Μετά την εξάρθρωση του πολυδαίδαλου κυκλώματος που είχε στήσει 380 επιχειρήσεις-«φαντάσματα», οι οποίες εξαφανίζονταν έχοντας αφήσει πίσω τους 43 εκατ. ευρώ οφειλές προς το Δημόσιο, η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων εντείνει τις παρεμβάσεις της.
Η ΑΑΔΕ αναπτύσσει και επεκτείνει το εξελιγμένο μοντέλο ανίχνευσης επιχειρηματικών συσχετίσεων που σχεδιάστηκε ειδικά για τη συγκεκριμένη υπόθεση, ανοίγοντας τον δρόμο για ένα νέο πλαίσιο ελέγχων απέναντι σε κυκλώματα εταιρειών που αλλάζουν διαρκώς υπευθύνους και ΑΦΜ.
Στον πυρήνα του συστήματος βρίσκεται ο δείκτης ομοιότητας Paul Jaccard, ένας μαθηματικός αλγόριθμος που υπολογίζει τον βαθμό ομοιότητας μεταξύ διαφορετικών συνόλων δεδομένων. Μέσω της εφαρμογής του εντοπίζονται κινήσεις και επαναλαμβανόμενα μοτίβα τα οποία δεν καθίστανται ορατά με τις κλασικές ελεγκτικές πρακτικές, κατευθύνοντας τις αρχές σε πεδία που έως πρόσφατα παρέμεναν απροσπέλαστα.
Μια διαχρονική παθογένεια οδηγείται σε συστηματική αντιμετώπιση, με τη δημιουργία ενός ψηφιακού πλέγματος προστασίας απέναντι σε μια μορφή φορολογικής απάτης που ήταν γνωστή στην αγορά επί δεκαετίες και παρέμενε δύσκολο να τεκμηριωθεί με τεχνοκρατικά εργαλεία.
Στον επιχειρηματικό χώρο, το σχήμα λειτουργούσε με επαναλαμβανόμενο τρόπο. Ιδρύονταν εταιρείες, συσσωρεύονταν χρέη, ακολουθούσε διακοπή δραστηριότητας και στη θέση τους δημιουργούνταν νέες. Ο κύκλος εργασιών συνεχιζόταν, οι συναλλαγές προχωρούσαν και στα μητρώα της φορολογικής διοίκησης καταγραφόταν απλώς ένα νέο ΑΦΜ, με τα προηγούμενα χρέη να παραμένουν ανείσπρακτα και τους εμφανιζόμενους υπευθύνους να απομακρύνονται από το προσκήνιο, ενώ το ίδιο δίκτυο διατηρούσε τη δραστηριότητά του με διαφορετικό φορολογικό προσωπείο.
Η αποκάλυψη τέτοιων υποθέσεων γινόταν αποσπασματικά ή κατόπιν καταγγελιών, συχνά σε χρόνο που οι απώλειες είχαν ήδη καταγραφεί και τα εμπλεκόμενα πρόσωπα είχαν μετακινηθεί. Η δομή των κυκλωμάτων διατηρούνταν λειτουργική ακόμη και όταν εντοπίζονταν επιμέρους τμήματά της.
Η πολυπλοκότητα των εταιρικών σχημάτων, η διαδοχή διαφορετικών ΑΦΜ και η χρήση προσώπων που εμφανίζονταν ως διαχειριστές χωρίς εμφανείς διασυνδέσεις καθιστούσαν δυσχερή τη συνολική αποτύπωση της πραγματικής εικόνας.
Πλέον, η συγκεκριμένη μορφή απάτης τίθεται στο επίκεντρο μιας στοχευμένης μεθοδολογίας. Το νέο εργαλείο εντοπίζει επαναλαμβανόμενα μοτίβα με πολλαπλά ΑΦΜ και διαδοχικές οφειλές, μεταβάλλοντας τη λογική των ελέγχων.
Ο παραδοσιακός φορολογικός έλεγχος εξετάζει μία επιχείρηση κάθε φορά. Ο δείκτης Jaccard υπολογίζει τον βαθμό ομοιότητας μεταξύ δύο ή περισσότερων επιχειρήσεων ως προς τα πρόσωπα, τις διευθύνσεις και τα χαρακτηριστικά της δραστηριότητάς τους. Όταν η ομοιότητα αυτή καταγράφεται συστηματικά σε πολλαπλές περιπτώσεις, αναδεικνύεται το σύνολο του δικτύου.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στα «ΑΦΜ μίας χρήσης». Πρόσωπα χωρίς ισχυρή ταυτοποίηση ή με κλεμμένα και πλαστά στοιχεία εμφανίζονται ως διαχειριστές, ιδρύουν εταιρείες, επιβαρύνονται με οφειλές και στη συνέχεια απομακρύνονται, αφήνοντας πίσω τους συσσωρευμένα χρέη.
Με τη νέα προσέγγιση, η ΑΑΔΕ και ο ΕΦΚΑ εντοπίζουν πρόσωπα και εταιρικά σχήματα με διαφορετικά ΑΦΜ, κοινή δραστηριότητα και ίδιες ή γειτονικές διευθύνσεις, τα οποία συγκροτούν ενιαίο δίκτυο.
Η διαδοχή εταιρειών και οφειλών παρέμενε έως πρόσφατα δυσδιάκριτη στο πλαίσιο των κλασικών ελέγχων. Η μαζικότητα των δεδομένων περιόριζε την αποτελεσματική χαρτογράφηση. Ο αλγόριθμος επισημαίνει αυτόματα τα ίχνη που αφήνει κάθε εταιρεία σε κάθε φάση έναρξης και παύσης δραστηριότητας.
Το σύστημα καταγράφει ποια πρόσωπα εμφανίζονται σε ποιες εταιρείες, πόσες φορές επαναλαμβάνονται σε διαφορετικά σχήματα, ποια ΑΦΜ διαδέχονται άλλα, ποιες επιχειρήσεις δηλώνουν κοινές ή γειτνιάζουσες διευθύνσεις και ποια φυσικά πρόσωπα αναλαμβάνουν τη διαχείριση πολλαπλών εταιρειών. Από τα δεδομένα αυτά προκύπτει ένα πλέγμα διασυνδέσεων που καθίσταται ορατό μόνο μέσα από τη συνολική αποτύπωση.
Η στρατηγική προβλέπει ενεργοποίηση του ελέγχου μετά την πλήρη χαρτογράφηση της δομής του κυκλώματος. Οι ελεγκτές προχωρούν σε ταυτόχρονες παρεμβάσεις στα επιμέρους σημεία, έχοντας ήδη διαμορφώσει σαφή εικόνα της οργάνωσης.
Σε στρατηγικό κείμενο της ΑΑΔΕ που οδήγησε στην αποκάλυψη του κυκλώματος με τα εκατοντάδες ΑΦΜ μίας χρήσης επισημαίνεται ότι τα δεδομένα ανέδειξαν τη δομή και οι έρευνες επιβεβαίωσαν τα ευρήματα. Η μεθοδολογία αυτή εφαρμόζεται πλέον συστηματικά σε υποθέσεις με χρήση «αχυρανθρώπων».
