Πυρηνική συμφωνία Τραμπ-Ιράν με λιγότερους περιορισμούς

Μια νέα πυρηνική συμφωνία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, υπό τη διαμόρφωση του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, φαίνεται να περιλαμβάνει λιγότερο αυστηρούς περιορισμούς σε σύγκριση με εκείνους που είχε επιβάλει η συμφωνία της εποχής Ομπάμα. Η συγκεκριμένη εξέλιξη προκαλεί έντονο προβληματισμό, καθώς η προηγούμενη συμφωνία είχε επικριθεί σφοδρά από τον ίδιο τον Τραμπ, ο οποίος τελικά την ακύρωσε κατά την πρώτη του θητεία.

Η νέα συμφωνία, η διαπραγμάτευση της οποίας αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός 60 ημερών, βασίζεται σε ένα μνημόνιο κατανόησης. Το κείμενο αυτό αναφέρει απλώς ότι το απόθεμα ουρανίου του Ιράν, το οποίο είναι εμπλουτισμένο σχεδόν σε επίπεδο κατάλληλο για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας, πρέπει να "αντιμετωπιστεί επαρκώς". Η διατύπωση αυτή αφήνει ουσιαστικά άλυτο το ζήτημα της τύχης μιας ποσότητας υλικού που θα μπορούσε να τροφοδοτήσει πολλαπλά πυρηνικά όπλα, υπογραμμίζοντας τη δυσκολία υπέρβασης της ισχύος της συμφωνίας του 2015 στην αποτροπή ενός πυρηνικά εξοπλισμένου Ιράν.

Αντικρουόμενα μηνύματα και στρατηγική ασάφεια

Ο Αμερικανός Πρόεδρος έχει στείλει αντιφατικά μηνύματα σχετικά με τη σημασία του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, το οποίο συχνά αποκαλεί "πυρηνική σκόνη". Κατά τη διάρκεια της συνόδου της G7 στη Γαλλία, εμφανίστηκε αβέβαιος για το αν η απόκτηση πρόσβασης στο ιρανικό απόθεμα είναι κρίσιμη για τον τερματισμό του πολέμου με την Ισλαμική Δημοκρατία, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου. "Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει: 'Γιατί μπαίνετε καν στον κόπο;' επειδή δεν είναι πραγματικά πολύτιμο", δήλωσε χαρακτηριστικά ο Τραμπ, σύμφωνα με το Bloomberg, κατά τη διάρκεια συνάντησης με τον εμίρη του Κατάρ.

Για μια πολεμική επιχείρηση που υποτίθεται ότι έχει ως στόχο την αποτροπή ανάπτυξης πυρηνικού όπλου από το Ιράν, η αποτυχία διαχείρισης του απαραίτητου καυσίμου για την κατασκευή μιας βόμβας θέτει υπό αμφισβήτηση την ίδια την επιτυχία της στρατιωτικής εκστρατείας. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι επιθεωρητές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) δεν έχουν καταφέρει να επαληθεύσουν την κατάσταση ή την τοποθεσία του υλικού από την 12ήμερη αμερικανοϊσραηλινή εκστρατεία βομβαρδισμών τον Ιούνιο του προηγούμενου έτους.

Οικονομικά ανταλλάγματα και γεωπολιτικές ισορροπίες

Πέρα από την έλλειψη αυστηρών πυρηνικών περιορισμών, το Ιράν φαίνεται να αποκομίζει σημαντικά οικονομικά οφέλη από το μνημόνιο κατανόησης. Οι ΗΠΑ συμφώνησαν να τερματίσουν όλες τις κυρώσεις κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, και να αποδεσμεύσουν δισεκατομμύρια δολάρια από παγωμένα ιρανικά κεφάλαια. Παράλληλα, η Τεχεράνη θα αποκτήσει πρόσβαση σε 300 δισεκατομμύρια δολάρια για "αποκατάσταση και οικονομική ανάπτυξη" και θα της επιτραπεί να επαναλάβει τις εξαγωγές πετρελαίου.

Σε αντιδιαστολή, η πυρηνική συμφωνία του 2015, από την οποία αποχώρησε ο Τραμπ, είχε θέσει πολύ υψηλότερα πρότυπα. Εκείνη η συμφωνία, που διαπραγματεύτηκε επί δύο χρόνια, περιόριζε το ιρανικό απόθεμα σε 300 κιλά ουρανίου χαμηλού εμπλουτισμού, περιόριζε την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, προέβλεπε τη διάλυση ορισμένων εγκαταστάσεων και παρείχε στον IAEA την εξουσία για αιφνιδιαστικές επιθεωρήσεις. Ο Τραμπ, ωστόσο, υπερασπίστηκε τη νέα του προσέγγιση, δηλώνοντας ότι το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης ήταν "η χειρότερη συμφωνία" και ένας "δρόμος προς ένα πυρηνικό όπλο", ενώ η δική του συμφωνία αποτελεί "έναν τοίχο απέναντι σε ένα πυρηνικό όπλο".

Εσωτερικές αντιδράσεις και αμφιβολίες

Η στρατηγική αυτή στροφή της κυβέρνησης Τραμπ δεν είναι δημοφιλής στο Κογκρέσο, προκαλώντας αντιδράσεις ακόμη και μεταξύ των Ρεπουμπλικανών συμμάχων του. Ο γερουσιαστής Lindsey Graham, γνωστός για τις "γερακίσιες" απόψεις του, τόνισε ότι το Ιράν δεν θα πρέπει να επιτρέπεται να εμπλουτίζει καθόλου ουράνιο, εκφράζοντας αμφιβολίες ότι η Τεχεράνη θα δεχτεί ποτέ να σταματήσει τον εμπλουτισμό. Παράλληλα, ο IAEA έχει προειδοποιήσει για νέους κινδύνους διάδοσης πυρηνικών όπλων λόγω του φετινού πολέμου.

Το Ιράν, από την πλευρά του, έχει απορρίψει προηγούμενες απαιτήσεις να παραδώσει τα αποθέματα ουρανίου του, δηλώνοντας διατεθειμένο μόνο να αδρανοποιήσει το εξαιρετικά εμπλουτισμένο υλικό εντός της χώρας. Πριν από την έναρξη του πολέμου τον Ιούνιο του 2025, οι επιθεωρητές του IAEA είχαν καταγράψει με ακρίβεια γραμμαρίων τα πυρηνικά καύσιμα στις εγκαταστάσεις σε Fordow, Isfahan και Natanz. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι ντι Βανς, διαβεβαίωσε ότι οι πυρηνικοί επιθεωρητές θα επιστρέψουν "απολύτως" στο Ιράν, παρότι το κείμενο της συμφωνίας δεν το ορίζει ρητά.