Σημαντικές αλλαγές έρχονται στην Ουάσιγκτον, D.C., και σε όλους τους συνδεδεμένους θεσμούς της, οι οποίες ενδέχεται να αναδιαμορφώσουν την αμερικανική ζωή για μία ή δύο γενιές. Ο ομοσπονδιακός προϋπολογισμός θα επηρεαστεί, όπως και όλοι οι τομείς της οικονομίας, με προεξέχοντες αυτούς των τροφίμων και των φαρμάκων.
Σε λίγα χρόνια, ενδέχεται να δούμε την επιστροφή μικρών αγροτών, μεγαλύτερη λογοδοσία από τους κατασκευαστές φαρμάκων, περιορισμό της υπερβολικής εξουσίας των κρατικών υπηρεσιών και περισσότερη ελευθερία για τις επιχειρήσεις γενικά. Οι Αμερικανοί θα κληθούν να αναλάβουν περισσότερη ευθύνη για τη ζωή τους, αντί να εξαρτώνται από το κράτος, το οποίο βρίσκεται σε τόσο μεγάλο χρέος που δεν μπορεί πλέον να φέρει τα υπάρχοντα βάρη του.
Επιπλέον, οι πολιτικές συμμαχίες στη χώρα έχουν υποστεί μια βαθιά αλλαγή που επηρεάζει όλες τις κυρίαρχες παραδοχές. Η ένωση των «οικολογικών φιλελεύθερων» της δεκαετίας του 1990, του κινήματος «Occupy Wall Street» κατά της εταιρικής κατάληψης του κράτους, του κινήματος «America First», μαζί με υποστηρικτές της ελευθερίας του λόγου, γονείς που διδάσκουν τα παιδιά τους στο σπίτι, και πρωτοπόρους της αυθεντικής ελεύθερης επιχειρηματικότητας, δεν ήταν μια συμμαχία που θα περίμενε κανείς πριν λίγα χρόνια.
Μερικά από αυτά βγάζουν νόημα εκ των υστέρων. Η ακαδημαϊκή κοινότητα, στην προώθηση των «προοδευτικών» πολιτιστικών ιδεών, υπερέβαλε πάντα στον ρόλο της φυλής και υποτίμησε τον ρόλο της τάξης στην πολιτική ανάλυση. Ο συνασπισμός που εξέλεξε τον Τραμπ είναι προφανώς πολυφυλετικός και αψηφά εκείνους που έλεγαν ότι τα συμφέροντα ανδρών και γυναικών βρίσκονται για πάντα σε σύγκρουση.
Η ενωτική δύναμη δεν ήταν άλλη από την επιθυμία για επιστροφή σε μια φυσιολογική ζωή, απαλλαγμένη από διοικητικές εντολές και ατελείωτα κηρύγματα της πολιτιστικής ελίτ.
Όπως συμβαίνει συνήθως σε τέτοιες στιγμές στην ιστορία, όλα φαίνονται αναπόφευκτα εκ των υστέρων. Αν όμως αυτό ισχύει, γιατί τόσοι λίγοι το προέβλεψαν εκ των προτέρων; Συχνά θυμάμαι τα πρώτα μου χρόνια στο πανεπιστήμιο, όπου μας έλεγαν ότι το ΑΕΠ της Σοβιετικής Ένωσης θα ξεπερνούσε σύντομα αυτό των Ηνωμένων Πολιτειών και ότι ο Ψυχρός Πόλεμος πιθανότατα θα διαρκούσε για πάντα, επειδή οι Σοβιετικοί έλεγχαν έναν αδιαπέραστο μηχανισμό.
Φαινόταν αληθινό, μέχρι που έπαψε να είναι.
Όσοι ζήσαμε την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και όλων των δορυφόρων της στην Ανατολική Ευρώπη, δεν μπορούμε ποτέ να ξεχάσουμε εκείνες τις ημέρες. Μέσα σε λίγους μήνες, οι λαοί απέσυραν τη συναίνεσή τους από τις κυβερνήσεις, οι ηγέτες των κυβερνήσεων έχασαν το πάθος τους για περαιτέρω καταστολή, τα μέλη του στρατού στράφηκαν εναντίον των καθεστώτων, και η άνοδος της τεχνολογίας πληροφορίας διέλυσε τα υπάρχοντα συστήματα χώρα με χώρα. Ήταν κάτι θαυμαστό, που τότε αψηφούσε κάθε εξήγηση.
Αυτοί οι μήνες αναταραχής δεν ήταν καλοδεχούμενοι από το κατεστημένο, ούτε στη μία ούτε στην άλλη πλευρά, αλλά συνέβησαν έτσι κι αλλιώς. Ήταν ένα λαϊκό κίνημα που άλλαξε την πορεία της ιστορίας. Όταν μπήκε σε κίνηση, τα γεγονότα εκτυλίχθηκαν σαν να τα κινούσε η δύναμη της βαρύτητας.
Οι διανοούμενοι της εποχής εργάστηκαν γρήγορα για να το εξηγήσουν και κατέληξαν σε μια συναίνεση ότι το πρόβλημα ήταν ριζωμένο στην ίδια την ιδεολογία του ολοκληρωτισμού. Αυτή εξαντλούσε την ενέργεια των κοινωνιών, ενώ δεν παράγονταν τίποτα συγκρίσιμο με τις πανίσχυρες μηχανές απασχόλησης και πλούτου της Δύσης. Αποθαρρυμένες και χωρίς ιδέες, οι ελίτ εκείνων των χωρών σήκωσαν τα χέρια και παραδέχτηκαν το τέλος.
Κι όμως, οι φτωχές κοινωνίες που καταστράφηκαν από δεσποτισμό έχουν μακρά ιστορία. Εξάλλου, το σοβιετικό πείραμα διήρκεσε πολύ περισσότερο απ’ όσο περίμενε κανείς. Γιατί κατέρρευσε τότε που κατέρρευσε; Αυτή είναι η πραγματική πρόκληση της κατανόησης.
Οι μακροχρόνιοι υποστηρικτές του σοσιαλισμού κινήθηκαν γρήγορα για να μας διαβεβαιώσουν ότι όλα αυτά τα γεγονότα δεν ήταν στην πραγματικότητα ένα πλήγμα για τον σοσιαλισμό καθαυτό, αφού ο πραγματικός σοσιαλισμός δεν αφορά την καταπίεση και τα ισχυρά κράτη. Έπεσε ο σταλινισμός, όχι ο σοσιαλισμός ως ιδέα. Αυτό είναι σημαντικό, διότι για πολλές δεκαετίες, ο Ψυχρός Πόλεμος πλαισιώθηκε ως μια μεγάλη αντιπαράθεση μεταξύ καπιταλισμού και σοσιαλισμού. Ο νικητής σε αυτήν την περίπτωση ήταν ξεκάθαρα ο καπιταλισμός και, κατ’ επέκταση, η αμερικανική κυβέρνηση.
Το πρόβλημα, όμως, ήταν ότι ο καπιταλισμός είχε πάντα μια ασαφή έννοια. Αν εννοούμε μια ελεύθερη αγορά με λίγους κανονισμούς και χωρίς βιομηχανικά προνόμια και γραφειοκρατικούς υπερτιμητές, οι Ηνωμένες Πολιτείες πληρούσαν όλο και λιγότερο τις προϋποθέσεις, λόγω του ισχυρού κράτους με τις τεράστιες δαπάνες και το ρυθμιστικό του πλαίσιο. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν προσέφεραν στους πολίτες τους ένα «μέρισμα ειρήνης», αλλά το αντίθετο. Η στρατιωτική τους δύναμη μεγάλωσε, όπως και οι φορολογικές και ρυθμιστικές επιβαρύνσεις.
Αναδρομικά, στις δεκαετίες του 1990 και του 2000, είναι εμφανές ότι οι τάξεις των διαφωνούντων αυξάνονταν χρόνο με τον χρόνο. Απλώς δεν είχαν βρει το σπίτι τους ούτε τη φωνή τους. Το κίνημα του Tea Party, το κίνημα για την ελευθερία της υγείας, το κίνημα για τα φυσικά τρόφιμα, το κίνημα για τη διδασκαλία στο σπίτι, το κίνημα για την ελευθερία του λόγου—όλα αναπτύχθηκαν απομονωμένα, τυφλωμένα από τις φαντασιώσεις του «δεξιά» και «αριστερά», ώστε να συνειδητοποιήσουν ότι είχαν κοινά συμφέροντα και έναν κοινό αντίπαλο, το σημερινό εταιρικό γραφειοκρατικό κράτος.
Ήταν η εντυπωσιακή σύγκλιση όλων αυτών των διαφορετικών κινημάτων, μέσα σε λίγους μόνο μήνες πριν από τις εκλογές του Νοεμβρίου 2024, που οδήγησε σε εκλογικά αποτελέσματα που σχεδόν κανείς στους κύκλους των ελίτ των μέσων ενημέρωσης δεν μπορούσε να προβλέψει. Δεν αφορούσε μόνο τον Τραμπ. Ήταν το μαζικό κίνημα που συσπειρώθηκε γύρω του ως σύμβολο διαμαρτυρίας κατά του κατεστημένου.
Ξαφνικά, αυτοί που πίστευαν ότι ανήκαν στη δεξιά και αυτοί που πίστευαν ότι ανήκαν στην αριστερά ενώθηκαν για να προκαλέσουν τη μεγαλύτερη πολιτική αλλαγή των σύγχρονων καιρών. Όλοι μαζί παρατήρησαν το κοινό τους συμφέρον να αποτινάξουν τους εξουσιαστές τους και να επιστρέψουν στη δημιουργία μιας καλής ζωής.
Αυτά είναι μόνο τα αρχικά σκίτσα όσων βλέπουμε προς το παρόν. Η πλήρης εικόνα δεν θα διαμορφωθεί για έναν χρόνο ή περισσότερο. Περιμένουμε επίσης να δούμε αν αυτή η αλλαγή είναι απλώς μια καλλωπιστική αλλαγή στα ονόματα στην πόρτα ή αν πρόκειται για μια γνήσια δομική αλλαγή. Προς το παρόν, όλα τα σημάδια δείχνουν το δεύτερο, αλλά εκατομμύρια περιμένουν να το επιβεβαιώσουν πριν ξεσπάσουν οι ζητωκραυγές για μια νέα εποχή που πραγματικά θα σώσει το αμερικανικό σχέδιο από τις πολλές δυνάμεις που το απειλούν.
Εδώ και πολλές δεκαετίες, οι μελετητές εξετάζουν τον ακριβή τρόπο με τον οποίο συμβαίνει η «κοινωνική αλλαγή». Τι πρέπει να συνδυαστεί; Τι ακριβώς συνιστά τους «ανέμους της αλλαγής» στην ιστορία; Οι Χεγκελιανοί έχουν διαφορετική απάντηση από τους κλασικούς φιλελεύθερους όπως εγώ.
Συμφωνώ με τον Λούντβιχ φον Μίζες, ο οποίος έγραψε ότι η ιστορία αποτελείται αποκλειστικά από τις ιδέες που έχουν οι άνθρωποι για τον εαυτό τους και τις κοινωνίες τους και ότι κανένα καθεστώς δεν είναι αρκετά ισχυρό για να αντισταθεί σε μια ιδέα της οποίας έχει έρθει η ώρα.
«Οι τελικές αιτίες στις οποίες αναφέρεται η ιστορία είναι πάντα οι στόχοι που επιδιώκουν τα άτομα και οι ομάδες ατόμων», έγραψε. «Η ιστορία δεν αναγνωρίζει στην πορεία των γεγονότων οποιοδήποτε άλλο νόημα πέρα από αυτό που αποδίδουν σε αυτά οι δρώντες άνθρωποι, κρίνοντας από την οπτική των δικών τους ανθρώπινων ανησυχιών».
Η απλή ιδέα της εποχής μας συνοψίζεται σε μία λέξη: ελευθερία. Ήταν το ίδιο θέμα όταν έπεσε η Σοβιετική Ένωση, και είναι το πνεύμα που κινητοποιεί τις εκλογές του 2024 που ανέτρεψαν όλη την παραδοσιακή σοφία. Η μετάβαση από το τρέχον σύστημα σε ένα πιο κοντά σε αυτό που οραματίστηκαν οι Ιδρυτές δεν θα είναι εύκολη και δεν θα γίνει εν μία νυκτί. Αλλά η αλλαγή είναι στον αέρα, και είναι ευχάριστο να βλέπει κανείς προς ποια κατεύθυνση πνέουν οι άνεμοι.
Με λίγα λόγια, η ιστορία αλλάζει επειδή οι άνθρωποι που θέλουν την αλλαγή ενώνονται. Το status quo δεν είναι ποτέ μια σταθερή κατάσταση του κόσμου. Ό,τι δημιουργείται μπορεί να αποδομηθεί και να αναδημιουργηθεί. Μερικές φορές ακόμη και οι πιο ισχυροί ηγεμόνες μπορούν να αποκαλυφθούν ως εύθραυστα οικοδομήματα, που στηρίζονται μόνο σε ψευδαισθήσεις που εύκολα διαλύονται με μερικά στοιχεία.
Επιτρέψτε μου μια υποσημείωση: ήταν μεγάλο προνόμιό μου να βιώσω, για πάνω από τρία χρόνια, ευρεία πρόσβαση σε ανθρώπους με απόψεις διαφορετικές από τις δικές μου. Αυτό συνέβη επειδή τα lockdown κατέστρεψαν τις παλιές μας κοινότητες και μας έφεραν σε επαφή με νέες.
Υποψιάζομαι ότι αυτό συνέβη σε όλη τη χώρα και τον κόσμο. Αυτή η νέα μίξη ιδεών—γεννημένη από την προηγούμενη απομόνωση—δημιούργησε αυτόν τον νέο λαϊκισμό που βλέπουμε, μια απίθανη ένωση πραγμάτων που παλιότερα θεωρούνταν διαφορές. Είμαι ευγνώμων γι’ αυτό, και μας διδάσκει κάτι: μόνο καλό μπορεί να προκύψει από νέους δρόμους μάθησης και έκθεσης σε νέες ιδέες. Αυτή είναι η πορεία της προόδου.
