Ψεύτικες δουλειές, recruiters και apps: Η νέα μεγάλη παγίδα για τους νέους

Η αγωνία χιλιάδων νέων ανθρώπων να βρουν εργασία, σε μια αγορά όπου οι αιτήσεις αποστέλλονται μαζικά μέσω πλατφορμών όπως το LinkedIn, έχει δημιουργήσει νέο πεδίο δράσης για οργανωμένους απατεώνες. Οι επιτήδειοι δεν περιορίζονται πλέον σε πρόχειρες ψεύτικες αγγελίες, αλλά στήνουν ολόκληρες διαδικασίες «πρόσληψης», με βιντεοκλήσεις, τεχνικές δοκιμασίες και εφαρμογές που μοιάζουν απολύτως νόμιμες.

Το BBC ανέδειξε χαρακτηριστική υπόθεση θύματος που έχασε αποταμιεύσεις ύψους 18.000 λιρών σε κρυπτονομίσματα, ενώ και το ίδιο το LinkedIn έχει αναγνωρίσει ότι οι απάτες που σχετίζονται με αναζήτηση εργασίας αποτελούν αυξανόμενο πρόβλημα, ιδιαίτερα για τους νεότερους επαγγελματίες.

Πώς στήνεται η παγίδα της «συνέντευξης εργασίας»

Στην περίπτωση που παρουσίασε το BBC, το θύμα είχε παραιτηθεί από την προηγούμενη εργασία του και είχε δηλώσει στο LinkedIn ότι αναζητούσε νέα επαγγελματική ευκαιρία.

Λίγο αργότερα επικοινώνησε μαζί του ένας υποτιθέμενος recruiter, ο οποίος εμφανίστηκε ως υπεύθυνος προσλήψεων και του πρότεινε μία πιθανή θέση εργασίας. Ακολούθησε βιντεοκλήση, με διαδικασία που έμοιαζε απόλυτα φυσιολογική, και στη συνέχεια ο υποψήφιος κλήθηκε να ολοκληρώσει μια τεχνική αξιολόγηση.

Οι οδηγίες για τη δοκιμασία βρίσκονταν σε αρχείο Google Sheets. Στην πραγματικότητα, όμως, η διαδικασία έκρυβε κακόβουλο λογισμικό. Ο υποψήφιος ολοκλήρωσε το τεστ χωρίς να αντιληφθεί κάτι ύποπτο και πήγε για ύπνο. Όταν ξύπνησε, διαπίστωσε ότι τα ψηφιακά του πορτοφόλια είχαν αδειάσει.

Ο επικεφαλής της πλατφόρμας κυβερνοασφάλειας Have I Been Squatted επισήμανε ότι τέτοιου τύπου επιθέσεις είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες επειδή όλη η διαδικασία μπορεί να μοιάζει αυθεντική: πραγματικές σελίδες της Google, κανονική σύνδεση σε λογαριασμό και λογισμικό που εμφανίζεται με ψηφιακή υπογραφή, όπως συμβαίνει με νόμιμες εφαρμογές.

Αυτό ακριβώς κάνει τις νέες απάτες πιο δύσκολο να εντοπιστούν. Ο στόχος δεν είναι πλέον να πειστεί κάποιος από ένα κακογραμμένο email. Οι δράστες επιχειρούν να αναπαραγάγουν ολόκληρη την εμπειρία μιας κανονικής διαδικασίας πρόσληψης.

Ψεύτικες εφαρμογές και «θέσεις εργασίας-φαντάσματα»

Μία ακόμη μέθοδος βασίζεται στον ενθουσιασμό και την πίεση που συνοδεύουν μια πιθανή επαγγελματική ευκαιρία. Οι απατεώνες καλούν τους υποψηφίους να εγκαταστήσουν εφαρμογές που υποτίθεται ότι απαιτούνται για τη συνέντευξη ή για την ολοκλήρωση της πρόσληψης.

Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις εφαρμογών με ονομασίες όπως Indeed Interview και MyInterview, οι οποίες παρουσιάζονται ως εργαλεία απαραίτητα για να συνεχιστεί η διαδικασία.

Η εταιρεία κυβερνοασφάλειας Malwarebytes έχει εντοπίσει μηνύματα που καλούν τους υποψηφίους να «ολοκληρώσουν τη συνέντευξη» εγκαθιστώντας δήθεν εφαρμογή του Indeed ή να κατεβάσουν πρόγραμμα προκειμένου να αποκτήσουν πρόσβαση σε συμφωνητικό μισθοδοσίας.

Μετά την εγκατάσταση, το κακόβουλο λογισμικό μπορεί να δώσει στους δράστες πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα, τα οποία στη συνέχεια μπορούν να αξιοποιηθούν για οικονομική απάτη, κλοπή λογαριασμών ή εκβιασμό.

Το Indeed έχει προειδοποιήσει δημόσια ότι οι συνεντεύξεις που πραγματοποιούνται μέσω της δικής του πλατφόρμας γίνονται μέσα από το πρόγραμμα περιήγησης και δεν απαιτούν την εγκατάσταση ειδικής εφαρμογής.

LinkedIn και Indeed έχουν το τελευταίο διάστημα εντείνει τις προειδοποιήσεις τους, καθώς οι απάτες γύρω από αγγελίες και διαδικασίες πρόσληψης εμφανίζονται αυξημένες.

Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε το LinkedIn δείχνουν ότι περισσότερο εκτεθειμένη είναι η Generation Z. Η πλατφόρμα αναφέρει ποσοστό έκθεσης στις απάτες που φτάνει το 32%, ενώ αντίστοιχο ποσοστό νεότερων επαγγελματιών παραδέχεται ότι μπορεί να αγνοήσει προειδοποιητικά σημάδια λόγω του έντονου ανταγωνισμού για μία θέση εργασίας.

Η πίεση της αγοράς δημιουργεί ένα επικίνδυνο περιβάλλον. Πολλοί νέοι θεωρούν ότι δεν έχουν περιθώριο να αντιμετωπίζουν κάθε πρόταση με καχυποψία, επειδή φοβούνται ότι θα χάσουν μια σπάνια επαγγελματική ευκαιρία.

Για τον λόγο αυτό, το LinkedIn προτρέπει όσους αναζητούν εργασία να επιβεβαιώνουν ότι τόσο η εταιρεία όσο και η αγγελία είναι πραγματικές, να ελέγχουν τα στοιχεία του recruiter και να πραγματοποιούν ανεξάρτητη έρευνα πριν προχωρήσουν σε ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων, εγκατάσταση λογισμικού ή οποιαδήποτε οικονομική συναλλαγή.

Στην Ελλάδα, οι απάτες δεν έχουν εμφανιστεί μέχρι στιγμής με την ίδια τεχνική πολυπλοκότητα που καταγράφεται στο εξωτερικό. Είναι όμως ήδη γνωστές περιπτώσεις επιτήδειων που παριστάνουν στελέχη προσλήψεων γνωστών εταιρειών και επικοινωνούν με πολίτες μέσω WhatsApp ή Viber.

Παράλληλα, κυκλοφορούν ψεύτικες αγγελίες από ανύπαρκτες εταιρείες ή πρόσωπα, με στόχο τη συλλογή προσωπικών στοιχείων ή τη δημιουργία άλλου τύπου παγίδας.

Ένα διαφορετικό φαινόμενο που έχει αρχίσει να απασχολεί και την ελληνική αγορά είναι τα λεγόμενα ghost jobs: αγγελίες για θέσεις που παραμένουν συνεχώς ανοιχτές, πραγματοποιούνται συνεντεύξεις, αλλά τελικά δεν προκύπτει πρόσληψη.

Δεν πρόκειται απλώς για το γνωστό «ghosting», όπου ένας εργοδότης σταματά να επικοινωνεί με έναν υποψήφιο. Στα ghost jobs η ίδια θέση μπορεί να διαφημίζεται για μεγάλο διάστημα και να συγκεντρώνει επανειλημμένα υποψηφίους, χωρίς να είναι σαφές αν υπάρχει πραγματική και άμεση πρόθεση κάλυψής της.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, πρακτικές αυτού του τύπου αποδίδονται στην προσπάθεια μιας εταιρείας να εμφανίζεται προς την αγορά ως αναπτυσσόμενη και διαρκώς σε φάση προσλήψεων.

Μια άλλη εξήγηση αφορά τη συλλογή δεδομένων για την αγορά εργασίας. Μέσα από αλλεπάλληλες συνεντεύξεις, μια επιχείρηση μπορεί να αποκτήσει εικόνα για τις μισθολογικές απαιτήσεις των υποψηφίων, τις δεξιότητες που υπάρχουν διαθέσιμες και τις πρακτικές που ακολουθούν ανταγωνιστικές εταιρείες.

Παράλληλα, μπορεί να δημιουργείται μία δεξαμενή βιογραφικών για μελλοντικές ανάγκες, ώστε η επιχείρηση να έχει ήδη διαθέσιμους υποψηφίους αν προκύψει ξαφνικά κενή θέση.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και περιπτώσεις όπου τμήματα ανθρώπινου δυναμικού ή εξωτερικές εταιρείες recruitment λειτουργούν με συγκεκριμένους δείκτες απόδοσης και αριθμητικούς στόχους για τον όγκο των υποψηφίων που πρέπει να παρουσιάζουν.

Η πραγματική διάσταση του προβλήματος είναι ότι η αναζήτηση εργασίας έχει μετατραπεί σε νέο πεδίο ψηφιακής εξαπάτησης. Όσο οι υποψήφιοι πιέζονται να απαντούν γρήγορα σε κάθε ευκαιρία, τόσο οι απατεώνες επενδύουν σε ολοένα πιο πειστικά σενάρια, αντιγράφοντας τη γλώσσα, τα εργαλεία και τις διαδικασίες πραγματικών εταιρειών.