Ρωσία και Ευρωπαϊκή Ένωση σε ανοιχτό μέτωπο για την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε φάση διερεύνησης νομικών και πολιτικών επιλογών για τη δέσμευση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της Ρωσίας, κυρίως της ρωσικής κεντρικής τράπεζας, ως μέρος της προσέγγισής της για την αποζημίωση της Ουκρανίας για τις καταστροφές που υπέστη λόγω της ρωσικής εισβολής. Οι συζητήσεις εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο προσπαθειών της ΕΕ να υποστηρίξει την Ουκρανία εν μέσω αβεβαιότητας για την ενδεχόμενη μείωση της αμερικανικής βοήθειας.

Αυτή η κίνηση περιλαμβάνει τη χρήση των περιουσιακών στοιχείων που έχουν κατασχεθεί ή παγώσει από την ΕΕ και άλλες χώρες του G7, τα οποία περιλαμβάνουν μεγάλα ποσά από τίτλους και μετρητά που ανήκουν στη ρωσική κεντρική τράπεζα, και είναι κυρίως κατατεθειμένα μέσω του οίκου εκκαθάρισης Euroclear, που εδρεύει στο Βέλγιο. Το συνολικό ποσό των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων ανέρχεται περίπου σε 280 δισεκατομμύρια δολάρια. Το σχέδιο προτείνει ότι αυτά τα περιουσιακά στοιχεία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως εγγύηση (collateral) για τη δημιουργία μιας Επιτροπής Διεθνών Απαιτήσεων, η οποία θα καθορίσει τις αποζημιώσεις που οφείλονται στην Ουκρανία.

Η δημιουργία αυτής της Επιτροπής, η οποία έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει τις διαπραγματεύσεις τον Μάρτιο του 2025, θα είναι μια κεντρική κίνηση της ΕΕ για την εκτίμηση των ζημιών και τον καθορισμό του ποσού αποζημίωσης που πρέπει να καταβάλει η Ρωσία στην Ουκρανία. Η Επιτροπή αυτή, αποτελούμενη από διεθνείς εμπειρογνώμονες, θα έχει τον ρόλο να αξιολογήσει το πλήρες εύρος των ζημιών που υπέστη η Ουκρανία από τις ρωσικές επιθέσεις και να προσδιορίσει το χρηματικό ποσό που οφείλει η Ρωσία για αποζημίωση.

Ο ρόλος αυτής της επιτροπής είναι σημαντικός, καθώς η εκτίμηση των ζημιών δεν περιορίζεται μόνο στην άμεση καταστροφή της υποδομής της Ουκρανίας, αλλά και στην αποτίμηση του ανθρώπινου και κοινωνικού κόστους του πολέμου. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen έχει δηλώσει ότι δεν μπορεί να υπάρξει δικαιοσύνη χωρίς αποζημίωση, τονίζοντας ότι η Ρωσία πρέπει να λογοδοτήσει για την επιθετικότητά της και να πληρώσει για τις καταστροφές που έχει προκαλέσει.

Από νομικής πλευράς, η ενδεχόμενη κατάσχεση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων δεν είναι απλή υπόθεση. Η ΕΕ πρέπει να εξετάσει τις συνέπειες αυτής της ενέργειας για την οικονομική σταθερότητα, ειδικά για το ευρώ, καθώς και την νομική βάση για μια τέτοια ενέργεια. Για παράδειγμα, οι νομικοί εμπειρογνώμονες της ΕΕ συζητούν αν θα απαιτηθεί δικαστική απόφαση για την κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων ή αν αρκεί μια απλή εκτίμηση των ζημιών που έχει προκαλέσει η Ρωσία στην Ουκρανία.

Επιπλέον, χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία εκφράζουν ανησυχίες για τις επιπτώσεις μιας τέτοιας δράσης, κυρίως λόγω των οικονομικών και νομικών συνεπειών που μπορεί να προκύψουν από την κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων. Υπάρχει επίσης ο φόβος ότι μια τέτοια ενέργεια μπορεί να πλήξει τον διεθνή ρόλο του ευρώ και να επιφέρει αρνητικές συνέπειες για τις διεθνείς σχέσεις.

Η ΕΕ αναζητά τρόπους να ενισχύσει την οικονομική και στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία, ιδίως καθώς ενδείξεις δείχνουν ότι οι ΗΠΑ μπορεί να μειώσουν τη συμμετοχή τους στη σύγκρουση. Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, επικριτικά ανέφερε τον Ουκρανό πρόεδρο Volodymyr Zelensky, κάνοντάς τον στόχο προσωπικών επιθέσεων και κατηγορώντας την Ουκρανία για την ρωσική εισβολή. Αυτές οι πολιτικές αντιπαραθέσεις ενδέχεται να επηρεάσουν τις διεθνείς στρατηγικές και τη συνεχιζόμενη υποστήριξη στην Ουκρανία.

Αυτό καθιστά σημαντικό το ρόλο της ΕΕ στην επιπλέον χρηματοδότηση και βοήθεια, όπως αυτή που προκύπτει από τις πρωτοβουλίες του G7, οι οποίες χρησιμοποιούν τα έσοδα από τα κατασχεθέντα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για να υποστηρίξουν την Ουκρανία με δάνεια, όπως το δάνειο ύψους 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Αυτές οι στρατηγικές αποτελούν μέρος ενός συνολικού ευρωπαϊκού σχεδίου που προωθεί την απομόνωση της Ρωσίας και την πίεση για αποζημιώσεις προς την Ουκρανία. Η Επιτροπή Διεθνών Απαιτήσεων θα αποτελέσει το θεσμικό εργαλείο για την επίλυση αυτών των ζητημάτων και την ενίσχυση της πίεσης στην Ρωσία. Ωστόσο, οι δυσκολίες στη νομική και πολιτική διαχείριση αυτής της κατάστασης ενδέχεται να καθυστερήσουν την υλοποίηση αυτών των σχεδίων, δημιουργώντας προκλήσεις για την ΕΕ και την εξωτερική της πολιτική.

Συνολικά, η ΕΕ βρίσκεται σε μια κρίσιμη φάση για τον καθορισμό της στρατηγικής της απέναντι στη Ρωσία και την Ουκρανία, ενώ η νομική και οικονομική προσέγγιση για τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία και τις αποζημιώσεις παραμένει εξαιρετικά αμφιλεγόμενη και δύσκολη.