Πληθωρισμός 4,9% και τιμές στα ύψη: Το Μαξίμου ποντάρει σε «συμφωνία κυρίων»

Στο πιο κρίσιμο μέτωπο της καθημερινότητας, την ακρίβεια, η κυβέρνηση δυσκολεύεται πλέον να υποστηρίξει ότι οι παρεμβάσεις της φέρνουν άμεσο και μετρήσιμο αποτέλεσμα για τους πολίτες. Η σύσκεψη στο Μέγαρο Μαξίμου με τη συμμετοχή του πρωθυπουργού, του υπουργού Ανάπτυξης και εκπροσώπων της αγοράς κατέληξε σε μια άτυπη συμφωνία με τη βιομηχανία και το λιανεμπόριο, χωρίς δεσμευτικό μηχανισμό ουσιαστικής μείωσης τιμών.

Η συμφωνία αφορά κυρίως το πάγωμα τιμών σε περίπου 2.000 κωδικούς προϊόντων για τους καλοκαιρινούς μήνες. Δεν προβλέπει άμεσες μειώσεις στα βασικά αγαθά, ούτε δημιουργεί σαφές πλαίσιο υποχρεώσεων για την αγορά. Με άλλα λόγια, οι καταναλωτές που περίμεναν πραγματική αποκλιμάκωση στο ράφι είδαν ακόμη μία κυβερνητική πρωτοβουλία να παραπέμπει τις ουσιαστικές αποφάσεις για αργότερα.

Ακόμη και κυβερνητικά στελέχη αναγνωρίζουν σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις ότι η απόφαση έχει περισσότερο χαρακτήρα «συμφωνίας κυρίων» παρά αυστηρής παρέμβασης. Η αγορά καλείται να συγκρατήσει τις τιμές, χωρίς όμως να υπάρχει ισχυρή δέσμευση για μειώσεις, τη στιγμή που το εισόδημα των νοικοκυριών έχει ήδη υποστεί μεγάλη πίεση από τρόφιμα, ενέργεια, καύσιμα και υπηρεσίες.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο επειδή το μέτρο δεν αγγίζει το σύνολο των προϊόντων που βαραίνουν καθημερινά το οικογενειακό καλάθι. Ο κατάλογος των 2.000 κωδικών θεωρείται ήδη ανεπαρκής και χρειάζεται αναμόρφωση, καθώς αφήνει εκτός αρκετά προϊόντα ευρείας κατανάλωσης. Έτσι, η παρέμβαση κινδυνεύει να περιοριστεί σε μια στατιστική εικόνα σταθερότητας, χωρίς ουσιαστική ανακούφιση για το μέσο νοικοκυριό.

Πάγωμα αντί για μείωση τιμών

Η ουσία της κυβερνητικής επιλογής είναι ότι οι τιμές δεν θα πέσουν άμεσα. Θα παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα για τους καλοκαιρινούς μήνες, εφόσον η αγορά τηρήσει την άτυπη συμφωνία. Αυτό όμως δεν απαντά στο βασικό πρόβλημα των πολιτών, καθώς οι σημερινές τιμές έχουν ήδη ενσωματώσει μεγάλο μέρος των αυξήσεων της προηγούμενης περιόδου.

Η διατήρηση των τιμών σε υψηλό επίπεδο δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως ουσιαστική νίκη κατά της ακρίβειας. Για το νοικοκυριό που βλέπει το σούπερ μάρκετ να απορροφά όλο και μεγαλύτερο μέρος του μηνιαίου εισοδήματος, η απουσία νέων αυξήσεων δεν ισοδυναμεί με ελάφρυνση. Ιδίως όταν το διαθέσιμο εισόδημα δεν ακολουθεί τον ρυθμό των ανατιμήσεων.

Την ίδια στιγμή, λήγει το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, αφαιρώντας από την αγορά έναν ελεγκτικό μηχανισμό που, έστω και με περιορισμούς, λειτουργούσε ως θεσμικό φρένο σε ακραίες πρακτικές. Η μη διατήρησή του δημιουργεί ερωτήματα για το πώς θα αποτραπούν νέες αυξήσεις, ειδικά σε μια αγορά που έχει αποδείξει ότι δεν αυτορυθμίζεται προς όφελος του καταναλωτή.

Οι όποιες πραγματικές μειώσεις μετατίθενται για το φθινόπωρο. Η κυβέρνηση ευελπιστεί ότι τον Σεπτέμβριο, μετά από νέα σύσκεψη, θα συμφωνηθούν πιο δραστικά μέτρα. Μέχρι τότε, οι πολίτες καλούνται να περιμένουν, πληρώνοντας τις ίδιες υψηλές τιμές και ελπίζοντας ότι η αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών ενέργειας θα περάσει τελικά στα ράφια.

Η πολιτική δυσκολία για το Μαξίμου είναι προφανής. Η ακρίβεια καταγράφεται σταθερά ως το μεγαλύτερο πρόβλημα στις δημοσκοπήσεις και διαβρώνει την κοινωνική αντοχή. Κάθε νέα κυβερνητική ανακοίνωση που δεν μεταφράζεται σε χαμηλότερες τιμές ενισχύει την αίσθηση ότι η κυβέρνηση διαχειρίζεται επικοινωνιακά το πρόβλημα, χωρίς να συγκρούεται πραγματικά με τις αιτίες του.

Ο πληθωρισμός ανεβαίνει, η κοινωνία πιέζεται

Η δυσαρέσκεια γίνεται ακόμη πιο έντονη επειδή η διεθνής αποκλιμάκωση των τιμών ενέργειας δεν έχει περάσει ουσιαστικά στην ελληνική αγορά. Παρά τη μείωση των πιέσεων στις διεθνείς τιμές πετρελαίου, οι τιμές στα καύσιμα παραμένουν υψηλές, ενώ οι ανατιμήσεις σε βασικά αγαθά συνεχίζουν να βαραίνουν τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Ο εγχώριος πληθωρισμός έχει φτάσει στο 4,9%, στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 38 μηνών, την ώρα που ο ευρωπαϊκός μέσος όρος κινείται στο 3,2%. Η απόκλιση αυτή ακυρώνει την κυβερνητική προσπάθεια να εμφανιστεί η ακρίβεια ως αποκλειστικά εισαγόμενο φαινόμενο. Η Ελλάδα εξακολουθεί να πληρώνει ακριβότερα την κρίση, ακόμη και όταν οι διεθνείς πιέσεις υποχωρούν.

Κυβερνητικοί βουλευτές αναγνωρίζουν ότι η τιμή του πετρελαίου έχει επιστρέψει σε επίπεδα πριν από την πρόσφατη ένταση με το Ιράν, όμως στα πρατήρια οι τιμές παραμένουν αδικαιολόγητα υψηλές. Η ίδια εικόνα εμφανίζεται και στο ράφι, όπου οι καταναλωτές δεν βλέπουν ουσιαστική αποκλιμάκωση, παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις και τις επαφές με τους θεσμικούς εκπροσώπους της αγοράς.

Η φράση που ακούγεται πλέον ακόμη και από γαλάζια στελέχη, ότι στην ακρίβεια η κυβέρνηση μοιάζει να έχει «πετάξει λευκή πετσέτα», αποτυπώνει το μέγεθος της πολιτικής πίεσης. Οι βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με πολίτες που διαμαρτύρονται για τρόφιμα, καύσιμα, ρεύμα, ενοίκια και υπηρεσίες, χωρίς να βλέπουν ουσιαστική βελτίωση.

Στο κυβερνητικό επιτελείο επενδύουν στην εφαρμογή του παγώματος τιμών από τα σούπερ μάρκετ μέσα στο επόμενο δίμηνο και προσδοκούν ότι μέχρι τον Σεπτέμβριο θα υπάρξει προετοιμασία για πιο ουσιαστικές μειώσεις. Η προσδοκία αυτή, όμως, στηρίζεται ξανά στη συνεργασία της αγοράς και όχι σε έναν αυστηρό μηχανισμό επιβολής.

Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος έκανε λόγο για «συναντίληψη» ως προς την ανάγκη η αποκλιμάκωση να περάσει στις τιμές των προϊόντων, αρχικά με πλήρη σταθεροποίηση και χωρίς νέες αυξήσεις. Στη συνέχεια, όπως ανέφερε, στόχος είναι από τις αρχές Σεπτεμβρίου να εφαρμοστεί μια δραστική μείωση τιμών σε βασικά προϊόντα που χρησιμοποιούνται ευρέως από το μέσο ελληνικό νοικοκυριό.

Η δήλωση αυτή δείχνει ότι η κυβέρνηση αναγνωρίζει την πίεση, αλλά μεταθέτει το κρίσιμο αποτέλεσμα στο μέλλον. Η κοινωνία, όμως, δεν κρίνει την πολιτική από τις προθέσεις, ούτε από τις συσκέψεις στο Μέγαρο Μαξίμου. Την κρίνει στο ταμείο του σούπερ μάρκετ, στο πρατήριο καυσίμων, στον λογαριασμό ρεύματος και στο τέλος κάθε μήνα.

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν η κυβέρνηση μπορεί να επιβάλει πραγματική αποκλιμάκωση ή αν θα συνεχίσει να περιορίζεται σε άτυπες συμφωνίες, προσδοκίες και μεταθέσεις αποφάσεων. Όσο οι τιμές μένουν ψηλά και το εισόδημα πιέζεται, το αφήγημα της προστασίας των καταναλωτών θα ακούγεται όλο και πιο κενό.