Πολωνία: Κρίση στο PiS με αποβολή βουλευτών

Σοβαρή εσωκομματική κρίση συγκλονίζει το πολωνικό εθνικολαϊκιστικό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), με τον πρόεδρο του κόμματος Γιάροσλαβ Κατσίνσκι να ανακοινώνει την αποβολή περισσότερων από 30 βουλευτών. Η απόφαση ελήφθη μετά από μια τρίωρη συνάντηση της τελευταίας στιγμής μεταξύ του Κατσίνσκι και του πρώην πρωθυπουργού Ματέους Μοραβιέτσκι, η οποία κατέληξε σε αδιέξοδο. Ο Κατσίνσκι κατηγόρησε τον Μοραβιέτσκι και τους υποστηρικτές του για απόπειρα διάσπασης του κόμματος, τονίζοντας ότι η ηγεσία δεν μπορούσε να ανεχθεί αυτή την κατάσταση. Η επίσημη επικύρωση της αποβολής αναμένεται εντός της εβδομάδας από την Πολιτική Επιτροπή του κόμματος.

Το τελεσίγραφο του Κατσίνσκι προς τους διαφωνούντες έληξε τα μεσάνυχτα της Πέμπτης, απαιτώντας γραπτή δήλωση αποκήρυξης της οργάνωσης "Rozwoj Plus" (Ανάπτυξη Plus) που ίδρυσε ο Μοραβιέτσκι. Ο πρώην πρωθυπουργός αρνήθηκε κατηγορηματικά να υπογράψει οποιαδήποτε δήλωση πίστης, συγκρίνοντας την απαίτηση με πρακτικές της κομμουνιστικής περιόδου. Ο στενός συνεργάτης του Μοραβιέτσκι, Πιοτρ Μούλερ, σχολίασε μέσω X ότι επιδίωξαν κατανόηση, αλλά δεν μπορούσαν να δεχτούν υποταγή.

Το PiS, που κυριάρχησε στη δεξιά πλευρά του πολιτικού φάσματος για ένα τέταρτο του αιώνα, βρίσκεται αντιμέτωπο με τη μεγαλύτερη κρίση από την ίδρυσή του το 2001. Η διάσπαση έρχεται λίγο περισσότερο από έναν χρόνο πριν από τις βουλευτικές εκλογές, με το κόμμα να χάνει έδαφος έναντι δύο νέων σχηματισμών στα δεξιά του: της εθνικιστικής Συνομοσπονδίας Ελευθερίας και Ανεξαρτησίας και της ακροδεξιάς, φιλορωσικής Συνομοσπονδίας του Πολωνικού Στέμματος. Σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, τα δύο αυτά κόμματα συγκεντρώνουν υψηλότερα ποσοστά από το PiS, το οποίο έχει χάσει σημαντικό αριθμό ψηφοφόρων.

Σε μια προσπάθεια ανάκτησης της χαμένης επιρροής, ο Κατσίνσκι έχει μετατοπίσει το κόμμα ακόμα πιο δεξιά, ορίζοντας τον υπερσυντηρητικό πρώην υπουργό Παιδείας Πρζεμίσλαβ Τσάρνεκ ως επικεφαλής υποψήφιο για τις εκλογές του 2027. Ο Τσάρνεκ έχει υιοθετήσει επιθετική ρητορική κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ουκρανίας, απαιτώντας μάλιστα τη διακοπή της στρατιωτικής βοήθειας προς το Κίεβο, προκαλώντας ανησυχία στις Βρυξέλλες. Η κίνηση αυτή θεωρείται θεμελιώδες λάθος από τον Μοραβιέτσκι και τους υποστηρικτές του.

Η αντίδραση Μοραβιέτσκι και η ίδρυση του "Rozwoj Plus"

Ο Μοραβιέτσκι, αντιδρώντας στη δεξιά στροφή του κόμματος, ίδρυσε την ένωση "Ανάπτυξη Plus", δηλώνοντας ότι στόχος του είναι να ανοίξει το PiS σε νέα δημογραφικά στοιχεία ψηφοφόρων, ώστε οι συντηρητικοί να μπορέσουν να επιστρέψουν στην εξουσία το 2027. Μέχρι πρόσφατα, ο Μοραβιέτσκι είχε την υποστήριξη 40 βουλευτών της Κάτω Βουλής και αρκετών ευρωβουλευτών. Μια δημοσκόπηση της Opinia24 για τους τηλεοπτικούς σταθμούς TVN και TVN24 έδωσε στον Μοραβιέτσκι 6,2% των ψήφων, ενώ η υποστήριξη για το PiS μειώθηκε στο 17,7%, από 35% που είχε κερδίσει στις εκλογές του 2023.

Παρά την κρίση, ο φιλοευρωπαϊκός κυβερνητικός συνασπισμός του Ντόναλντ Τουσκ παρακολουθεί τις εξελίξεις με ευφορία. Ο υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι σχολίασε ειρωνικά ότι θα ήθελε να έχει δύο PiS. Η πολιτική επιστήμονας Ντανούτα Πλέτσκα, ωστόσο, βλέπει τη σύγκρουση ως ένα στημένο παιχνίδι, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές στα προγράμματα των δύο πλευρών, παρά μόνο στη γλώσσα και τους πολιτικούς ελιγμούς. Εκτιμά ότι ο Μοραβιέτσκι θα προσελκύσει ψηφοφόρους του κέντρου και ότι οι δύο ομάδες θα συνεργαστούν μετά τις εκλογές.