Πέθανε στα 96 η Μπιλιάνα Πλάβσιτς, «Σιδηρά Κυρία»

Η Μπιλιάνα Πλάβσιτς, μια από τις πιο αμφιλεγόμενες πολιτικές προσωπικότητες της μεταπολεμικής Βοσνίας, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 96 ετών στο Βελιγράδι, όπως μετέδωσε το τηλεοπτικό δίκτυο της Republika Srpska, RTRS. Η εκλιπούσα διετέλεσε πρώτη πρόεδρος της Δημοκρατίας των Σέρβων της Βοσνίας και αργότερα της Σερβικής Δημοκρατίας (Republika Srpska), αφήνοντας πίσω της μια βαριά κληρονομιά που σημαδεύτηκε από την καταδίκη της για εγκλήματα πολέμου. Η ταφή της θα πραγματοποιηθεί στην Μπάνια Λούκα, την πρωτεύουσα της σερβικής κρατικής οντότητας της Βοσνίας, σύμφωνα με το ίδιο μέσο.

Ο πρώην πρόεδρος της Δημοκρατίας των Σέρβων της Βοσνίας, Μίλοραντ Ντόντικ, σχολιάζοντας την απώλεια, δήλωσε μέσω της πλατφόρμας Χ ότι ο θάνατός της υπενθυμίζει για μία ακόμη φορά την περίοδο του αγώνα, των θυσιών και των μεγάλων εμποδίων στον δρόμο που οδήγησε στην ίδρυση της Republika Srpska. Η δήλωση αυτή αναδεικνύει τη διχαστική φύση της προσωπικότητάς της, καθώς για κάποιους παραμένει σύμβολο αντίστασης, ενώ για άλλους εκπροσωπεί τη σκοτεινή πλευρά της εθνικιστικής πολιτικής.

Η επονομασθείσα «Σιδηρά Κυρία» καταδικάσθηκε το 2003 σε φυλάκιση 11 ετών για εγκλήματα πολέμου, απόφαση που την κατέστησε τη μόνη γυναίκα που έχει καταδικαστεί από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία. Αποφυλακίσθηκε τον Οκτώβριο του 2009, αφού εξέτισε μέρος της ποινής της. Η υπόθεσή της παραμένει ορόσημο στη νομολογία του διεθνούς ποινικού δικαίου, καθώς ήταν η πλέον υψηλόβαθμη αξιωματούχος της πρώην Γιουγκοσλαβίας που παραδέχθηκε την ευθύνη της για τις φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν κατά τον πόλεμο της Βοσνίας στις αρχές της δεκαετίας του '90.

Κατά τη διάρκεια της δίκης, η Πλάβσιτς είχε παραδεχθεί ενώπιον του Δικαστηρίου τον ρόλο της στην πρώτη γραμμή για την καταδίωξη των Κροατών και των Μουσουλμάνων της Βοσνίας. Ως στενή σύμμαχος του Ράντοβαν Κάρατζιτς, του στρατιωτικού αρχηγού των Σέρβων της Βοσνίας, είχε δημόσια υποστηρίξει την εκστρατεία καταδίωξης των μη Σέρβων, υπερασπιζόμενη ακόμη και τις σφαγές εναντίον τους, τις οποίες χαρακτήριζε «φυσικό φαινόμενο» και όχι έγκλημα πολέμου. Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν διεθνή κατακραυγή και στιγμάτισαν ανεξίτηλα την πολιτική της καριέρα.

Ωστόσο, το 1996, σε μια αιφνιδιαστική στροφή, συνεργάσθηκε με τη διεθνή κοινότητα και, από την Μπάνια Λούκα, μακριά από το Πάλε, το προπύργιο των εθνικιστών, ηγήθηκε της αντιπολίτευσης κατά των παλιών της συμμάχων. Η κίνηση αυτή ερμηνεύθηκε από πολλούς ως τακτικός ελιγμός για να διατηρήσει την εξουσία της, ενώ άλλοι την είδαν ως ένδειξη μεταμέλειας. Ανεξάρτητα από τα κίνητρα, η περίοδος αυτή σηματοδότησε τη ρήξη της με το εθνικιστικό στρατόπεδο.

Υπήρξε πρόεδρος της Republika Srpska από το 1996 έως το 1998, οπότε και αποσύρθηκε από την πολιτική το 2000, έπειτα από την εκλογική ήττα του κόμματός της σε τοπικές εκλογές. Η πολιτική της διαδρομή, από την υποστήριξη ακραίων εθνικιστικών θέσεων έως την προσπάθεια συνεργασίας με τη διεθνή κοινότητα, αποτυπώνει τις αντιφάσεις και τις προκλήσεις της μεταπολεμικής περιόδου στα Βαλκάνια. Ο θάνατός της σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής που άφησε βαθιά τραύματα στην περιοχή, ενώ παράλληλα εγείρει ερωτήματα για την κληρονομιά της και τον τρόπο με τον οποίο η ιστορία θα κρίνει τις πράξεις της.