Ρούμπιο στην Αθήνα: Η Σούδα και οι «κόκκινες γραμμές» της Ελλάδας

Με την άμυνα, την ενέργεια και την περιφερειακή ασφάλεια να αποτελούν τους βασικούς άξονες της επίσημης ατζέντας, αρχίζει σήμερα στην Αθήνα το κύριο πρόγραμμα της επίσκεψης του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο. Πίσω από τις προγραμματισμένες συναντήσεις και τον 6ο Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας–ΗΠΑ βρίσκονται ζητήματα με σαφώς μεγαλύτερο γεωπολιτικό βάρος, που αφορούν τον ρόλο της Ελλάδας στους αμερικανικούς σχεδιασμούς για την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην Ευρώπη.

Ο Μάρκο Ρούμπιο έφτασε στην Αθήνα το βράδυ της Τρίτης και στις 09:00 συναντάται στο υπουργείο Εξωτερικών με τον Γιώργο Γεραπετρίτη. Στις 09:30 έχουν προγραμματιστεί δηλώσεις προς τον Τύπο, ενώ στις 10:00 ανοίγει ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας–ΗΠΑ.

Η Αθήνα προσέρχεται στις συνομιλίες έχοντας μια σειρά από αιτήματα και επιδιώξεις. Την ίδια στιγμή αποκτά ιδιαίτερη σημασία και το τι περιμένει η Ουάσιγκτον από την Ελλάδα, καθώς το Πεντάγωνο επανεξετάζει τη διάταξη των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη και οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή διατηρούν σε υψηλό επίπεδο τις απαιτήσεις για στρατιωτική πρόσβαση, υποδομές και επιχειρησιακή υποστήριξη.

F-35, ελληνοτουρκικά και ενεργειακός ρόλος της Ελλάδας

Στο αμυντικό σκέλος, κεντρική θέση καταλαμβάνουν τα F-35 που έχει παραγγείλει η Ελλάδα και το πακέτο οπλισμού που θα συνοδεύσει τα νέα μαχητικά. Η ελληνική πλευρά ενδιαφέρεται για προηγμένα όπλα αέρος-αέρος, καθώς και για πρόσθετο αμερικανικό στρατιωτικό υλικό, στο πλαίσιο μιας συνεργασίας που τα τελευταία χρόνια αποκτά ολοένα μεγαλύτερο επιχειρησιακό βάθος.

Η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας, γνωστή ως MDCA, έχει διευρύνει σημαντικά τις δυνατότητες εκπαίδευσης, μεταστάθμευσης και υποστήριξης αμερικανικών δυνάμεων σε ελληνικές εγκαταστάσεις. Η αμυντική σχέση Αθήνας και Ουάσιγκτον έχει πλέον ξεπεράσει το επίπεδο μιας τυπικής διμερούς συνεργασίας και συνδέεται άμεσα με την αμερικανική στρατηγική στην περιοχή.

Σημαντικό μέρος των συνομιλιών αφορά και τις εξελίξεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα αναμένεται να παρουσιάσει τις ελληνικές θέσεις για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και η προοπτική συνέχισης των ερευνών στον βυθό.

Οι τουρκικές αντιδράσεις έχουν προσδώσει στο συγκεκριμένο έργο ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση, με την ελληνική πλευρά να επιδιώκει σαφή στήριξη σε έργα που θεωρεί ότι ενισχύουν την ενεργειακή διασύνδεση και τη στρατηγική θέση της χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η ενέργεια αποτελεί παράλληλα βασικό κεφάλαιο του Στρατηγικού Διαλόγου. Οι ΗΠΑ βλέπουν την Ελλάδα ως κρίσιμο κρίκο για τη μεταφορά και τη διαφοροποίηση των ενεργειακών ροών προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Στις συνομιλίες εντάσσονται οι ενεργειακές υποδομές, η παρουσία αμερικανικών επιχειρήσεων, οι έρευνες υδρογονανθράκων και η γενικότερη θέση της Ελλάδας ως περιφερειακού ενεργειακού κόμβου.

Η Σούδα και η νέα αμερικανική στρατιωτική εξίσωση

Το πιο ευαίσθητο κεφάλαιο βρίσκεται στην αναθεώρηση που πραγματοποιεί το Πεντάγωνο για την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ευρώπη. Περίπου 80.000 Αμερικανοί στρατιωτικοί υπηρετούν σήμερα στην ευρωπαϊκή ήπειρο, ενώ η διαδικασία που έχει δρομολογήσει το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας εξετάζει τη διάταξη των δυνάμεων, τις βάσεις και τις επιχειρησιακές ανάγκες των ΗΠΑ.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι δημόσιες τοποθετήσεις του Αμερικανού υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, ο οποίος έχει επικρίνει συμμάχους που κατά τη σύγκρουση με το Ιράν περιόρισαν την πρόσβαση των αμερικανικών δυνάμεων σε βάσεις ή σε δικαιώματα υπερπτήσεων. Ο ίδιος έχει συνδέσει την αναθεώρηση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας με την ανάγκη οι ΗΠΑ να διαθέτουν σαφέστερες και περισσότερο εξασφαλισμένες δυνατότητες πρόσβασης, στάθμευσης και υπερπτήσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ξεχωριστή βαρύτητα η Σούδα. Η γεωγραφική της θέση και οι δυνατότητες ανεφοδιασμού, επισκευής και υποστήριξης αμερικανικών πολεμικών μέσων την καθιστούν στρατηγικής σημασίας εγκατάσταση για επιχειρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Ερυθρά Θάλασσα και στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί συγκεκριμένο αίτημα που να μεταφέρει ο Μάρκο Ρούμπιο για χρήση ελληνικών εγκαταστάσεων σε νέες επιθετικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Η συζήτηση για τα όρια της αμερικανικής επιχειρησιακής πρόσβασης παραμένει, ωστόσο, ουσιαστική, ιδιαίτερα μετά τις εξελίξεις των τελευταίων μηνών και τις απαιτήσεις που έχουν διατυπωθεί από την Ουάσιγκτον προς ευρωπαϊκές χώρες.

Τον Μάρτιο, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών είχε δηλώσει επίσημα ότι η Ελλάδα δεν συμμετείχε ούτε εμπλεκόταν σε επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Η κυβέρνηση είχε επίσης υπογραμμίσει ότι η λειτουργία και οι δυνατότητες αξιοποίησης της Σούδας διέπονται από συγκεκριμένο θεσμικό και συμβατικό πλαίσιο.

Χαρακτηριστικό είναι και το παράδειγμα της Βρετανίας. Η κυβέρνηση του Λονδίνου ενέκρινε τη χρήση βρετανικών βάσεων από τις ΗΠΑ για συγκεκριμένες και περιορισμένες επιχειρήσεις που χαρακτήρισε αμυντικές, επισημαίνοντας ταυτόχρονα ότι κάθε σχετικό αίτημα εξετάζεται ξεχωριστά. Η περίπτωση της RAF Fairford ανέδειξε στην πράξη πόσο κρίσιμη μπορεί να γίνει η πολιτική απόφαση μιας χώρας όταν οι στρατιωτικές υποδομές της συνδέονται με επιχειρήσεις σε μια ενεργή πολεμική ζώνη.

Αυτό είναι και το βαθύτερο περιεχόμενο της σημερινής επίσκεψης Ρούμπιο. Πέρα από τα F-35, τις ενεργειακές επενδύσεις και τις επίσημες διαβεβαιώσεις περί ισχυρών ελληνοαμερικανικών σχέσεων, βρίσκεται μια σαφής στρατηγική συναλλαγή συμφερόντων. Η Ελλάδα επιδιώκει αμερικανική στήριξη στην Ανατολική Μεσόγειο, πρόσβαση σε σύγχρονα οπλικά συστήματα, επενδύσεις και πολιτική κάλυψη σε κρίσιμα περιφερειακά ζητήματα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδιαφέρονται για στρατιωτικές διευκολύνσεις, υποδομές, ενεργειακές διαδρομές και αξιόπιστη επιχειρησιακή πρόσβαση σε μια περιοχή που παραμένει εξαιρετικά ασταθής.

Ο Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας–ΗΠΑ καλείται συνεπώς να αποσαφηνίσει όχι μόνο το εύρος της συνεργασίας, αλλά και τα όριά της. Για την ελληνική κυβέρνηση κρίσιμο ζήτημα είναι να καθοριστεί με σαφήνεια μέχρι πού μπορεί να φτάσει η αξιοποίηση ελληνικών στρατιωτικών υποδομών, ιδιαίτερα όταν μια τέτοια χρήση ενδέχεται να συνδέσει άμεσα τη χώρα με στρατιωτικές επιχειρήσεις σε μια περιοχή υψηλού κινδύνου.