Ο Προκόπης Παυλόπουλος παρεμβαίνει δημόσια στη συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση που έχει εξαγγείλει η κυβέρνηση του Κυριάκος Μητσοτάκης, διατυπώνοντας σοβαρές επιφυλάξεις για τον χαρακτήρα και τη σκοπιμότητά της. Κάνει λόγο για αναθεωρήσεις που δεν υπηρετούν την ενίσχυση του Συντάγματος, αλλά λειτουργούν ως επαναλαμβανόμενοι μηχανισμοί αποδυνάμωσης του θεσμικού του κύρους.
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας επισημαίνει ότι το Σύνταγμα του 1975 αποτελεί τον μακροβιότερο και πληρέστερο θεμελιώδη νόμο της σύγχρονης ελληνικής συνταγματικής ιστορίας. Υπογραμμίζει ότι η ανθεκτικότητά του συνδέεται άμεσα με τη σαφή κατοχύρωση της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας, τη διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και τη λειτουργία αποτελεσματικών θεσμικών αντιβάρων μέσω της Διάκρισης των Εξουσιών και του Κράτους Δικαίου.
Στο πλαίσιο αυτό, τονίζει ότι κάθε αναθεώρηση οφείλει να στηρίζεται σε σαφείς και ουσιαστικούς λόγους, οι οποίοι απορρέουν από τη θεσμική αποστολή του Συντάγματος και από πραγματικές ανάγκες προσαρμογής σε ουσιώδεις κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές. Η αναθεώρηση, όπως σημειώνει, δεν συνιστά πολιτικό εργαλείο ευκαιριακής χρήσης, αλλά πράξη υψηλής θεσμικής ευθύνης.
Αναφερόμενος στις μέχρι σήμερα αναθεωρήσεις, επισημαίνει ότι από εκείνες του 1986, του 2001, του 2008 και του 2019, μόνο οι δύο ενδιάμεσες ολοκληρώθηκαν με πλήρη συμμόρφωση τόσο προς τις διαδικαστικές όσο και προς τις ουσιαστικές απαιτήσεις του άρθρου 110 του Συντάγματος. Οι λοιπές, παρότι κινήθηκαν εντός των τυπικών ορίων, απομακρύνθηκαν από το ρυθμιστικό τους πνεύμα, καθώς επηρεάστηκαν από πολιτικές σκοπιμότητες.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην αναθεώρηση του 1986, η οποία, όπως σημειώνει, οδήγησε στη συρρίκνωση του θεσμικού ρόλου του Προέδρου της Δημοκρατίας και στην παγίωση ενός πρωθυπουργοκεντρικού μοντέλου διακυβέρνησης. Η εξέλιξη αυτή, κατά τον ίδιο, περιόρισε ουσιαστικά τον ρυθμιστικό ρόλο του ανώτατου πολιτειακού άρχοντα, μετατρέποντάς τον σε θεσμό με κυρίως εθιμοτυπική λειτουργία.
Αντίστοιχα, για την αναθεώρηση του 2019 επισημαίνει ότι η κατάργηση της αυξημένης πλειοψηφίας για την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας αλλοίωσε τον συναινετικό χαρακτήρα του θεσμού. Η δυνατότητα εκλογής ακόμη και με απλή κοινοβουλευτική πλειοψηφία, όπως τονίζει, έχει οδηγήσει στη μονοκομματική επιλογή προσώπων, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά το απαιτούμενο θεσμικό κύρος της Προεδρίας.
Ο Προκόπης Παυλόπουλος εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτικός και απέναντι στις πρόσφατες εξαγγελίες για νέα αναθεώρηση. Αναφέρει ότι η πρόταση για μία και μοναδική, μεγαλύτερης διάρκειας θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας δεν απαντά στα πραγματικά αίτια που οδήγησαν στην υποβάθμιση του θεσμού, ενώ υπενθυμίζει ότι στο παρελθόν η ανανέωση της θητείας επιτυχημένων Προέδρων γινόταν χωρίς θεσμικές στρεβλώσεις.
Αναφερόμενος στις προτάσεις για την επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, σημειώνει ότι το ζήτημα δεν εδράζεται στις ίδιες τις συνταγματικές διατάξεις, αλλά στον τρόπο εφαρμογής τους από τις κυβερνήσεις. Υπογραμμίζει ότι ακόμη και οι πρόσφατες μορφές συμβουλευτικής συμμετοχής των ανώτατων δικαστηρίων αγνοήθηκαν στην πράξη, γεγονός που, όπως επισημαίνει, γεννά σοβαρά θεσμικά ερωτήματα.
Κατά τον πρώην Πρόεδρο της Δημοκρατίας, η συχνή αναθεώρηση συνταγματικών διατάξεων για λόγους εφαρμοστικής δυσλειτουργίας οδηγεί αναπόφευκτα σε σταδιακή απομείωση του κύρους του Συντάγματος. Τονίζει ότι η θεσμική αυτή φθορά δεν είναι θεωρητική, αλλά αποτέλεσμα μιας μακράς πρακτικής κατάχρησης του αναθεωρητικού μηχανισμού για την εξυπηρέτηση πολιτικών σκοπιμοτήτων.
