Πόλεμος Ιράν: Πώς επηρέασε την κατανάλωση στην Ευρωζώνη

πρΑΙμ Σύνοψη Άρθρου

Η αβεβαιότητα από τον πόλεμο με το Ιράν επηρέασε περισσότερο την καταναλωτική συμπεριφορά από τον πληθωρισμό.
Η καταναλωτική εμπιστοσύνη υποχώρησε αισθητά και η ιδιωτική κατανάλωση εξασθένησε.
Τα υψηλότερα εισοδηματικά νοικοκυριά προσάρμοσαν περισσότερο τις δαπάνες τους.
Η μείωση της εμπιστοσύνης κατά 10 μονάδες συνδέθηκε με πτώση 0,4% στην κατανάλωση.
Η ΕΚΤ προειδοποιεί για κίνδυνο παγίωσης της επιβράδυνσης.

Η έναρξη της πολεμικής σύγκρουσης με το Ιράν έχει προκαλέσει έντονη αβεβαιότητα στην ευρωπαϊκή οικονομία, με τις επιπτώσεις να γίνονται ιδιαίτερα αισθητές στην καταναλωτική συμπεριφορά των νοικοκυριών της Ευρωζώνης. Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η ψυχολογική επίδραση του πολέμου αποδείχθηκε ισχυρότερη από την ίδια την άνοδο του πληθωρισμού, οδηγώντας σε σημαντική υποχώρηση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης και αποδυνάμωση της ιδιωτικής κατανάλωσης.

Οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ, Neus Dausa i Noguera, Μαρία Δήμου και Όμηρος Κουβαβάς, σε άρθρο τους που δημοσιεύθηκε στο τελευταίο οικονομικό δελτίο της Τράπεζας, αναλύουν τις επιπτώσεις της σύγκρουσης στην καταναλωτική συμπεριφορά. Όπως επισημαίνουν, η αβεβαιότητα που προκάλεσε ο πόλεμος οδήγησε σε αισθητή μείωση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών, με αποτέλεσμα την επιβράδυνση της δυναμικής της ιδιωτικής κατανάλωσης.

Η έρευνα, την οποία επικαλείται το Bloomberg, αποκαλύπτει ότι η επιβράδυνση της κατανάλωσης προήλθε κυρίως από τη μείωση των προαιρετικών δαπανών. Τα νοικοκυριά περιόρισαν τις δαπάνες τους σε μη απαραίτητα αγαθά και υπηρεσίες, ενώ οι δαπάνες για ενέργεια αυξήθηκαν σε ονομαστικούς όρους, αντανακλώντας το υψηλότερο κόστος μεταφορών. Αντίθετα, οι δαπάνες για στέγαση και τρόφιμα παρέμειναν ανθεκτικές, υποδηλώνοντας ότι οι καταναλωτές προσάρμοσαν τις προτεραιότητές τους.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τη μεγαλύτερη προσαρμογή στις καταναλωτικές τους συνήθειες πραγματοποίησαν τα νοικοκυριά με υψηλότερα εισοδήματα. Όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά οι ερευνητές, «η επιβράδυνση της ονομαστικής κατανάλωσης φαίνεται να προήλθε κυρίως από νοικοκυριά που δεν αντιμετωπίζουν δημοσιονομικούς περιορισμούς, αλλά επέλεξαν να αναβάλουν τις αγορές τους εξαιτίας της αυξημένης αβεβαιότητας».

Η ανάλυση των οικονομολόγων της ΕΚΤ υπογραμμίζει ότι οι αυξημένες τιμές που συνδέονται με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να συνέβαλαν επίσης στην επιβράδυνση της κατανάλωσης. Ωστόσο, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ο παράγοντας της ψυχολογίας των καταναλωτών διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο, επηρεάζοντας τη συμπεριφορά τους ακόμη και αφού ληφθούν υπόψη οι πραγματικές μεταβολές στα εισοδήματά τους.

Η ποσοτική αποτύπωση της επίδρασης

Η μελέτη καταλήγει σε συγκεκριμένα ποσοτικά ευρήματα, τα οποία αποτυπώνουν με σαφήνεια το μέγεθος της επίδρασης. Συγκεκριμένα, η μείωση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης κατά 10 μονάδες σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα συνδέθηκε, κατά μέσο όρο, με υποχώρηση κατά περίπου 0,4 ποσοστιαίες μονάδες της ονομαστικής κατανάλωσης ανά νοικοκυριό τον Απρίλιο του 2026. Αντίστοιχη εικόνα είχε καταγραφεί τον Απρίλιο του 2022, όταν τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά βρέθηκαν αντιμέτωπα με τις οικονομικές συνέπειες της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.

Παρά το γεγονός ότι η καταναλωτική εμπιστοσύνη έχει βελτιωθεί τους τελευταίους μήνες, οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ εκτιμούν ότι οι καταναλωτές δεν έχουν ακόμη ξεπεράσει πλήρως το αρχικό σοκ. Η προειδοποίηση των ερευνητών είναι σαφής: «Εάν τα νοικοκυριά θεωρήσουν ότι οι απώλειες πραγματικού εισοδήματος που προκάλεσε η σύγκρουση θα έχουν μόνιμο χαρακτήρα και οδηγήσουν σε διαρκή μείωση της αγοραστικής τους δύναμης, τότε η αρχική επιβράδυνση της κατανάλωσης, που οφείλεται στην αβεβαιότητα, ενδέχεται να παγιωθεί».