Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ενεργειακή κρίση που δεν αφορά μόνο τις τιμές, αλλά και την ίδια τη δυνατότητα καταγραφής των διαθέσιμων καυσίμων. Την ώρα που αεροπορικές εταιρείες περιορίζουν δρομολόγια και οι αρχές συστήνουν στους πολίτες να μειώσουν τις μετακινήσεις τους, η Ε.Ε. προσπαθεί να αποτρέψει ελλείψεις καυσίμων λόγω του πολέμου στο Ιράν, χωρίς να διαθέτει πλήρη εικόνα για τα αποθέματα της ηπείρου.
Η κατάσταση επιβαρύνεται από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, η οποία έχει αυξήσει δραστικά το ενεργειακό κόστος και απειλεί κρίσιμες ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω των Στενών του Ορμούζ. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους του πλανήτη για τη μεταφορά ενεργειακών φορτίων.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει επισημάνει ότι η κρίση κοστίζει στην Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδόν 500 εκατομμύρια ευρώ ημερησίως, αποτυπώνοντας το μέγεθος της πίεσης που δέχονται οι ευρωπαϊκές οικονομίες.
Θολή εικόνα για τα πραγματικά αποθέματα
Σύμφωνα με το POLITICO, η Ευρώπη διαθέτει στρατηγικά αποθέματα, ωστόσο η συνολική εικόνα παραμένει ασαφής. Οι αρχές γνωρίζουν καλύτερα τα κρατικά αποθέματα, καθώς τα σχετικά δεδομένα είναι πιο διαφανή και επικαιροποιούνται συστηματικά.
Το μεγάλο κενό εντοπίζεται στα αποθέματα που διατηρούν ιδιωτικές εταιρείες, τα οποία αποτελούν σημαντικό μέρος της αγοράς. Οι επιχειρήσεις δεν υποχρεούνται να κοινοποιούν πλήρη και ευαίσθητα στοιχεία για τις ποσότητες που διαθέτουν, γεγονός που δημιουργεί ένα σοβαρό τυφλό σημείο στον ευρωπαϊκό ενεργειακό σχεδιασμό.
Ο διευθύνων σύμβουλος της DHL, Τόμπιας Μάγερ, ανέφερε ότι υπάρχει σχετικά καθαρή εικόνα για τις προμήθειες έως τον Μάιο και τον Ιούνιο, όμως για το διάστημα μετά από αυτό η πρόβλεψη γίνεται πολύ δυσκολότερη.
Το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό. Σε περίπτωση κλιμάκωσης ή παρατεταμένης διαταραχής στις ροές καυσίμων, η ελλιπής πληροφόρηση μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερημένες αντιδράσεις, κακή κατανομή πόρων και λανθασμένες αποφάσεις σε επίπεδο κρατών-μελών.
Πιέσεις για καλύτερο συντονισμό στην Ε.Ε.
Σε πρόσφατη σύνοδο, υπουργοί από το Βέλγιο, την Ολλανδία και την Ισπανία έθεσαν ζήτημα καλύτερης παρακολούθησης των αποθεμάτων και ζήτησαν ενισχυμένο ευρωπαϊκό συντονισμό σε πραγματικό χρόνο.
Η ελληνική πλευρά πρότεινε τη δημιουργία άμεσου διαύλου επικοινωνίας ανάμεσα στα κράτη-μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ακόμη και μέσω εφαρμογών όπως το WhatsApp ή το Signal, ώστε να υπάρχει γρήγορη ανταλλαγή πληροφοριών σε περίπτωση κρίσης.
Ανώτερος αξιωματούχος του ευρωπαϊκού τομέα ενέργειας παραδέχθηκε ότι η παρακολούθηση της αγοράς παρουσιάζει σοβαρά κενά, καθώς δεν υπάρχει πλήρης εικόνα για το πόσα καύσιμα διακινούνται, πού αποθηκεύονται και προς ποιες κατευθύνσεις μεταφέρονται.
Το πρόβλημα είναι ακόμη πιο έντονο στα διυλισμένα καύσιμα, όπως το ντίζελ και τα καύσιμα αεροσκαφών. Τα στοιχεία βασίζονται κυρίως στη Eurostat, η οποία δεν ενημερώνει τα δεδομένα της με την ταχύτητα που απαιτεί μια ενεργειακή κρίση.
Διυλισμένα καύσιμα, αεροπορία και το σχέδιο παρατηρητηρίου
Σημαντικές ποσότητες καυσίμων βρίσκονται σε ιδιωτικές εγκαταστάσεις και δεν αποτυπώνονται πάντα με επάρκεια στις επίσημες καταγραφές. Ακόμη και ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, ο οποίος συντόνισε πρόσφατα την απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου, στηρίζεται σε δεδομένα που δεν καλύπτουν πλήρως την πραγματική εικόνα της αγοράς.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει το πρόβλημα και εξετάζει τη δημιουργία ενός Παρατηρητηρίου Καυσίμων. Ο μηχανισμός αυτός θα παρακολουθεί την παραγωγή, τις εισαγωγές, τις εξαγωγές και τα διαθέσιμα αποθέματα, ώστε να υπάρχει πιο αξιόπιστη εικόνα σε περιόδους κρίσης.
Το σχέδιο βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο, την ώρα που τα διαθέσιμα στοιχεία προκαλούν ανησυχία. Τα αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρώπη ήταν ήδη χαμηλά πριν από την κρίση στο Ιράν, κάτω από το 30% της χωρητικότητας, λόγω αυξημένης κατανάλωσης κατά τη χειμερινή περίοδο.
Παράλληλα, η ανακατεύθυνση φορτίων προς την Ασία μειώνει τις ποσότητες που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στην ευρωπαϊκή αγορά, επιτείνοντας την πίεση στην προσφορά.
Ακόμη πιο σύνθετη είναι η παρακολούθηση των αποθεμάτων καυσίμων αεροπορίας. Τα συγκεκριμένα καύσιμα αποθηκεύονται σε δεξαμενές που δεν μπορούν να ελεγχθούν εύκολα με δορυφορικά δεδομένα, ενώ οι διαθέσιμες πληροφορίες βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε εθελοντικές δηλώσεις εταιρειών.
Η Ευρώπη εισέρχεται έτσι σε μια κρίσιμη περίοδο ενεργειακής αβεβαιότητας. Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο υψηλό κόστος της ενέργειας. Αφορά την ικανότητα των ευρωπαϊκών θεσμών να γνωρίζουν εγκαίρως τι υπάρχει σε αποθέματα, πού βρίσκεται και πόσο γρήγορα μπορεί να διατεθεί.
Όπως σημειώνουν αξιωματούχοι, η Ευρώπη γνωρίζει τι θα έπρεπε να υπάρχει σε αποθέματα. Εκείνο που δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα είναι τι υπάρχει πραγματικά κάθε στιγμή. Αυτή η αδυναμία μετατρέπεται πλέον σε έναν από τους πιο κρίσιμους παράγοντες της ενεργειακής ασφάλειας της ηπείρου.
