκατομμύρια έχασαν τη ζωή τους από τη νόσο. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι σχεδόν ένας στους πέντε ανθρώπους θα εμφανίσει κάποια μορφή καρκίνου στη διάρκεια της ζωής του.

Παράλληλα, περίπου ένας στους εννέα άνδρες και μία στις δεκατρείς γυναίκες αναμένεται να πεθάνουν από καρκίνο. Τα δεδομένα αυτά αναδεικνύουν την ανάγκη για ισχυρότερη πρόληψη, πιο έγκαιρη διάγνωση και πραγματικά ισότιμη πρόσβαση στις σύγχρονες θεραπείες.

Οι προβλέψεις για τις επόμενες δεκαετίες είναι ακόμη πιο ανησυχητικές. Τα νέα περιστατικά καρκίνου αναμένεται να φτάσουν τα 34 εκατομμύρια έως το 2050, αριθμός αυξημένος κατά 67% σε σχέση με το 2024.

Η πρόβλεψη αυτή βασίζεται μόνο στη γήρανση και στην αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού. Η πραγματική επιβάρυνση μπορεί να αποδειχθεί μεγαλύτερη, εάν δεν περιοριστούν σημαντικοί παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η παχυσαρκία, η έλλειψη σωματικής άσκησης και λοιμώξεις που σχετίζονται με συγκεκριμένες μορφές καρκίνου.

Η έκθεση στηρίζεται στα δεδομένα του GLOBOCAN, της διεθνούς βάσης του IARC, η οποία καταγράφει την επίπτωση και τη θνησιμότητα από 34 μορφές καρκίνου σε 186 χώρες.

Οι συχνότερες μορφές καρκίνου

Ο καρκίνος του πνεύμονα βρίσκεται στην πρώτη θέση παγκοσμίως, τόσο ως προς τα νέα περιστατικά όσο και ως προς τους θανάτους. Το 2024 καταγράφηκαν περίπου 2,6 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις, που αντιστοιχούν στο 13% όλων των περιστατικών καρκίνου.

Την ίδια χρονιά, περίπου 1,9 εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν από καρκίνο του πνεύμονα, αριθμός που αντιστοιχεί σχεδόν στο 19% όλων των θανάτων από καρκίνο. Το κάπνισμα παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου, γεγονός που καθιστά κρίσιμα τα προγράμματα διακοπής του καπνίσματος και την προστασία από το παθητικό κάπνισμα.

Ο καρκίνος του μαστού ήταν η δεύτερη συχνότερη μορφή καρκίνου παγκοσμίως, με περίπου 2,4 εκατομμύρια νέα περιστατικά και 694.000 θανάτους. Αποτελεί τη συχνότερα διαγνωσμένη μορφή καρκίνου στις γυναίκες και την πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στον γυναικείο πληθυσμό.

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου ήταν ο τρίτος συχνότερα διαγνωσμένος καρκίνος και η δεύτερη σημαντικότερη αιτία θανάτου από καρκίνο παγκοσμίως. Καταγράφηκαν πάνω από 2 εκατομμύρια νέα περιστατικά και περίπου 918.000 θάνατοι.

Ο καρκίνος του ήπατος προκάλεσε περίπου 732.000 θανάτους, ενώ ο καρκίνος του στομάχου συνδέθηκε με περίπου 980.000 νέες διαγνώσεις και 642.000 θανάτους. Τα υψηλότερα ποσοστά καρκίνου του στομάχου καταγράφηκαν στην Ανατολική Ασία.

Ο καρκίνος του προστάτη ήταν ο δεύτερος συχνότερος καρκίνος στους άνδρες, με περίπου 1,5 εκατομμύριο νέες διαγνώσεις και 420.000 θανάτους. Η θνησιμότητα εμφανίζεται δυσανάλογα υψηλή στην Καραϊβική και στην υποσαχάρια Αφρική.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο καρκίνος του παγκρέατος. Παρότι βρίσκεται στην ενδέκατη θέση ως προς τον αριθμό των νέων περιστατικών, αποτελεί την έκτη συχνότερη αιτία θανάτου από καρκίνο, με περίπου 491.000 θανάτους.

Ανισότητες, πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση

Η πιθανότητα επιβίωσης δεν καθορίζεται μόνο από τη μορφή ή το στάδιο του καρκίνου. Εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη χώρα όπου ζει ο ασθενής, από την πρόσβαση σε προληπτικό έλεγχο, από τη δυνατότητα έγκαιρης διάγνωσης και από τη διαθεσιμότητα κατάλληλης θεραπείας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο καρκίνος του μαστού. Οι γυναίκες στη Δυτική Αφρική έχουν περίπου διπλάσια πιθανότητα να πεθάνουν από τη νόσο σε σχέση με τις γυναίκες στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, παρότι τα ποσοστά εμφάνισης καρκίνου του μαστού στη Δυτική Αφρική είναι σχεδόν τα μισά.

Η διαφορά αυτή συνδέεται κυρίως με την καθυστερημένη διάγνωση και την περιορισμένη πρόσβαση σε εξειδικευμένες θεραπείες. Παρόμοιες ανισότητες καταγράφονται και σε άλλες μορφές καρκίνου, ιδιαίτερα σε χώρες με χαμηλότερο οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο ανάπτυξης.

Η έκθεση επισημαίνει ότι σχεδόν οι μισοί θάνατοι από καρκίνο μπορεί να συνδέονται με παράγοντες κινδύνου που μπορούν δυνητικά να τροποποιηθούν. Επιπλέον, σημαντικό ποσοστό θανάτων θα μπορούσε να αποφευχθεί με έγκαιρη διάγνωση και κατάλληλη θεραπευτική αντιμετώπιση.

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα νόσου που μπορεί σε μεγάλο βαθμό να προληφθεί. Ο εμβολιασμός κατά του HPV και ο τακτικός προληπτικός έλεγχος μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο, ωστόσο η νόσος παραμένει η κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες 26 χωρών, κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική και σε περιοχές της Νότιας και Κεντρικής Αμερικής.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι κάθε χώρα χρειάζεται στρατηγική προσαρμοσμένη στις ανάγκες του πληθυσμού της. Κοινός παρονομαστής, όμως, πρέπει να είναι η πρόληψη, η ενημέρωση, ο οργανωμένος προσυμπτωματικός έλεγχος και η πρόσβαση σε θεραπεία χωρίς κοινωνικούς ή οικονομικούς αποκλεισμούς.

Η αποφυγή του καπνίσματος, ο περιορισμός ή η αποχή από το αλκοόλ, η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, η συστηματική σωματική δραστηριότητα και η προστασία από λοιμώξεις που συνδέονται με τον καρκίνο μπορούν να μειώσουν ουσιαστικά τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.

Εξίσου κρίσιμη είναι η συμμετοχή στα κατάλληλα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, ανάλογα με την ηλικία, το φύλο, το οικογενειακό ιστορικό και τις οδηγίες των επαγγελματιών υγείας. Τα στοιχεία δείχνουν καθαρά ότι η μάχη κατά του καρκίνου δεν κρίνεται μόνο στα νοσοκομεία, αλλά και στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και στην ισότιμη πρόσβαση στη φροντίδα.