Ρωσία: Οι επιθέσεις σε καύσιμα και υποδομές δοκιμάζουν το Κρεμλίνο

Περισσότερα από τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, το Κρεμλίνο βρίσκεται μπροστά σε μια πραγματικότητα πολύ διαφορετική από εκείνη που είχε διαμορφωθεί στους πρώτους μήνες του πολέμου. Η σύγκρουση δεν περιορίζεται πλέον στα ουκρανικά εδάφη, καθώς οι ουκρανικές επιχειρήσεις έχουν αποκτήσει μεγαλύτερο βάθος, μεγαλύτερη συχνότητα και πιο εμφανή αποτελέσματα μέσα στη ρωσική επικράτεια.

Στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές υποδομές, βιομηχανικές μονάδες και περιοχές που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ασφαλείς έχουν μπει στο στόχαστρο. Οι επιπτώσεις γίνονται πλέον ορατές και στο εσωτερικό της Ρωσίας, τροφοδοτώντας νέα ερωτήματα για τις αντοχές του πολιτικού συστήματος που έχει οικοδομήσει ο Βλαντίμιρ Πούτιν, όπως σημειώνει σε ανάλυσή του το Forbes.

Ο Ρώσος πρόεδρος, που κυριαρχεί στη δημόσια ζωή της χώρας για περισσότερες από δύο δεκαετίες, είτε από τη θέση του προέδρου είτε από εκείνη του πρωθυπουργού, βρίσκεται αντιμέτωπος με μία από τις πιο σύνθετες δοκιμασίες της πολιτικής του πορείας. Η Μόσχα εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρά στρατιωτικά μέσα, όμως η εικόνα ενός πολέμου που διεξάγεται αποκλειστικά εκτός ρωσικού εδάφους έχει πλέον καταρρεύσει.

Οι συνεχείς επιθέσεις με drones, οι εκρήξεις σε εγκαταστάσεις καυσίμων, τα πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές και οι ζημιές σε περιοχές γύρω από τη Μόσχα, την Αγία Πετρούπολη και την Κριμαία δημιουργούν νέο πεδίο πίεσης για τη ρωσική ηγεσία. Οι ουρές οδηγών σε πρατήρια καυσίμων και οι κατά τόπους δυσλειτουργίες στην τροφοδοσία ενισχύουν την αίσθηση ότι το κόστος του πολέμου περνά σταδιακά στην καθημερινότητα των Ρώσων πολιτών.

Οι ουκρανικές επιθέσεις μεταφέρουν την πίεση στο εσωτερικό της Ρωσίας

Από τον Φεβρουάριο του 2022 μέχρι σήμερα, το Κίεβο έχει επενδύσει σημαντικά στην ανάπτυξη τεχνολογιών που επιτρέπουν πλήγματα σε μεγάλες αποστάσεις. Τα drones μεγάλου βεληνεκούς, οι επιχειρήσεις ειδικών δυνάμεων και οι δολιοφθορές σε κρίσιμες εγκαταστάσεις έχουν διαμορφώσει μια νέα συνθήκη για τη ρωσική αεράμυνα, η οποία καλείται πλέον να προστατεύσει όχι μόνο τα μέτωπα, αλλά και βαθιά το εσωτερικό της χώρας.

Διυλιστήρια πετρελαίου, αποθήκες καυσίμων, στρατιωτικά αεροδρόμια και βιομηχανικές μονάδες έχουν δεχθεί επανειλημμένα πλήγματα, προκαλώντας διακοπές στην παραγωγή και αυξάνοντας το οικονομικό κόστος για τη Μόσχα. Παράλληλα, αρκετές περιοχές αναγκάζονται να αναστέλλουν προσωρινά τη λειτουργία αεροδρομίων για λόγους ασφαλείας, ενώ οι τοπικές αρχές καλούνται όλο και συχνότερα να διαχειριστούν επιθέσεις που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αδιανόητες.

Το ενεργειακό μέτωπο αποτελεί μία από τις σοβαρότερες ανοιχτές πληγές για τη Ρωσία. Τα πλήγματα σε διυλιστήρια και εγκαταστάσεις αποθήκευσης καυσίμων έχουν επηρεάσει κατά διαστήματα την ομαλή τροφοδοσία συγκεκριμένων περιοχών, προκαλώντας ανησυχία στους πολίτες και πρόσθετη πίεση στις τοπικές διοικήσεις.

Οι εικόνες με αυτοκίνητα να σχηματίζουν ουρές έξω από πρατήρια, ιδίως στην Κριμαία, έχουν διαδοθεί πολλές φορές στο διαδίκτυο. Σε ορισμένες περιπτώσεις επιβλήθηκαν περιορισμοί στις πωλήσεις καυσίμων, προκειμένου να αποφευχθούν ελλείψεις. Η ρωσική κυβέρνηση επιμένει ότι η κατάσταση παραμένει ελεγχόμενη, αναγνωρίζει όμως ότι τα χτυπήματα στις ενεργειακές υποδομές δημιουργούν πρόσθετες δυσκολίες για την οικονομική λειτουργία της χώρας.

Την ίδια στιγμή, η Μόσχα φαίνεται να αναζητά διαύλους επαναπροσέγγισης με την Ουάσινγκτον. Καθώς η προσοχή των Ηνωμένων Πολιτειών στρέφεται σε μεγάλο βαθμό στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, το Κρεμλίνο επιχειρεί να επαναφέρει στο διεθνές προσκήνιο το ουκρανικό ως τη μεγαλύτερη στρατιωτική κρίση στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Οι δηλώσεις του Βλαντίμιρ Πούτιν και κορυφαίων Ρώσων αξιωματούχων αφήνουν κατά περιόδους ανοιχτό το ενδεχόμενο επιστροφής στις διαπραγματεύσεις, εφόσον υπάρξουν οι κατάλληλες πολιτικές συνθήκες. Παρ’ όλα αυτά, ουσιαστική διπλωματική πρόοδος δεν καταγράφεται, καθώς Μόσχα και Κίεβο παραμένουν αμετακίνητες στις βασικές τους θέσεις.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας, ακόμη και οι αγορές πολιτικών προβλέψεων στρέφουν το ενδιαφέρον τους στο μέλλον του Ρώσου προέδρου. Αίσθηση προκάλεσε μεγάλο ποντάρισμα στην πλατφόρμα Polymarket, το οποίο ανέδειξε αρχικά το NBC News και στη συνέχεια σχολιάστηκε ευρύτερα από διεθνή μέσα.

Σύμφωνα με τις σχετικές πληροφορίες, ανώνυμος χρήστης τοποθέτησε περίπου 409.000 δολάρια υπέρ της πρόβλεψης ότι ο Πούτιν δεν θα βρίσκεται στην εξουσία έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026. Ο λογαριασμός, με την ονομασία “ZnotluvuiSamez”, έχει ως εικόνα προφίλ την ουκρανική σημαία και εμφανίζεται να έχει πραγματοποιήσει και άλλες προβλέψεις που συνδέονται με τον πόλεμο.

Το μεγαλύτερο μέρος του ποσού τοποθετήθηκε στην επιλογή «Yes», ενώ το τελευταίο ποντάρισμα, περίπου 50.000 δολαρίων, έγινε τις πρώτες πρωινές ώρες της Πέμπτης. Η επιλογή αυτή κινείται αντίθετα από τη συνολική εκτίμηση της αγοράς, καθώς οι περισσότεροι συμμετέχοντες αποτιμούσαν ως περιορισμένη την πιθανότητα αποχώρησης του Πούτιν από την προεδρία μέσα στην επόμενη τετραετία, περίπου στο 12%.

Αν το συγκεκριμένο σενάριο επιβεβαιωθεί, ο ανώνυμος παίκτης θα μπορούσε να αποκομίσει κέρδη που προσεγγίζουν τα 2,5 εκατομμύρια δολάρια. Η δεύτερη μεγαλύτερη επένδυσή του αφορά επίσης ένα ιδιαίτερα δύσκολο σενάριο: την πρόβλεψη ότι η Ουκρανία θα ανακαταλάβει την Κριμαία πριν από το τέλος του έτους, εξέλιξη στην οποία η αγορά αποδίδει επίσης χαμηλές πιθανότητες.

Πολιτική φθορά, Κριμαία και το ερώτημα της αντοχής του Πούτιν

Το ποντάρισμα στο Polymarket έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία αυξάνονται οι αναλύσεις για την ανθεκτικότητα του συστήματος εξουσίας του Βλαντίμιρ Πούτιν. Η συζήτηση δεν περιορίζεται σε στρατιωτικούς αναλυτές, αλλά επεκτείνεται σε οικονομικούς, πολιτικούς και γεωπολιτικούς κύκλους που επιχειρούν να εκτιμήσουν την πορεία του πολέμου και τις συνέπειές του στο εσωτερικό της Ρωσίας.

Το Forbes περιγράφει το Κρεμλίνο ως αντιμέτωπο με μια σύνθετη κρίση, στην οποία η φθορά ενός παρατεταμένου πολέμου δεν φαίνεται μόνο στο πεδίο των επιχειρήσεων. Αποτυπώνεται επίσης στην οικονομία, στην κοινωνία και στις σχέσεις μεταξύ των ισχυρών κέντρων εξουσίας. Οι εκτιμήσεις αυτές δεν παρουσιάζονται ως βεβαιότητες, αλλά ως πιθανά σενάρια που μπορούν να ενισχυθούν εφόσον συνεχιστεί η σημερινή δυναμική.

Στο εσωτερικό της Ρωσίας, η Μόσχα καλείται να διαχειριστεί ένα όλο και πιο απαιτητικό περιβάλλον. Οι απώλειες στο πεδίο, η ανάγκη αναπλήρωσης προσωπικού και οι κατά διαστήματα επιστρατεύσεις έχουν προκαλέσει δυσαρέσκεια σε τμήματα της κοινωνίας. Παρότι οι εσωτερικές δημοσκοπήσεις εξακολουθούν να εμφανίζουν υψηλά ποσοστά αποδοχής για τον Πούτιν, αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι το πραγματικό κλίμα είναι δύσκολο να αποτυπωθεί με ακρίβεια σε ένα τόσο ελεγχόμενο πολιτικό περιβάλλον.

Οι δυτικές κυρώσεις και οι αυξημένες στρατιωτικές δαπάνες επιβαρύνουν επίσης τη ρωσική οικονομία. Η Μόσχα έχει καταφέρει να ανακατευθύνει σημαντικό μέρος των ενεργειακών εξαγωγών της προς ασιατικές αγορές, όμως το κόστος του πολέμου αυξάνεται σταθερά και απαιτεί διαρκή αναπροσαρμογή των οικονομικών και παραγωγικών αντοχών της χώρας.

Ένα περιστατικό που προκάλεσε έντονο σχολιασμό ήταν η υπόθεση του στρατιωτικού blogger Αλεξάντρ Λούνιν. Ο βετεράνος του πολέμου δημοσίευσε βίντεο, στο οποίο υποστήριζε ότι είχε λάβει κρίσιμες πληροφορίες από πρόσωπα του κρατικού μηχανισμού και ζητούσε δημόσια τηλεοπτική συνάντηση με τον Πούτιν.

Στο μήνυμά του προειδοποιούσε ότι η κατάσταση στις ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις επιδεινώνεται και άφηνε να εννοηθεί ότι υπάρχει κίνδυνος σοβαρής εσωτερικής αναταραχής, αν δεν αντιμετωπιστούν συγκεκριμένα προβλήματα. Το πρώτο βίντεο συγκέντρωσε περίπου 11 εκατομμύρια προβολές σε σύντομο χρονικό διάστημα, δείχνοντας το ενδιαφέρον και την ανησυχία που προκάλεσε.

Λίγες ημέρες αργότερα, ο ίδιος εμφανίστηκε σε δεύτερο βίντεο με σαφώς πιο ήπιους τόνους. Ακολούθησε όμως νέα ανάρτηση από ομάδα στρατιωτών που δήλωναν ότι τον στηρίζουν και απειλούσαν ότι θα στραφούν εναντίον ανώτερων αξιωματικών, τους οποίους κατηγορούσαν για κακομεταχείριση και αυθαιρεσίες. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, ο Λούνιν συνελήφθη, εξέλιξη που συνδέθηκε με την αυστηρή στάση των ρωσικών αρχών απέναντι σε δημόσιες παρεμβάσεις που θεωρούνται επιζήμιες για την πολεμική προσπάθεια.

Η υπόθεση επανέφερε αναπόφευκτα στη συζήτηση την ανταρσία της Wagner το καλοκαίρι του 2023. Η ένοπλη πορεία του Γεβγκένι Πριγκόζιν προς τη Μόσχα αποτέλεσε τη σοβαρότερη ανοιχτή πρόκληση για το Κρεμλίνο των τελευταίων ετών, καθώς ένας ισχυρός στρατιωτικός παράγοντας αμφισβήτησε ευθέως την ανώτατη στρατιωτική ηγεσία.

Παρότι εκείνη η κρίση αποκλιμακώθηκε μέσα σε λίγες ώρες και ο Πριγκόζιν σκοτώθηκε αργότερα σε αεροπορικό δυστύχημα, το επεισόδιο έδειξε ότι ακόμη και μέσα στον ρωσικό μηχανισμό ασφαλείας μπορούν να εμφανιστούν ρωγμές. Από τότε, κάθε ένδειξη δυσαρέσκειας στις Ένοπλες Δυνάμεις αξιολογείται μέσα από αυτό το πρίσμα, ακόμη και όταν οι συνθήκες είναι διαφορετικές.

Κρίσιμη παραμένει και η Κριμαία, ένας από τους βασικούς στρατηγικούς στόχους της Ουκρανίας. Τα ουκρανικά πλήγματα με drones και πυραύλους έχουν επηρεάσει εγκαταστάσεις καυσίμων, αποθήκες πυρομαχικών και στρατιωτικές βάσεις στη χερσόνησο, ενώ η πίεση στις γραμμές ανεφοδιασμού αυξάνεται.

Οι μεγάλες ουρές αυτοκινήτων, ειδικά κατά την τουριστική περίοδο, και οι αναφορές για προβλήματα ανεφοδιασμού αξιοποιούνται έντονα και από τις δύο πλευρές στο πλαίσιο του πολέμου της πληροφόρησης. Στο επίκεντρο βρίσκεται σταθερά η γέφυρα του Κερτς, η οποία παραμένει ο πιο συμβολικός και επιχειρησιακά κρίσιμος στόχος.

Το έργο, που εγκαινιάστηκε προσωπικά από τον Πούτιν το 2018, δεν είναι μόνο βασική αρτηρία ανεφοδιασμού της Κριμαίας. Αποτελεί και ένα από τα ισχυρότερα πολιτικά σύμβολα του Κρεμλίνου μετά την προσάρτηση της χερσονήσου. Η γέφυρα έχει δεχθεί επανειλημμένες επιθέσεις από την έναρξη του πολέμου, με σοβαρές ζημιές και προσωρινές διακοπές στην κυκλοφορία.

Παρά τα αυξημένα μέτρα ασφαλείας και τις συνεχείς εργασίες αποκατάστασης, εξακολουθεί να θεωρείται ευάλωτος στόχος. Μέσω αυτής μεταφέρονται στρατιωτικός εξοπλισμός, καύσιμα και προμήθειες προς τις ρωσικές δυνάμεις στη νότια Ουκρανία. Για τον λόγο αυτό, μια επιτυχημένη ουκρανική επιχείρηση εναντίον της θα είχε όχι μόνο στρατιωτικό, αλλά και έντονο ψυχολογικό αντίκτυπο.

Την ίδια ώρα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης γεμίζουν σχεδόν καθημερινά με βίντεο από επιθέσεις σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις, αποθήκες καυσίμων και ενεργειακές υποδομές σε διάφορες περιοχές της Ρωσίας. Κυκλοφορούν επίσης βίντεο πολιτών που διαμαρτύρονται για δυσκολίες στον ανεφοδιασμό ή για προβλήματα που συνδέουν με τις συνέπειες του πολέμου. Η αυθεντικότητα κάθε τέτοιου υλικού δεν είναι πάντοτε δυνατόν να επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα, όμως η μαζική του διάδοση επηρεάζει το δημόσιο κλίμα.

Στις δυτικές αναλύσεις επανέρχεται συχνά το ιστορικό ερώτημα της φθοράς που προκαλούν οι μακροχρόνιοι πόλεμοι ακόμη και σε ισχυρά πολιτικά συστήματα. Το Forbes υπενθυμίζει ότι η ρωσική ιστορία έχει γνωρίσει περιόδους κατά τις οποίες μεγάλες στρατιωτικές συγκρούσεις λειτούργησαν ως καταλύτες βαθιών πολιτικών εξελίξεων, όπως ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και ο πόλεμος στο Αφγανιστάν για τη Σοβιετική Ένωση.

Ωστόσο, κάθε ιστορική περίοδος έχει δικά της χαρακτηριστικά και οι απλές συγκρίσεις δεν αρκούν για ασφαλή συμπεράσματα. Καθοριστικός παράγοντας παραμένει η στάση των ρωσικών ελίτ. Ο Πούτιν έχει οικοδομήσει τα τελευταία 25 χρόνια ένα συγκεντρωτικό μοντέλο εξουσίας, όπου οι βασικές αποφάσεις λαμβάνονται από περιορισμένο κύκλο προσώπων που προέρχονται κυρίως από τις υπηρεσίες ασφαλείας, τις Ένοπλες Δυνάμεις και τον κρατικό μηχανισμό.

Όσο ο πόλεμος παρατείνεται και το οικονομικό βάρος αυξάνεται, οι εσωτερικές ισορροπίες αυτού του μηχανισμού μπορεί να δοκιμαστούν. Προς το παρόν, πάντως, δεν υπάρχουν δημόσιες ενδείξεις οργανωμένης αμφισβήτησης της ηγεσίας του Ρώσου προέδρου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η στάση της Κίνας, του σημαντικότερου στρατηγικού εταίρου της Μόσχας. Το Πεκίνο αποφεύγει την πλήρη ταύτιση με τις ρωσικές επιλογές, διατηρεί όμως στενούς οικονομικούς δεσμούς με τη Ρωσία. Παράλληλα, επιχειρεί να προστατεύσει τις εμπορικές του σχέσεις με τη Δύση, ακολουθώντας προσεκτική διπλωματική ισορροπία.

Οποιαδήποτε μεταβολή στη στάση της Κίνας θα μπορούσε να επηρεάσει ουσιαστικά την ικανότητα της ρωσικής οικονομίας να αντέξει έναν μακροχρόνιο πόλεμο. Μέχρι στιγμής, όμως, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το Πεκίνο σκοπεύει να εγκαταλείψει τη συνεργασία του με τη Μόσχα, παρότι εμφανίζεται επιφυλακτικό σε ορισμένα μεγάλα ενεργειακά και επενδυτικά σχέδια.

Το ενεργειακό μέτωπο εξακολουθεί να πιέζει τη Ρωσία. Τα ουκρανικά drones επιδιώκουν να αυξήσουν το κόστος του πολέμου, προκαλώντας προσωρινές διακοπές στη λειτουργία κρίσιμων υποδομών. Η Ρωσία διαθέτει ακόμη μεγάλες παραγωγικές δυνατότητες και σημαντικά αποθέματα, όμως η ανάγκη προστασίας ενός τεράστιου δικτύου εγκαταστάσεων απορροφά ολοένα περισσότερους πόρους.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα παραμένει η απουσία ορατής εξόδου από τη σύγκρουση. Η Ρωσία δηλώνει ότι οι στρατηγικοί της στόχοι δεν έχουν αλλάξει, ενώ η Ουκρανία ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί απώλεια εδαφών. Οι δυτικές χώρες συνεχίζουν τη στρατιωτική και οικονομική στήριξη προς το Κίεβο, παρότι σε αρκετές πρωτεύουσες εντείνονται οι συζητήσεις για το κόστος και τη διάρκεια αυτής της υποστήριξης.

Σε αυτό το περιβάλλον, οι προβλέψεις για το πολιτικό μέλλον της Ρωσίας πληθαίνουν, χωρίς να μπορούν να θεωρηθούν ασφαλείς. Η πορεία του πολέμου, η αντοχή της ρωσικής οικονομίας, η συνοχή του κρατικού μηχανισμού και οι διεθνείς ισορροπίες παραμένουν κρίσιμες μεταβλητές. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η εισβολή στην Ουκρανία εξακολουθεί να αναδιαμορφώνει το γεωπολιτικό τοπίο της Ευρώπης και να κρατά τη Ρωσία στο επίκεντρο μιας κρίσης χωρίς καθαρό σημείο λήξης.