Ρυθμίσεις οφειλών: «Κουρέματα» έως 90% μέσω του IDEAS4GR

Ρυθμίσεις οφειλών με διαγραφές που σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπέρασαν το 90% της αρχικής οφειλής πέτυχε η ΕΚΠΟΙΖΩ μέσα από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα IDEAS4GR, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα το βαθύ πρόβλημα που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν χιλιάδες υπερχρεωμένοι δανειολήπτες απέναντι σε τράπεζες, funds και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων.

Τα στοιχεία προέρχονται από το έργο Improving Debt Advice Services for Greeks, το οποίο υλοποιείται από την ΕΚΠΟΙΖΩ σε συνεργασία με την Ένωση Καταναλωτών Περιφέρειας Κρήτης και με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η περίοδος αναφοράς καλύπτει το διάστημα από την 1η Ιουνίου 2025 έως τις 30 Απριλίου 2026.

Μέσα σε αυτό το διάστημα, 1.140 καταναλωτές έλαβαν εξατομικευμένη συμβουλευτική υποστήριξη για τη διαχείριση των οικονομικών τους δυσκολιών. Παράλληλα, 450 πολίτες υποστηρίχθηκαν νομικά και καθοδηγήθηκαν στις διαδικασίες διαπραγμάτευσης και ρύθμισης των οφειλών τους.

Από αυτούς, οι 265 ήταν μέλη της ΕΚΠΟΙΖΩ και οι 185 μέλη της Ένωσης Καταναλωτών Περιφέρειας Κρήτης. Η παρέμβαση περιλάμβανε διαμεσολάβηση με τράπεζες, servicers και άλλους πιστωτές, με στόχο να διαμορφωθούν ρεαλιστικές λύσεις για ανθρώπους που βρίσκονται σε πραγματική οικονομική ασφυξία.

Ρυθμίσεις με υψηλά «κουρέματα», αλλά δύσκολες διαπραγματεύσεις

Στις διμερείς διαπραγματεύσεις που έγιναν με τη μεσολάβηση των δύο ενώσεων, το ποσοστό ανταπόκρισης των τραπεζών και των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων ξεπέρασε το 70%. Το ποσοστό δείχνει ότι υπάρχει πεδίο παρέμβασης, αρκεί ο οφειλέτης να μη βρίσκεται μόνος απέναντι σε μηχανισμούς με σαφώς μεγαλύτερη ισχύ, τεχνογνωσία και διαπραγματευτική δυνατότητα.

Η εικόνα, ωστόσο, παραμένει βαριά για τους υπερχρεωμένους καταναλωτές. Πολλές διαδικασίες εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται από περιορισμένη διαφάνεια, ενώ αρκετές προτάσεις ρύθμισης δεν ανταποκρίνονται στις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες των οφειλετών. Στην πράξη, δεν αρκεί να υπάρχει μια ρύθμιση στα χαρτιά. Πρέπει να μπορεί να τηρηθεί και στην καθημερινότητα.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα αποτελέσματα του τελευταίου μήνα του προγράμματος, κατά τον οποίο επιτεύχθηκαν δύο συμφωνίες για ευάλωτους οφειλέτες με συνολική διαγραφή που ξεπέρασε το 90% της αρχικής οφειλής. Οι συμφωνίες αυτές προέκυψαν μέσα από διμερή διαπραγμάτευση και δείχνουν ότι, όταν εξετάζονται πραγματικά τα δεδομένα κάθε υπόθεσης, μπορούν να υπάρξουν ουσιαστικές λύσεις.

Αντίθετα, στις περιπτώσεις μη ευάλωτων οφειλετών που διαθέτουν ακίνητη περιουσία, τα ποσοστά διαγραφής παραμένουν πολύ χαμηλότερα και συνήθως κινούνται μεταξύ 10% και 20%. Η διαφοροποίηση αυτή αποτυπώνει το πώς αντιμετωπίζουν οι πιστωτές την ύπαρξη περιουσιακών στοιχείων, ακόμη και όταν το εισόδημα του οφειλέτη δεν επαρκεί για ουσιαστική αποπληρωμή.

Η ΕΚΠΟΙΖΩ και η Ένωση Καταναλωτών Περιφέρειας Κρήτης εκτιμούν ότι μόνο το τελευταίο τρίμηνο το συνολικό οικονομικό όφελος από διαγραφές καταναλωτικών δανείων που επιτεύχθηκαν μέσα από τις παρεμβάσεις τους προσεγγίζει τις 100.000 ευρώ.

Τα όρια του Εξωδικαστικού Μηχανισμού

Σημαντικό μέρος της παρέμβασης αφορά και τον Εξωδικαστικό Μηχανισμό Ρύθμισης Οφειλών. Παρότι η συμμετοχή των πιστωτών εμφανίζεται υψηλή και σε περιπτώσεις ευάλωτων οφειλετών μπορεί να φτάνει ακόμη και το 100% λόγω υποχρεωτικής συμμετοχής, οι τελικές προτάσεις δεν είναι πάντοτε βιώσιμες.

Η ΕΚΠΟΙΖΩ επισημαίνει ότι αρκετές ρυθμίσεις προβλέπουν υψηλές μηνιαίες δόσεις, σύντομο χρόνο αποπληρωμής και απουσία ουσιαστικής διαγραφής χρέους. Έτσι, πολλοί οφειλέτες είτε απορρίπτουν τις προτάσεις από την αρχή είτε αδυνατούν να τις εξυπηρετήσουν έπειτα από μικρό χρονικό διάστημα.

Το πρόβλημα δεν είναι τυπικό. Είναι κοινωνικό και οικονομικό. Όταν μια ρύθμιση δεν λαμβάνει υπόψη το πραγματικό εισόδημα, τις βασικές ανάγκες διαβίωσης και τη δυνατότητα σταθερής αποπληρωμής, καταλήγει να ανακυκλώνει το χρέος αντί να το αντιμετωπίζει. Με αυτόν τον τρόπο, ο δανειολήπτης παραμένει εγκλωβισμένος, ενώ το ιδιωτικό χρέος συνεχίζει να λειτουργεί ως μηχανισμός πίεσης στην κοινωνία.

Με βάση τα πρώτα αποτελέσματα του IDEAS4GR, η ΕΚΠΟΙΖΩ ζητά μεγαλύτερη διαφάνεια στις διαδικασίες ρύθμισης ιδιωτικών χρεών και ουσιαστική ενίσχυση των ανεξάρτητων συμβουλευτικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές. Η ύπαρξη αξιόπιστης καθοδήγησης αποδεικνύεται κρίσιμη, ιδιαίτερα για όσους δεν γνωρίζουν πώς να διαπραγματευτούν ή πώς να αξιολογήσουν μια πρόταση ρύθμισης.

Το ζητούμενο είναι οι ρυθμίσεις να ανταποκρίνονται στις πραγματικές δυνατότητες των οφειλετών και να μπορούν να τηρηθούν μακροπρόθεσμα. Διαφορετικά, η διαδικασία μετατρέπεται σε μια ακόμη τυπική άσκηση διαχείρισης χρέους, χωρίς ουσιαστική ανακούφιση για τα νοικοκυριά.

Τα στοιχεία της ΕΚΠΟΙΖΩ δείχνουν ότι οι μεγάλες διαγραφές είναι εφικτές, κυρίως όταν οι υποθέσεις εξετάζονται εξατομικευμένα και όταν υπάρχει οργανωμένη διαμεσολάβηση. Δείχνουν όμως και κάτι ακόμη πιο σοβαρό: ότι χωρίς πίεση, διαφάνεια και ανεξάρτητη υποστήριξη, ο υπερχρεωμένος πολίτης παραμένει ο αδύναμος κρίκος απέναντι σε ένα σύστημα που εξακολουθεί να λειτουργεί με άνισους όρους.