Παράξενο μέταλλο από μετεωρίτη βρέθηκε σε αρχαίο γήινο θησαυρό

Μέσα σε ένα θησαυρό από λαμπερά χρυσά αντικείμενα της Εποχής του Χαλκού στην Ιβηρική Χερσόνησο, ένα ζευγάρι διαβρωμένων αντικειμένων μπορεί να είναι τα πιο πολύτιμα απ’ όλα.

Ένα αδιάφορο βραχιόλι και ένα σκουριασμένο, κούφιο ημισφαίριο διακοσμημένο με χρυσό έχουν κατασκευαστεί, όπως ανακάλυψαν οι ερευνητές, όχι από μέταλλο από το έδαφος, αλλά από σίδηρο που προέρχεται από μετεωρίτες που έπεσαν από τον ουρανό.

Η ανακάλυψη, υπό την καθοδήγηση του Σαλβαδόρ Ροβίρα-Λιορένς, πρώην επικεφαλής συντήρησης στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Ισπανίας, παρουσιάστηκε σε άρθρο που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο και υποδηλώνει ότι η τεχνολογία και οι τεχνικές κατεργασίας μετάλλων ήταν πολύ πιο προχωρημένες απ’ ό,τι θεωρούσαμε στην Ιβηρία πριν από περισσότερα από 3.000 χρόνια.

Ο Θησαυρός της Βιγιένα, όπως είναι γνωστός ο θησαυρός από 66 αντικείμενα, κυρίως χρυσά, ανακαλύφθηκε πριν από περισσότερα από 60 χρόνια, το 1963, σε αυτό που σήμερα είναι το Αλικάντε στην Ισπανία, και από τότε θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα χρυσοχοΐας της Εποχής του Χαλκού στην Ιβηρική Χερσόνησο και σε όλη την Ευρώπη.

Ωστόσο, ο προσδιορισμός της ηλικίας της συλλογής έχει αποδειχθεί κάπως δύσκολος, κυρίως λόγω δύο αντικειμένων: ενός μικρού, κούφιου ημισφαιρίου, που θεωρείται ότι ήταν μέρος ενός σκήπτρου ή της λαβής ενός ξίφους, και ενός μοναδικού βραχιολιού τύπου «torc». Και τα δύο έχουν αυτό που οι αρχαιολόγοι περιγράφουν ως «σιδηρούχα» εμφάνιση – δηλαδή, φαίνονται να είναι φτιαγμένα από σίδηρο.

Στην Ιβηρική Χερσόνησο, η Εποχή του Σιδήρου – όταν ο επεξεργασμένος χερσαίος σίδηρος άρχισε να αντικαθιστά τον χαλκό – δεν ξεκίνησε παρά γύρω στο 850 π.Χ. Το πρόβλημα είναι ότι τα χρυσά υλικά χρονολογούνται μεταξύ του 1500 και του 1200 π.Χ. Έτσι, η τοποθέτηση των αντικειμένων με την «σιδηρούχα» εμφάνιση στο πλαίσιο του Θησαυρού της Βιγιένα αποτελεί ένα είδος αινίγματος.

Ο Θησαυρός της Βιλένα, που ανακαλύφθηκε πριν από έξι δεκαετίες στο Αλικάντε της Ισπανίας, περιλαμβάνει 66 κυρίως χρυσά αντικείμενα, τα οποία θεωρούνται κορυφαία της χειροτεχνίας της Εποχής του Χαλκού στην Ευρώπη. Ωστόσο, η ηλικία της συλλογής έχει αποτελέσει γρίφο λόγω της εμφάνισης αυτών των δύο σιδηρούχων αντικειμένων, που φαινομενικά δεν συνάδουν με το καθιερωμένο χρονοδιάγραμμα της Εποχής του Σιδήρου.

Ωστόσο, το μετάλλευμα σιδήρου από τον φλοιό της Γης δεν είναι η μόνη πηγή για εύπλαστο σίδηρο. Υπάρχουν ορισμένα προϊστορικά σιδερένια αντικείμενα σε όλο τον κόσμο που έχουν κατασκευαστεί από υλικό μετεωριτών. Ίσως το πιο διάσημο παράδειγμα είναι το σιδερένιο εγχειρίδιο του Φαραώ Τουταγχαμών από μετεωριτικό σίδηρο, αλλά υπάρχουν και άλλα όπλα της Εποχής του Χαλκού φτιαγμένα από το υλικό αυτό, τα οποία ήταν εξαιρετικά πολύτιμα.

Υπάρχει τρόπος να γίνει διάκριση: ο σίδηρος από μετεωρίτες έχει πολύ υψηλότερη περιεκτικότητα σε νικέλιο από τον σίδηρο που εξορύσσεται από τη Γη. Έτσι, οι ερευνητές έλαβαν άδεια από το Δημοτικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Βιγιένα, που φιλοξενεί τη συλλογή, να πραγματοποιήσουν προσεκτικές αναλύσεις στα δύο αντικείμενα για να καθορίσουν το ποσοστό νικελίου που περιείχαν.

Προσεκτικά πήραν δείγματα και από τα δύο αντικείμενα και υπέβαλαν το υλικό σε φασματομετρία μάζας για τον προσδιορισμό της σύστασής τους. Παρά τον υψηλό βαθμό διάβρωσης, που αλλοιώνει τη χημική σύσταση του αντικειμένου, τα αποτελέσματα δείχνουν ισχυρά ότι και το ημισφαίριο και το βραχιόλι είναι φτιαγμένα από μετεωριτικό σίδηρο.

Αυτό δίνει μια καθαρή λύση στο αίνιγμα της σύνδεσης των δύο αντικειμένων με την υπόλοιπη συλλογή: κατασκευάστηκαν περίπου την ίδια περίοδο, περίπου από το 1400 έως το 1200 π.Χ.

«Τα διαθέσιμα δεδομένα υποδεικνύουν ότι το καπάκι και το βραχιόλι από τον Θησαυρό της Βιγιένα θα είναι τα πρώτα δύο αντικείμενα στην Ιβηρική Χερσόνησο που αποδίδονται σε μετεωριτικό σίδηρο», εξηγούν οι ερευνητές στην εργασία τους, «κάτι που συνάδει με μια χρονολογία της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, πριν από την ευρεία παραγωγή χερσαίου σιδήρου».

Τώρα, επειδή τα αντικείμενα είναι σε τόσο κακή κατάσταση διάβρωσης, τα αποτελέσματα δεν είναι απόλυτα βέβαια. Ωστόσο, η ομάδα προτείνει ότι υπάρχουν νεότερες, μη καταστρεπτικές τεχνικές που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στα αντικείμενα για να εξασφαλίσουν ένα πιο λεπτομερές σύνολο δεδομένων που θα βοηθήσει να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα.