Η περίοδος κατά την οποία κάποιος ανακάλυπτε αυθόρμητα έναν δίσκο σε ένα ράφι, μια ιδιαίτερη ταινία στην τηλεόραση ή ένα ασυνήθιστο βιβλίο, έχει κλείσει οριστικά τον κύκλο της. Στη θέση της τυχαίας ανακάλυψης, που επί δεκαετίες συνέβαλε στη διαμόρφωση της προσωπικότητας και της κουλτούρας, έχει παγιωθεί ένα αθέατο ψηφιακό καθεστώς.
Οι αλγόριθμοι που κινούν τις μεγαλύτερες πλατφόρμες παγκοσμίως δεν σχεδιάστηκαν με στόχο να υπηρετήσουν τις ιδιαίτερες προτιμήσεις των χρηστών, αλλά να τις εξομοιώνουν, παγιδεύοντας το κοινό σε έναν κύκλο επανάληψης, μέτριας ποιότητας περιεχομένου και συνεχούς αλληλεπίδρασης.
Η έννοια της «Αλγοριθμικής Ισοπέδωσης» (Algorithmic Flattening), όπως παρουσιάζεται στο έργο Filterworld του ερευνητή Kyle Chayka, αποδομεί την αντίληψη περί ουσιαστικής εξατομίκευσης.
Τα ίδια τα στοιχεία που δημοσιοποιούν στελέχη των πλατφορμών αποκαλύπτουν την έκταση του φαινομένου: Πάνω από το 70% των βίντεο που προβάλλονται καθημερινά στο YouTube, που αντιστοιχούν σε δισεκατομμύρια ώρες θέασης, προκύπτουν από τις προτάσεις του αλγορίθμου και όχι από ενεργή αναζήτηση του χρήστη.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στο Spotify, όπου περισσότερο από το 30% της συνολικής ακρόασης διεθνώς καθοδηγείται από αυτοματοποιημένες λίστες αναπαραγωγής, όπως το Discover Weekly, καθώς και από αλγοριθμικές συστάσεις.
Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό μεταφράζεται σε μια μετατόπιση της σχέσης εταιρειών και χρηστών. Οι πλατφόρμες διαμορφώνουν τις επιθυμίες του κοινού, κατευθύνοντάς το προς περιεχόμενο που έχει ήδη επιλεγεί, με βασικό στόχο τη διαρκή παραμονή στην οθόνη.
Ο τρόπος λειτουργίας είναι σαφής και αυστηρός: Ο αλγόριθμος αποφεύγει την απόκλιση και το απρόβλεπτο. Η πρόταση ενός εντελώς διαφορετικού περιεχομένου ενέχει τον κίνδυνο απομάκρυνσης του χρήστη. Το αποτέλεσμα είναι η συνεχής παροχή ελαφρώς διαφοροποιημένων εκδοχών του ήδη γνωστού. Η απουσία πολιτισμικής «τριβής» περιορίζει δραστικά την αυθεντική ανακάλυψη.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Chayka, οι δημιουργοί, από τον χώρο της μουσικής έως τη λογοτεχνία, προσαρμόζουν πλέον το έργο τους στις απαιτήσεις της πλατφόρμας, παράγοντας περιεχόμενο που ευθυγραμμίζεται με τα πρότυπα του αλγορίθμου, με στόχο την ένταξη στις προτεινόμενες επιλογές.
Γιατί παρατηρείται παγκόσμια σύγκλιση στις επιλογές περιεχομένου;
Η επίδραση της αλγοριθμικής ομοιομορφίας εκτείνεται πέρα από τον ψηφιακό χώρο και επηρεάζει πλέον και τον φυσικό κόσμο. Ο όρος «AirSpace» περιγράφει το φαινόμενο κατά το οποίο ένας χώρος εστίασης στο Παγκράτι, ένα διαμέρισμα στο Βερολίνο και ένα μπαρ στο Μπρούκλιν παρουσιάζουν κοινά αισθητικά χαρακτηριστικά, όπως γυμνό μπετόν, φυτά εσωτερικού χώρου και βιομηχανικό φωτισμό.
Οι χώροι αυτοί σχεδιάζονται με γνώμονα τη λογική των αλγορίθμων του Instagram και του Pinterest, ώστε να ανταποκρίνονται σε μια παγκόσμια αισθητική αντίληψη και να είναι φωτογενείς, οδηγώντας σε εξάλειψη των τοπικών διαφορών.
Όταν οι αλγόριθμοι καθορίζουν τι παρακολουθεί το κοινό, τι ακούει και πώς διαμορφώνει τον προσωπικό του χώρο, η έννοια της επιλογής μετατρέπεται σε προσχηματική διαδικασία. Η τεχνητή νοημοσύνη διαμορφώνει σταδιακά τον τρόπο σκέψης και αντίληψης.
