Η εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας της Ε.Ε., που παρουσίασε η Ursula von der Leyen, δεν είναι απλώς ένα ακόμη τεχνολογικό εργαλείο. Είναι η αρχή μιας νέας πραγματικότητας όπου η πρόσβαση στο διαδίκτυο παύει να θεωρείται αυτονόητη και μετατρέπεται σε προνόμιο υπό όρους. Με πρόσχημα την προστασία των παιδιών, εγκαθίσταται ένα σύστημα καθολικής ταυτοποίησης, όπου κάθε πολίτης θα καλείται να αποδεικνύει ποιος είναι για να μπει στον ψηφιακό κόσμο.
Το μήνυμα είναι σαφές: τίποτα δεν θα είναι πλέον ανώνυμο, τίποτα δεν θα είναι ελεύθερο χωρίς έλεγχο. Το «δείξτε τα χαρτιά σας» αποκτά ψηφιακή μορφή και εισβάλλει στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων.
Και ενώ αυτό το σύστημα παρουσιάζεται ως «προστασία», η ίδια η εφαρμογή κατέρρευσε πριν καν ξεκινήσει. Μέσα σε λίγες ώρες εντοπίστηκαν σοβαρά κενά ασφαλείας, εκθέτοντας ένα εγχείρημα που φιλοδοξεί να επιβληθεί σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το μοντέλο είναι γνώριμο: όπως το ψηφιακό πιστοποιητικό Covid, έτσι και τώρα στήνεται ένα εργαλείο ελέγχου που βαφτίζεται αναγκαίο.
Η ιστορία επαναλαμβάνεται με άλλους όρους. Όπως τα NINJA loans πριν από το 2008, έτσι και σήμερα προωθούνται πολιτικές που στηρίζονται σε εύθραυστες παραδοχές και επιβάλλονται με τη βεβαιότητα ότι δεν θα υπάρξουν συνέπειες. Τότε η κατάρρευση ήρθε αργά και μετά ξαφνικά. Και όταν ήρθε, η οργή δεν μπορούσε να συγκρατηθεί.
Σήμερα, το ίδιο μοτίβο ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια των πολιτών. Η απαγόρευση πρόσβασης στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών λειτουργεί ως βιτρίνα για κάτι πολύ ευρύτερο: τη γενικευμένη επιβολή ψηφιακής ταυτότητας σε όλους. Οι επαφές του Κυριάκος Μητσοτάκης με κυβερνήσεις που έχουν ήδη εφαρμόσει αντίστοιχα μοντέλα δείχνουν ότι ο σχεδιασμός δεν είναι αποσπασματικός.
Την ίδια ώρα, η πραγματικότητα που βιώνουν οι νέοι παραμένει αμείλικτη. Βία, εξαρτήσεις, κοινωνική αποσύνθεση. Μια γενιά που μεγάλωσε μέσα στα social media καλείται τώρα να αποκοπεί απότομα από τον βασικό της τρόπο επικοινωνίας. Και αυτό παρουσιάζεται ως «μέτρο προστασίας».
Σε μια χώρα όπου η παιδική φτώχεια παραμένει από τις υψηλότερες στην Ευρώπη, η προτεραιότητα μετατοπίζεται στον έλεγχο της ψηφιακής συμπεριφοράς. Ο ρόλος της οικογένειας υποχωρεί και τη θέση του παίρνει ένα σύστημα επιτήρησης που επεκτείνεται σε κάθε συσκευή, σε κάθε σύνδεση, σε κάθε χρήστη.
Το επόμενο βήμα είναι ήδη μπροστά. Πανευρωπαϊκή επαλήθευση ηλικίας, επαναλαμβανόμενοι έλεγχοι για όλους, ανεξαρτήτως προηγούμενης ταυτοποίησης. Ένας ενήλικος θα καλείται να αποδεικνύει ξανά και ξανά ότι είναι ενήλικος. Η λογική ανατρέπεται: δεν αρκεί να είσαι, πρέπει διαρκώς να το αποδεικνύεις.
Η κατεύθυνση οδηγεί σε μια κοινωνία όπου η αθωότητα δεν θεωρείται δεδομένη. Ο πολίτης καλείται να επιβεβαιώνει συνεχώς ότι συμμορφώνεται. Ότι είναι «εντάξει». Ότι δεν αποκλίνει. Ότι δεν ενοχλεί.
Η Ελλάδα δείχνει για άλλη μια φορά πρόθυμη να κινηθεί πρώτη. Το Kids Wallet προβάλλεται ως εργαλείο διευκόλυνσης, στην πράξη όμως λειτουργεί ως προθάλαμος για ένα καθολικό σύστημα φακελώματος. Ένα σύστημα που δεν θα σταματήσει στα social media.
Η επαλήθευση θα επεκταθεί παντού. Στην κατανάλωση, στη διασκέδαση, στις μετακινήσεις, στις συναλλαγές. Από το αλκοόλ και το gaming μέχρι τις διαδικτυακές αγορές και την πρόσβαση σε υπηρεσίες. Κάθε πτυχή της ζωής θα περνά από φίλτρο ταυτοποίησης.
Και μαζί με αυτό, ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο: τα προσωπικά δεδομένα. Τεράστιοι όγκοι πληροφοριών παραδίδονται σε πλατφόρμες που αποκτούν ρόλο ελεγκτή. Η δυνατότητα έκφρασης, η πρόσβαση στον δημόσιο λόγο, η ίδια η παρουσία στο διαδίκτυο συνδέονται πλέον με την αποδοχή αυτού του συστήματος.
Η εικόνα που διαμορφώνεται δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας. Πρόκειται για μια σταδιακή μετάβαση σε ένα περιβάλλον όπου ο έλεγχος γίνεται κανόνας και η ελευθερία εξαίρεση. Ένα σύστημα που χτίζεται βήμα-βήμα, με μικρές δόσεις, μέχρι να γίνει κανονικότητα.
Οι περισσότεροι δεν το έχουν συνειδητοποιήσει ακόμη. Όταν το καταλάβουν, η αντίδραση δεν θα είναι διαχειρίσιμη.
