Κατάρρευση στα Πετράλωνα: Καταγγελία για αποδυνάμωση των ελέγχων

Σοβαρές ευθύνες για την κατάσταση των ελεγκτικών μηχανισμών στις κατασκευές αναδεικνύει η ανακοίνωση της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων, μετά την κατάρρευση της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα. Η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ επισημαίνει ότι σήμερα μόλις μία στις δέκα οικοδομικές άδειες περνά από διαδικασία προέγκρισης, η οποία περιορίζεται αποκλειστικά στον έλεγχο των όρων δόμησης και δεν περιλαμβάνει ουσιαστικό έλεγχο των τεχνικών μελετών.

Η διαπίστωση αυτή μετατρέπει το περιστατικό των Πετραλώνων σε προειδοποιητικό σήμα για ένα βαθύτερο πρόβλημα. Οι δημόσιοι έλεγχοι στις κατασκευές έχουν αποδυναμωθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε η ασφάλεια του δομημένου περιβάλλοντος να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην ευθύνη ιδιωτών μελετητών και επιβλεπόντων μηχανικών. Η Ομοσπονδία αφήνει σαφώς να εννοηθεί ότι οι μηχανισμοί ελέγχου είχαν υποχωρήσει πολύ πριν από την κατάρρευση του κτιρίου.

Η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ υπογραμμίζει ότι η κατάρρευση στα Πετράλωνα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μεμονωμένη αστοχία. Τη συνδέει με μια διαχρονική πολιτική που, στο όνομα της επιτάχυνσης των διαδικασιών και της μείωσης της γραφειοκρατίας, περιόρισε τον ρόλο του Δημοσίου στον έλεγχο των κατασκευών. Το αποτέλεσμα, όπως τονίζει, είναι η αύξηση των αυθαιρεσιών και των προβληματικών κατασκευών, οι οποίες συχνά δεν παρουσιάζουν εξωτερικά εμφανή σημάδια κινδύνου.

Αποδυναμωμένες Υπηρεσίες Δόμησης και έλεγχοι στα χαρτιά

Η Ομοσπονδία σημειώνει ότι η εγκατάλειψη των Υπηρεσιών Δόμησης έχει φτάσει σε τέτοιο επίπεδο, ώστε ακόμη και η πολιτική απόφαση για επαναφορά ουσιαστικού προληπτικού ελέγχου θα συναντούσε αμέσως το εμπόδιο της υποστελέχωσης. Με άλλα λόγια, το κράτος δεν έχει μόνο αποσύρει τον δημόσιο έλεγχο από κρίσιμα στάδια της οικοδομικής δραστηριότητας, αλλά έχει αφήσει και τις αρμόδιες υπηρεσίες χωρίς το απαραίτητο προσωπικό για να τον ασκήσουν.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω της έντονης οικοδομικής δραστηριότητας των τελευταίων ετών. Η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ συνδέει ευθέως την πίεση της αγοράς ακινήτων με την ασφάλεια των κατασκευών, κάνοντας λόγο για κερδοσκοπική πίεση πάνω στο δομημένο περιβάλλον, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα και στις τουριστικές περιοχές.

Η πίεση αυτή, όπως αναφέρει, ενισχύει φαινόμενα διαφθοράς, πρόχειρες μελέτες, ανεπαρκείς επιβλέψεις και κατασκευές που δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις ασφαλείας. Η βιασύνη, τα ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα και η λογική του γρήγορου κέρδους δημιουργούν συνθήκες που απειλούν τόσο την ασφάλεια των κτιρίων όσο και την ασφάλεια των εργαζομένων στα εργοτάξια.

Η αύξηση των εργατικών ατυχημάτων στον κατασκευαστικό κλάδο και οι συχνές κατασκευαστικές αστοχίες επιβεβαιώνουν, κατά την Ομοσπονδία, ότι το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό. Είναι υπαρκτό, ορατό και αφορά την καθημερινή λειτουργία ενός κλάδου που επηρεάζει άμεσα τη ζωή των πολιτών.

Γηρασμένα κτίρια και ανάγκη στατικών ελέγχων

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο παλαιό κτιριακό απόθεμα της χώρας. Οι μηχανικοί τονίζουν ότι η Ελλάδα διαθέτει μεγάλο αριθμό γερασμένων κτιρίων, τα οποία πρέπει να ελεγχθούν σταδιακά ως προς τη στατική τους επάρκεια. Το αίτημα αφορά τόσο δημόσια όσο και ιδιωτικά κτίρια, καθώς η ασφάλεια δεν μπορεί να παραμένει ζήτημα τύχης ή ατομικής εκτίμησης.

Η Ομοσπονδία επισημαίνει ότι ακόμη και δημόσια σχολικά κτίρια παρουσιάζουν σοβαρές τρωτότητες, γεγονός που δημιουργεί εύλογη ανησυχία για την κατάσταση των ιδιωτικών κτιρίων, όπου ο έλεγχος είναι ακόμη πιο αποσπασματικός. Ζητά, therefore, οργανωμένο πρόγραμμα προσεισμικών και στατικών ελέγχων, με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και σαφή σχεδιασμό.

Η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ υποστηρίζει ότι η στατική επάρκεια των κτιρίων πρέπει να αντιμετωπιστεί με την ίδια σοβαρότητα που αντιμετωπίζονται τα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης. Η πολιτεία δεν μπορεί να επιδοτεί παρεμβάσεις για την ενεργειακή απόδοση, ενώ αφήνει χωρίς επαρκή έλεγχο τη δομική ασφάλεια κτιρίων στα οποία ζουν, εργάζονται και φοιτούν πολίτες.

Στην ανακοίνωση τίθεται και το ζήτημα της υποβάθμισης του επαγγέλματος του μηχανικού. Η κατάργηση του κώδικα αμοιβών, η απουσία συλλογικών συμβάσεων και οι χαμηλές αποδοχές των μηχανικών του Δημοσίου, όπως επισημαίνεται, επηρεάζουν τελικά την ποιότητα των έργων και τη δυνατότητα ουσιαστικού ελέγχου.

Η Ομοσπονδία καταγγέλλει τη λογική που αντιμετωπίζει τις μελέτες, τον επιστημονικό έλεγχο και την επίβλεψη ως κόστος που μπορεί να περιορίζεται για χάρη του κέρδους ή των δημοσιονομικών προτεραιοτήτων. Αυτή η νοοτροπία, όπως τονίζει, έχει βαριές συνέπειες για το περιβάλλον, τις υποδομές και την ανθρώπινη ασφάλεια, παραπέμποντας σε τραγικές εμπειρίες όπως τα Τέμπη και άλλες υποθέσεις όπου η υποτίμηση του ελέγχου είχε οδυνηρό αποτέλεσμα.

Το μήνυμα της ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ είναι σαφές: τα προβλήματα δεν μπορούν να απαντηθούν με επίκληση της ατομικής ευθύνης. Απαιτείται συνολική αλλαγή πολιτικής, με επαναφορά ουσιαστικού δημόσιου ελέγχου στις κατασκευές, καθαρό νομοθετικό πλαίσιο, υποχρεωτικές εδαφοτεχνικές μελέτες όπου απαιτούνται και ενίσχυση όλων των δημόσιων τεχνικών υπηρεσιών.

Η Ομοσπονδία ζητά οι ελεγκτικοί μηχανισμοί να πάψουν να λειτουργούν ως απλοί διαχειριστές ιδιωτικών συμφερόντων και να αποκτήσουν πραγματικό ρόλο προστασίας της κοινωνίας, της ασφάλειας και του περιβάλλοντος. Παράλληλα, καλεί την Πολιτεία να διερευνήσει πλήρως τα αίτια της κατάρρευσης στα Πετράλωνα, να στηρίξει τους πληγέντες κατοίκους και να προχωρήσει άμεσα στις αναγκαίες θεσμικές παρεμβάσεις.

Η κατάρρευση στα Πετράλωνα δεν είναι απλώς ένα τεχνικό συμβάν. Είναι πολιτική προειδοποίηση για το τίμημα της απορρύθμισης, της υποστελέχωσης και της μεταφοράς κρίσιμων ελέγχων έξω από τον δημόσιο μηχανισμό. Όταν η ασφάλεια των κατασκευών αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο στην ταχύτητα της αγοράς, το κόστος δεν το πληρώνουν οι αριθμοί. Το πληρώνουν οι πολίτες.