ΠΟΥ: Μπορούμε να σταματήσουμε τον Έμπολα

Ο επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεέσους, έφτασε χθες το βράδυ στην Κινσάσα, την πρωτεύουσα της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι η τρέχουσα επιδημία του ιού Έμπολα μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Παρά τη διαβεβαίωση αυτή, οι υγειονομικές αρχές της χώρας αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες στην προσπάθεια να αναχαιτίσουν την ταχύτατη εξάπλωση του ιού, ο οποίος συνεχίζει να πλήττει σκληρά τον πληθυσμό.

Η κατάσταση στο πεδίο

Ο Δρ. Τέντρος αναμένεται σήμερα να μεταβεί στην επαρχία Ιτουρί, στο βορειοανατολικό τμήμα της χώρας, η οποία αποτελεί το επίκεντρο της επιδημίας. Σύμφωνα με τον επίσημο απολογισμό, έχουν καταγραφεί 246 θάνατοι επί συνόλου 1.000 και πλέον ύποπτων κρουσμάτων, αν και εκτιμάται ότι τα πραγματικά νούμερα είναι πολύ μεγαλύτερα. Οι αρχές της ΛΔ Κονγκό κήρυξαν στις 15 Μαΐου τη νέα επιδημία, τη 17η στην ιστορία της πελώριας κεντροαφρικανικής χώρας, η οποία αριθμεί περίπου 100 εκατομμύρια κατοίκους. Ο ιός είναι ήδη παρών σε τρεις επαρχίες, ενώ έχει εξαπλωθεί και στη γειτονική Ουγκάντα, όπου έχουν επιβεβαιωθεί εργαστηριακά επτά κρούσματα και ένας θάνατος.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει κηρύξει κατάσταση υγειονομικής έκτακτης ανάγκης διεθνούς ενδιαφέροντος, ωστόσο η αντίδραση στο επίκεντρο της κρίσης παραμένει αργή και αποσπασματική. Δημοσιογράφοι του Γαλλικού Πρακτορείου κατέγραψαν τις τελευταίες ημέρες ασθενείς, ορισμένοι εκ των οποίων παρουσίαζαν ήδη αιμορραγικά συμπτώματα, να φτάνουν σε απελπιστική κατάσταση με μοτοταξί, χωρίς κανένα μέτρο ατομικής προστασίας για τους οδηγούς ή τους επιβάτες. Ο ιός, εξαιρετικά μεταδοτικός, προκαλεί αιμορραγικό πυρετό και η θνησιμότητά του είναι ιδιαίτερα υψηλή.

Οι προκλήσεις και τα εμπόδια

"Παρότι η κατάσταση είναι περίπλοκη, νομίζω ότι μπορούμε να σταματήσουμε αυτό το πράγμα", δήλωσε ο Δρ. Τέντρος στους δημοσιογράφους κατά την άφιξή του, προσθέτοντας ότι σκοπός του ταξιδιού του είναι να διαπιστώσει την κατάσταση επιτόπου και να προσφέρει βοήθεια. Ο Αιθίοπας αξιωματούχος υπογράμμισε ότι το κυριότερο εμπόδιο στις προσπάθειες περιορισμού της επιδημίας είναι οι συνεχιζόμενες εχθροπραξίες στην περιοχή. Στην απομονωμένη επαρχία Ιτουρί, οι κρατικές υπηρεσίες είναι ουσιαστικά ανύπαρκτες, ενώ η πρόσβαση καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη λόγω της δράσης ένοπλων οργανώσεων, όπως η ADF (Συμμαχικές Δημοκρατικές Δυνάμεις), που έχει ορκιστεί πίστη στο Ισλαμικό Κράτος, καθώς και αντίπαλων παραστρατιωτικών ομάδων φυλών και κοινοτήτων που διαπράττουν συχνά σφαγές.

Οι γειτονικές επαρχίες Βόρειο Κίβου και Νότιο Κίβου, που επίσης πλήττονται από την επιδημία, αποτελούν θέατρο σχεδόν αδιάκοπων συγκρούσεων εδώ και 30 χρόνια. Αχανή εδάφη ελέγχονται από την ένοπλη αντικυβερνητική οργάνωση M23, η οποία υποστηρίζεται από τον στρατό της Ρουάντας. Η τρέχουσα επιδημία οφείλεται στο στέλεχος Μπουντιμπουγκιό του ιού, ένα πιο σπάνιο στέλεχος για το οποίο δεν υπάρχει σήμερα ούτε συγκεκριμένη θεραπεία ούτε εμβόλιο, σε αντίθεση με το στέλεχος Ζαΐρ, για το οποίο υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο.

Διεθνείς αντιδράσεις και μέτρα

Ο Ζαν Κασέγια, επικεφαλής της κυριότερης υγειονομικής υπηρεσίας της Αφρικανικής Ένωσης (ACDC), υποσχέθηκε ότι μέχρι τα τέλη του 2026 θα υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο και φάρμακο για το στέλεχος Μπουντιμπουγκιό. Παράλληλα, ο ΠΟΥ ανακοίνωσε ότι συμβουλευτικές επιτροπές έχουν συστήσει τη διεξαγωγή κλινικών δοκιμών για διάφορα εμβόλια και φάρμακα που ενδέχεται να είναι αποτελεσματικά. Νωρίτερα, ο Δρ. Τέντρος απηύθυνε μέσω X ανοικτή επιστολή στους πολίτες της ΛΔ Κονγκό, διαβεβαιώνοντάς τους ότι "δεν είσαστε μόνοι σας" και αναγνωρίζοντας την εξάντληση και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν καθημερινά.

Στο μεταξύ, η Ουγκάντα και η Ρουάντα ανακοίνωσαν αυτή την εβδομάδα το κλείσιμο των συνόρων τους με τη ΛΔ Κονγκό, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ότι η χώρα του δεν θα επιτρέψει "ούτε ένα κρούσμα του Έμπολα να εισέλθει" στην αμερικανική επικράτεια. Οι ειδικοί σε θέματα δημόσιας υγείας επισημαίνουν ότι τέτοια μέτρα περιπλέκουν την επιδημιολογική επιτήρηση και ωθούν τους πολίτες να περνούν ανεξέλεγκτα και παράνομα τα σύνορα. Ο Δρ. Τέντρος τόνισε ότι ο ΠΟΥ δεν συνιστά ταξιδιωτικές απαγορεύσεις, καθώς δεν βοηθούν στην αποτελεσματική αντιμετώπιση της εξάπλωσης. Η Ουάσιγκτον, ωστόσο, σχεδιάζει να ανοίξει στην Κένυα ένα κέντρο καραντίνας για ύποπτα ή επιβεβαιωμένα κρούσματα, κυρίως Αμερικανούς πολίτες. Ο Έμπολα έχει στοιχίσει τη ζωή σε τουλάχιστον 15.000 ανθρώπους στην Αφρική τα τελευταία πενήντα χρόνια, με τον δείκτη θνητότητας να κυμαίνεται μεταξύ 25% και 90%, ενώ η πιο φονική επιδημία στη ΛΔ Κονγκό είχε στοιχίσει τη ζωή σε σχεδόν 2.300 ανθρώπους μεταξύ 2018 και 2020.