Για περισσότερα από εβδομήντα χρόνια, σχεδόν κάθε Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών επιχείρησε να χαράξει ιστορική πορεία στη Μέση Ανατολή μέσω της επίλυσης του Παλαιστινιακού. Από τις Συμφωνίες Ανακωχής του 1949 επί Truman έως τις Συμφωνίες του Αβράαμ το 2020 επί Trump, η διαδρομή είναι γεμάτη από προσπάθειες που δεν παρήγαγαν μόνιμα αποτελέσματα. Για τον Donald Trump, η επιδίωξη μιας οριστικής λύσης λειτουργεί και ως προσωπικό στοίχημα διεθνούς αναγνώρισης, με το Νόμπελ Ειρήνης να αποτελεί δηλωμένο στόχο. Στο πλαίσιο αυτό, το Ιράν βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων, ως ο βασικός παράγοντας αστάθειας από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 και εξής.
Τον Ιούνιο του 2025 Ισραήλ και Ηνωμένες Πολιτείες προχώρησαν για πρώτη φορά σε άμεσες επιθέσεις εντός ιρανικού εδάφους, καταργώντας μια μακρά παράδοση αποφυγής τέτοιων ενεργειών. Η υπέρβαση αυτού του ορίου δημιούργησε μια νέα πραγματικότητα, όπου τα πλήγματα προς την Τεχεράνη δεν θεωρούνται πια αδιανόητα. Στις 2 Ιανουαρίου 2026 ο Trump επανήλθε με προειδοποίηση που περιείχε αναφορές σε ενδεχόμενη αλλαγή καθεστώτος, ενώ ο Reza Pahlavi απηύθυνε από τις Ηνωμένες Πολιτείες εκκλήσεις προς τον ιρανικό λαό.
Στο Ισραήλ, ο Benjamin Netanyahu υποστηρίζει ότι το καθεστώς της Τεχεράνης βρίσκεται σε περίοδο αδυναμίας, καθώς στερείται παραδοσιακών συμμάχων. Η Hamas, η Hezbollah και οι Houthis έχουν υποστεί σοβαρά πλήγματα, ενώ η Συρία δεν αποτελεί πλέον ασφαλές έρεισμα για την ιρανική πολιτική επιρροής. Το εσωτερικό περιβάλλον στο Τελ Αβίβ παραμένει απαιτητικό, καθώς οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις, παρά την ισχύ τους, διαχειρίζονται τις συνέπειες διαδοχικών συγκρούσεων και παρατεταμένων επιθέσεων με drones και πυραύλους. Η ισραηλινή ηγεσία θεωρεί ότι η αντιμετώπιση της Τεχεράνης σε στρατηγικό επίπεδο θα αναδείξει νέες συνθήκες ασφάλειας για το κράτος του Ισραήλ.
Η στενή σχέση Trump–Netanyahu τίθεται στο προσκήνιο. Μετά την πρόσφατη συνάντηση στη Φλόριντα, ο Netanyahu μίλησε για πρωτοφανές επίπεδο υποστήριξης από αμερικανικό Πρόεδρο. Η αναγνώριση της Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσας του Ισραήλ, η αποδοχή της ισραηλινής κυριαρχίας στα Υψώματα του Γκολάν και η αποχώρηση από τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν συγκροτούν βασικά στοιχεία αυτής της πολιτικής κατεύθυνσης. Ο Trump προσεγγίζει τη διεθνή πολιτική με όρους προσωπικής κληρονομιάς και οι κινήσεις του αποτυπώνουν αυτή τη φιλοδοξία.
Το πυρηνικό ζήτημα παραμένει άλυτο και λειτουργεί ως βασικό σημείο αντιπαράθεσης. Παρά τις επιθέσεις του 2025, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας εκτιμά ότι σημαντικές ποσότητες εμπλουτισμένου ουρανίου διατηρήθηκαν, με περίπου 400 κιλά ουρανίου στο 60% να θεωρούνται κρίσιμο απόθεμα. Οι διπλωματικές πρωτοβουλίες έχουν εξαντληθεί και αναλυτές προβλέπουν υψηλή πιθανότητα σύγκρουσης Ιράν–Ισραήλ εντός του 2026. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν την κατάσταση με έντονο προβληματισμό, καθώς μια πολεμική αναμέτρηση θα δημιουργήσει ενεργειακές πιέσεις, επιπλέον μεταναστευτικές ροές και νέες αναταράξεις στις οικονομίες τους. Η γεωπολιτική επιρροή της Ευρώπης στις εξελίξεις έχει περιοριστεί σημαντικά, σε μια συγκυρία όπου οι κύριες αποφάσεις λαμβάνονται στην Ουάσινγκτον, το Τελ Αβίβ και την Τεχεράνη.
Καθώς ο Trump διανύει το δεύτερο έτος της δεύτερης θητείας του, εκτιμά ότι το Ιράν βρίσκεται σε ευάλωτη θέση. Η ανατροπή του καθεστώτος θα αποτελούσε για τις Ηνωμένες Πολιτείες κορυφαίο γεωπολιτικό γεγονός, ανοίγοντας δρόμο για μια νέα αρχιτεκτονική στη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με το International Crisis Group, ενδεχόμενη σύγκρουση μεταξύ Ιράν και Ισραήλ ενδέχεται να επεκταθεί γρήγορα, με επιπτώσεις σε αμερικανικές βάσεις και κρίσιμους θαλάσσιους διαύλους, όπως ο Περσικός Κόλπος και η Ερυθρά Θάλασσα. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να μετατραπεί σε περιφερειακή σύρραξη μεγάλης κλίμακας.
Στο αμερικανικό περιβάλλον διατυπώνεται η άποψη ότι η χρονική ευκαιρία για ανατροπή των ισορροπιών δεν θα διατηρηθεί για πολύ. Η σταθεροποίηση του ιρανικού καθεστώτος ή η πλήρης ανάκαμψη του πυρηνικού προγράμματος θα περιόριζε τις επιλογές των Ηνωμένων Πολιτειών. Η προοπτική μιας βαθιάς αλλαγής στην περιοχή λειτουργεί ως ισχυρό κίνητρο για τον Trump, ο οποίος επιδιώκει να αφήσει ανεξίτηλο πολιτικό αποτύπωμα.
