Πρόταση Ομάν για εθελοντικά τέλη στα Στενά του Ορμούζ

Το Σουλτανάτο του Ομάν ανέλαβε διπλωματική πρωτοβουλία, εξασφαλίζοντας τη στήριξη των χωρών του Κόλπου για ένα καινοτόμο σχέδιο που προβλέπει την επιβολή εθελοντικών τελών από το Ιράν σε όσα πλοία διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Στόχος της πρότασης είναι να τερματιστεί η παρατεταμένη αναστάτωση στο παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου, η οποία προκλήθηκε από τον πόλεμο μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ισραήλ και του Ιράν.

Το περιεχόμενο της πρότασης του Μουσκάτ

Σύμφωνα με πληροφορίες από πηγή προσκείμενη σε κράτος του Κόλπου, την οποία επικαλείται το πρακτορείο Reuters, η πρόταση του Μουσκάτ προβλέπει ότι η Τεχεράνη δεν θα ασκεί πλέον αποκλειστικό έλεγχο στα Στενά. Αντιθέτως, οι πληρωμές από τα διερχόμενα πλοία θα έχουν αποκλειστικά εθελοντικό χαρακτήρα, αποτελώντας μια χρηματική συνεισφορά για υπηρεσίες που σχετίζονται με τη ναυσιπλοΐα. Η λύση αυτή επιχειρεί να γεφυρώσει το βαθύ χάσμα μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, οι οποίες έχουν εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις για το καθεστώς διέλευσης.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν την επιστροφή στο προηγούμενο καθεστώς, όπου η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών γινόταν ελεύθερα και χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση. Η αμερικανική πλευρά υποστηρίζει ότι η επιβολή υποχρεωτικών χρεώσεων θα ήταν παράνομη βάσει του διεθνούς δικαίου. Από την άλλη πλευρά, το Ιράν έχει υποστηρίξει ότι πρέπει να διαχειρίζεται τα Στενά από κοινού με το Ομάν, το οποίο ελέγχει την απέναντι ακτή, και να εισπράττει τέλη για υπηρεσίες που σχετίζονται με τη διέλευση, όπως η παροχή ασφάλειας και η περιβαλλοντική προστασία.

Το μοντέλο των Στενών της Μαλάκκα

Η πρόταση του Ομάν βασίζεται σε ένα δοκιμασμένο μοντέλο, παρόμοιο με αυτό που εφαρμόζεται στα Στενά της Μαλάκκα στην Ασία. Εκεί, η Ινδονησία, η Μαλαισία και η Σιγκαπούρη ζητούν από τα πλοία εθελοντικές συνεισφορές για τη χρηματοδότηση της ναυσιπλοΐας, της περιβαλλοντικής προστασίας και των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης. Η υιοθέτηση ενός ανάλογου συστήματος στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να αποτελέσει μια βιώσιμη λύση, παρέχοντας στο Ιράν έσοδα χωρίς να παραβιάζει τις αρχές της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.

Κρίσιμος ενεργειακός κόμβος

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαύλους παγκοσμίως. Πριν από την έναρξη του πολέμου, περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) διερχόταν από αυτή τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό. Το Ιράν περιόρισε ουσιαστικά τη διέλευση πλοίων που δεν ανήκαν στη χώρα μετά τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις της 28ης Φεβρουαρίου, προκαλώντας τεράστιες αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Μια προηγούμενη συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν τον προηγούμενο μήνα επέτρεψε τη μερική επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού. Ωστόσο, η εύθραυστη αυτή ισορροπία κατέρρευσε στις αρχές Ιουλίου, όταν το Ιράν επιτέθηκε σε πλοία που χρησιμοποιούσαν έναν δίαυλο τον οποίο η Τεχεράνη δεν αναγνώριζε. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, συζήτησε τη Δευτέρα το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ με τους ομολόγους του από το Ομάν και τη Σαουδική Αραβία, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για περιφερειακή συνεργασία, σύμφωνα με ανακοίνωση του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών.

Η απειλή Τραμπ και η διπλωματική οδός

Η διπλωματική αυτή προσπάθεια βρίσκεται σε εξέλιξη μετά την απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να διακόψει αιφνιδιαστικά το σαββατοκύριακο τη νέα εκστρατεία αεροπορικών επιδρομών κατά του Ιράν. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι διεξάγονται "καλές συνομιλίες" με την Τεχεράνη, αλλά προειδοποίησε ότι οι αμερικανικές επιθέσεις θα επαναληφθούν εάν οι διαπραγματεύσεις δεν οδηγήσουν σε συμφωνία. "Πιστεύω ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να συμβεί κάτι. Αν συμβεί, καλώς. Αν όχι, επιστρέφουμε σε αυτό που κάναμε πριν από δύο ημέρες", δήλωσε χαρακτηριστικά ο Τραμπ.

Το Ιράν, πάντως, αρνείται ότι επιδιώκει την επανέναρξη διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ, κατηγορώντας την Ουάσινγκτον ότι παραβίασε τη συμφωνία-πλαίσιο που είχε επιτευχθεί τον προηγούμενο μήνα για συνομιλίες σχετικά με τον τερματισμό του πολέμου. Οι ΗΠΑ είχαν ξεκινήσει τη νέα εκστρατεία βομβαρδισμών με στόχο να περιορίσουν τον έλεγχο του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ. Οι 13 νύχτες αμερικανικών επιθέσεων προκάλεσαν δεκάδες θανάτους στο Ιράν και κατέστρεψαν γέφυρες, σήραγγες και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Το Ιράν απάντησε με επιθέσεις κατά αμερικανικών βάσεων σε γειτονικές χώρες, οι οποίες προκάλεσαν τον θάνατο τεσσάρων Αμερικανών στρατιωτικών, καθώς και με πλήγματα σε υποδομές χωρών του Κόλπου.

Οι αγορές πετρελαίου αντιδρούν θετικά

Η αποκλιμάκωση της έντασης είχε άμεσο αντίκτυπο στις αγορές ενέργειας, με τις τιμές του πετρελαίου να συνεχίζουν την πτωτική τους πορεία. Η απόφαση του Τραμπ να σταματήσει τις αεροπορικές επιδρομές οδήγησε τη Δευτέρα σε πτώση των τιμών περίπου κατά 8%, ενώ η υποχώρηση συνεχίστηκε και την Τρίτη. Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent υποχωρούσαν νωρίτερα περισσότερο από 2,5%, πλησιάζοντας τα 86 δολάρια το βαρέλι, γεγονός που καταδεικνύει την ευαισθησία της αγοράς στις γεωπολιτικές εξελίξεις.

Οι διαφωνίες για το μέλλον των Στενών

Η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη είχαν καταλήξει τον Ιούνιο σε μια συμφωνία-πλαίσιο για συνομιλίες που θα πραγματοποιούνταν έως το τέλος Αυγούστου, με στόχο την επίλυση βασικών ζητημάτων, συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Ωστόσο, οι δύο πλευρές διαφωνούν για την ερμηνεία των προβλέψεων που αφορούν τα Στενά του Ορμούζ. Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι η συμφωνία απαιτεί από το Ιράν να επιτρέψει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, ενώ η Τεχεράνη θεωρεί ότι το κείμενο της παρέχει δικαίωμα εποπτείας της διέλευσης.

Την ίδια στιγμή, η συνάντηση του Τραμπ με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, Μπενιαμίν Νετανιάχου, στην Ουάσινγκτον αναμένεται να επηρεάσει τις επόμενες κινήσεις. Το Ισραήλ συμμετείχε στην αρχική στρατιωτική εκστρατεία, αλλά δεν έχει λάβει μέρος στις μεταγενέστερες διαπραγματεύσεις για την αποκλιμάκωση. Η Ουάσινγκτον έχει επίσης πιέσει τον Νετανιάχου να περιορίσει τις επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, καθώς η συνέχιση των συγκρούσεων περιπλέκει τις προσπάθειες για μια συνολική συμφωνία με την Τεχεράνη.