Η αποτροπή αποτελεί βασικό στοιχείο της στρατηγικής σκέψης και της διεθνούς πολιτικής. Πρόκειται για δόγμα που στοχεύει στην αποθάρρυνση του αντιπάλου από επιθετικές ενέργειες, διασφαλίζοντας ότι το κόστος μιας τέτοιας πράξης θα υπερβαίνει το προσδοκώμενο όφελος. Λειτουργεί ως πρακτικός μηχανισμός που επηρεάζει τη συμπεριφορά του αντιπάλου και όχι ως θεωρητική έννοια.
Στην πράξη, η αποτροπή είναι στρατηγική επικοινωνία ισχύος, όπου το μήνυμα πρέπει να είναι σαφές, κατανοητό και πειστικό. Όταν εφαρμόζεται αποτελεσματικά, μειώνει την πιθανότητα σύγκρουσης χωρίς χρήση βίας. Βασίζεται σε τρεις άξονες: την ικανότητα, δηλαδή τη στρατιωτική, οικονομική και θεσμική ισχύ· την αξιοπιστία, δηλαδή την πεποίθηση ότι η ισχύς αυτή θα χρησιμοποιηθεί αν χρειαστεί· και την επικοινωνία, δηλαδή τη σαφή μεταβίβαση του μηνύματος για κόκκινες γραμμές που θα προστατευθούν.
Η απουσία ενός από αυτά τα στοιχεία καθιστά την αποτροπή ανεπαρκή. Ένα κράτος μπορεί να διαθέτει ισχυρές ένοπλες δυνάμεις, αλλά χωρίς πίστη στη βούληση χρήσης τους, η αποτρεπτική αξία μειώνεται. Αντιστοίχως, η ρητορική αποφασιστικότητας χωρίς πραγματική ισχύ δεν παράγει αποτέλεσμα.
Η αποτροπή είναι διαρκής διαδικασία, καθημερινή επιβεβαίωση της ετοιμότητας ενός κράτους να υπερασπιστεί τα συμφέροντά του. Απαιτεί συνέπεια λόγων και πράξεων, θεσμική σταθερότητα και στρατηγική συνέχεια. Όπου αυτά απουσιάζουν, δημιουργείται κενό που μπορεί να εκμεταλλευθεί ο αναθεωρητικός δρών.
Η Τουρκία τα τελευταία χρόνια ακολουθεί αναθεωρητική στρατηγική. Στοχεύει στην αναδιαμόρφωση ισορροπιών σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο, Κύπρο, Θράκη και ευρύτερη Μέση Ανατολή. Η στρατηγική παρουσιάζει διαχρονικά χαρακτηριστικά και συνέχεια, ανεξαρτήτως κυβερνήσεων. Η θεωρία της “Γαλάζιας Πατρίδας” λειτουργεί ως επιχειρησιακό δόγμα. Η αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας σε νησιά, οι υπερπτήσεις, οι NAVTEX/NOTAM, οι στρατιωτικές ασκήσεις σε δεσμευμένες περιοχές και η παρουσία ερευνητικών και πολεμικών πλοίων συνθέτουν συνεκτική στρατηγική πίεσης. Κάθε κίνηση δοκιμάζει όρια και καταγράφει αντιδράσεις.
Παράλληλα, η Τουρκία επενδύει στην αμυντική της βιομηχανία, στα μη επανδρωμένα συστήματα, στις πυραυλικές δυνατότητες, στις ναυτικές μονάδες και στη στρατιωτική παρουσία εκτός συνόρων, από τη Λιβύη έως τον Καύκασο. Οι κινήσεις αυτές αποτελούν μέρος μακρόπνοου σχεδιασμού για μεταβολή του status quo και επιβολή νέων τετελεσμένων.
Για την Ελλάδα, η αποτροπή είναι ζήτημα εθνικής επιβίωσης. Η γεωγραφική εγγύτητα, η ασυμμετρία πληθυσμού και πόρων και ο αναθεωρητισμός της Άγκυρας απαιτούν πολυεπίπεδη αποτρεπτική στρατηγική. Απαιτείται στρατιωτική ισχύς με ουσιαστικό περιεχόμενο, ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεων, τεχνολογική αναβάθμιση, διαρκής εκπαίδευση και επιχειρησιακή ετοιμότητα, που θεμελιώνουν την εθνική αξιοπιστία. Η αποτροπή βασίζεται στην ικανότητα πρόκλησης κόστους και όχι στη διακήρυξη προθέσεων.
Η πολιτική βούληση είναι κρίσιμη. Οι κόκκινες γραμμές πρέπει να είναι σαφείς και πειστικές. Η συνοχή λόγων και πράξεων καθορίζει την αντίληψη του αντιπάλου. Απαιτείται επίσης εθνική στρατηγική συνέχεια, ώστε η αποτροπή να μην εξαρτάται από κυβερνητικές εναλλαγές ή μικροπολιτικές σκοπιμότητες.
Η Τουρκία λειτουργεί με βάση την οθωμανική γεωπολιτική παράδοση και τον ρεαλισμό ισχύος. Η αποτροπή για την Άγκυρα σημαίνει ορατή στρατιωτική ισχύ, αποφασιστικότητα στην πράξη και ικανότητα πρόκλησης κόστους στον αντίπαλο. Δεν επηρεάζεται από ψηφίσματα ή διεθνείς εκφράσεις ανησυχίας, αλλά από σαφή όρια. Το παράδειγμα του Έβρου το 2020 δείχνει ότι η αποφασιστική στάση και η επιχειρησιακή ετοιμότητα αποτρέπουν. Σε περιόδους δισταγμού ή αδυναμίας, η Τουρκία κλιμακώνει και αξιοποιεί τα κενά.
Η αποτροπή είναι καθημερινή στρατηγική πράξη και υπαρξιακή ανάγκη για την Ελλάδα. Κάθε κενό ισχύος, κάθε αμφιβολία βούλησης, κάθε ασάφεια στρατηγικής γίνεται πρόσκληση για πίεση. Η Τουρκία αποθαρρύνεται μόνο όταν γνωρίζει ότι το κόστος επιθετικής ενέργειας θα υπερβαίνει το όφελος. Η ελληνική στρατηγική πρέπει να στηρίζεται σε ισχύ, αξιοπιστία και συνέπεια. Η αποτροπή δεν περιορίζει τον πόλεμο μέσω φόβου, αλλά μέσω λογικής. Απαιτεί πολιτική σοβαρότητα, διαρκή ετοιμότητα, κοινωνική συνοχή και στρατηγική παιδεία. Ένα κράτος που εκπέμπει σταθερότητα και συνέπεια παράγει αποτρεπτική ισχύ, που αντανακλά την ποιότητα του κράτους και την ευθύνη απέναντι στο μέλλον του έθνους.
