Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, η πολιτική συζήτηση που τροφοδοτείται από τις δημοσκοπήσεις δεν περιορίζεται στη φθορά της κυβέρνησης ή στην εκλογική αντοχή της Νέας Δημοκρατίας. Η πρωτιά του κυβερνώντος κόμματος, τουλάχιστον με βάση τη σημερινή εικόνα, δεν αμφισβητείται ουσιαστικά από κανέναν. Το πραγματικό πολιτικό θρίλερ μεταφέρεται πλέον στη δεύτερη θέση, εκεί όπου το τοπίο γίνεται όλο και πιο δύσκολο για το ΠΑΣΟΚ.
Η πιθανή επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα με νέο πολιτικό φορέα και η πολιτική πρωτοβουλία της Μαρίας Καρυστιανού διαμορφώνουν νέα δεδομένα στον χώρο της αντιπολίτευσης. Η Χαριλάου Τρικούπη εξακολουθεί να εμφανίζεται δημοσκοπικά στη δεύτερη θέση, όμως η εικόνα αυτή μένει να δοκιμαστεί όταν τα νέα σχήματα καταγραφούν επισήμως στην πρόθεση ψήφου.
Οι τελευταίες μετρήσεις δείχνουν ότι η ρευστότητα είναι βαθύτερη από όσο φαινόταν πριν από λίγους μήνες. Το υπό διαμόρφωση εγχείρημα του Αλέξη Τσίπρα εμφανίζει αυξημένη δυνητική απήχηση και αντιμετωπίζεται ήδη ως πιθανός κεντρικός πόλος της αντιπολίτευσης. Την ίδια ώρα, η πρωτοβουλία της Μαρίας Καρυστιανού φαίνεται να απευθύνεται σε ένα αντισυστημικό, θυμωμένο και πολιτικά απογοητευμένο ακροατήριο, το οποίο δεν βρίσκει έκφραση ούτε στο ΠΑΣΟΚ ούτε στον σημερινό ΣΥΡΙΖΑ.
Η μάχη των πολιτικών ταυτοτήτων
Το κρίσιμο στοιχείο της νέας συγκυρίας δεν αφορά μόνο τους αριθμούς. Αφορά τις πολιτικές ταυτότητες που επιχειρούν να συγκροτηθούν απέναντι στην κυβέρνηση. Το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να εμφανιστεί ως δύναμη θεσμικής συνέπειας, πολιτικής σοβαρότητας και κυβερνητικής αξιοπιστίας.
Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να επανέλθει ως πρόσωπο που μπορεί να ενώσει ξανά τον ευρύτερο προοδευτικό χώρο, απαλλαγμένο αυτή τη φορά από τις φθορές και τις εσωτερικές αντιφάσεις του σημερινού ΣΥΡΙΖΑ. Η Μαρία Καρυστιανού, από την πλευρά της, κινείται σε διαφορετικό πεδίο. Εκφράζει μια κοινωνική οργή με έντονο συναισθηματικό φορτίο, η οποία δεν υπακούει στους παραδοσιακούς κομματικούς κανόνες.
Ακριβώς εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη ανησυχία της Χαριλάου Τρικούπη. Στελέχη του ΠΑΣΟΚ αντιλαμβάνονται ότι, αν παγιωθεί η εικόνα δυναμικής επιστροφής Τσίπρα, ένα μέρος των ψηφοφόρων που είχε μετακινηθεί τα προηγούμενα χρόνια προς το κόμμα του Νίκου Ανδρουλάκη μπορεί να αναζητήσει εκ νέου πολιτική στέγη στον χώρο που θα επιχειρήσει να εκπροσωπήσει ο πρώην πρωθυπουργός.
Η ανησυχία αυτή αφορά κυρίως το τμήμα της αντιδεξιάς ψήφου που εξακολουθεί να βλέπει στον Αλέξη Τσίπρα τον πολιτικό αντίπαλο που μπορεί να συγκρουστεί απευθείας με τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Αυτή η αντίληψη, όσο κι αν έχει φθαρεί από την κυβερνητική εμπειρία του ΣΥΡΙΖΑ, παραμένει ενεργή σε ένα τμήμα της εκλογικής βάσης του προοδευτικού χώρου.
Τσίπρας, Καρυστιανού και η νέα πίεση στο ΠΑΣΟΚ
Η σημερινή εκδήλωση του Αλέξη Τσίπρα στη Ρεματιά Χαλανδρίου αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Τυπικά δεν παρουσιάζεται ως ιδρυτική πράξη νέου κόμματος. Ουσιαστικά, όμως, αντιμετωπίζεται ως η πρώτη οργανωμένη δημόσια εμφάνιση του νέου πολιτικού σχεδίου.
Η κινητικότητα αυτή έχει ήδη προκαλέσει παρενέργειες στον ΣΥΡΙΖΑ, καθώς δεκάδες κομματικά στελέχη στα βόρεια της Αθήνας φέρονται να έχουν υποβάλει τις παραιτήσεις τους. Ο πρώην πρωθυπουργός στέλνει πλέον μήνυμα επιστροφής όχι ως σχολιαστής των εξελίξεων, αλλά ως ενεργός διεκδικητής κεντρικού ρόλου στην επόμενη πολιτική αναμέτρηση.
Παράλληλα, η Μαρία Καρυστιανού κινείται με διαφορετικό πολιτικό βηματισμό, έχοντας όμως σαφή στόχευση. Οι πληροφορίες συγκλίνουν ότι η επίσημη ανακοίνωση του φορέα της αναμένεται στις 21 Μαΐου στη Θεσσαλονίκη. Η δύναμή της δεν στηρίζεται σε κλασικό κομματικό μηχανισμό, αλλά στο έντονο κοινωνικό και συναισθηματικό κεφάλαιο που έχει συγκροτηθεί γύρω από το πρόσωπό της.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο πολλοί στο πολιτικό σύστημα δυσκολεύονται να εκτιμήσουν το πραγματικό εκλογικό της όριο. Η περίπτωση Καρυστιανού δεν μπορεί να αναγνωστεί με τα συνηθισμένα εργαλεία κομματικής ανάλυσης, καθώς συνδέεται με ευρύτερη δυσαρέσκεια, κρίση εμπιστοσύνης και απαίτηση λογοδοσίας.
Οι υπολογισμοί του Μαξίμου και το νέο δίλημμα της αντιπολίτευσης
Η κυβέρνηση παρακολουθεί με προφανές ενδιαφέρον τη σύγκρουση που αναπτύσσεται στον χώρο της αντιπολίτευσης. Στο Μέγαρο Μαξίμου εκτιμούν ότι ένα πολιτικό σκηνικό όπου βασικός αντίπαλος εμφανίζεται ο Αλέξης Τσίπρας μπορεί να λειτουργήσει ευνοϊκά για τη Νέα Δημοκρατία.
Η επιστροφή Τσίπρα θα επέτρεπε στο κυβερνών κόμμα να αναβιώσει ένα γνώριμο δίπολο, ενεργοποιώντας πολιτικά αντανακλαστικά της περιόδου 2015-2019. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η δημόσια εκτίμηση του Άδωνι Γεωργιάδη ότι δεύτερο κόμμα θα είναι ο φορέας Τσίπρα, τρίτο το κόμμα Καρυστιανού και τέταρτο το ΠΑΣΟΚ. Η τοποθέτηση αυτή δεν λειτουργεί μόνο ως πρόβλεψη. Αποτυπώνει και πολιτική επιθυμία.
Στο κυβερνητικό στρατόπεδο θεωρούν ότι απέναντι σε έναν γνώριμο αντίπαλο μπορούν να οικοδομήσουν ευκολότερα το αφήγημα της σταθερότητας και της αποτροπής επιστροφής σε μια περίοδο έντονης πολιτικής και οικονομικής κρίσης. Αντιθέτως, η Μαρία Καρυστιανού παραμένει πιο απρόβλεπτος παράγοντας, καθώς δεν διαθέτει σαφή ιδεολογικά όρια και δεν ενεργοποιεί τα γνωστά κομματικά αντανακλαστικά του παλαιού συστήματος.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η μάχη για τη δεύτερη θέση δεν θα είναι μια συνηθισμένη εκλογική αντιπαράθεση. Θα εξελιχθεί σε σύγκρουση πολιτικών ταυτοτήτων, ιστορικών μνημών και διαφορετικών εκδοχών της αντιπολίτευσης. Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, το ερώτημα ποιος θα σταθεί απέναντι στον Κυριάκο Μητσοτάκη μπορεί να αποδειχθεί σχεδόν εξίσου κρίσιμο με το ερώτημα ποιος θα κυβερνήσει τη χώρα.
