Ρούμπιο στην Αθήνα: Θα στηρίξουν οι ΗΠΑ την Ελλάδα απέναντι στις τουρκικές πιέσεις;

Σε μια περίοδο αυξημένης έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και με κρίσιμες ενεργειακές εκκρεμότητες στην Ανατολική Μεσόγειο, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο φτάνει στην Αθήνα, με την ελληνική πλευρά να αναζητεί πλέον κάτι περισσότερο από τις καθιερωμένες διαβεβαιώσεις περί «εξαιρετικών διμερών σχέσεων».

Η επίσκεψη πραγματοποιείται στις 6 και 7 Οκτωβρίου και συμπίπτει με τις διεργασίες για την επανεκκίνηση του Great Sea Interconnector, της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, ενός έργου που έχει ήδη βρεθεί στο επίκεντρο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.

Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών έχει επιβεβαιώσει ότι την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου ο Γιώργος Γεραπετρίτης θα υποδεχθεί τον Μάρκο Ρούμπιο. Οι δύο υπουργοί θα έχουν διμερή συνάντηση, θα ακολουθήσουν δηλώσεις προς τον Τύπο και στη συνέχεια θα ανοίξει επίσημα ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας–Ηνωμένων Πολιτειών.

Στην επίσημη ατζέντα βρίσκονται η αμυντική συνεργασία, η ενεργειακή ασφάλεια, οι περιφερειακές εξελίξεις, οι επενδύσεις, η τεχνολογία και η οικονομία. Πίσω από αυτή την ευρεία θεματολογία, όμως, υπάρχει ένα ζήτημα με ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα: ποια στάση θα κρατήσει η Ουάσιγκτον εάν η Τουρκία επιχειρήσει ξανά να εμποδίσει έρευνες που συνδέονται με το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου;

Το Great Sea Interconnector και η δύσκολη εξίσωση της Κάσου

Το Great Sea Interconnector επανέρχεται στο γεωπολιτικό προσκήνιο, καθώς Αθήνα και Παρίσι εμφανίζονται να έχουν πλησιάσει σε μία φόρμουλα που θα μπορούσε να επιτρέψει την επανέναρξη των ερευνών για την πόντιση του καλωδίου ανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου.

Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι εξετάζεται η πραγματοποίηση νέων ερευνών περί τις 26 Οκτωβρίου. Η γαλλική Nexans, που συμμετέχει στο έργο, αναμένεται στο πλαίσιο του σχεδιασμού να ενημερώσει την Άγκυρα για τις έρευνες σε διεθνή ύδατα, ενώ παράλληλα θα ζητήσει τις προβλεπόμενες εγκρίσεις από την ελληνική πλευρά. Η Αθήνα αντιμετωπίζει την ενημέρωση προς την Τουρκία ως γνωστοποίηση και όχι ως αίτημα άδειας, ενώ η Άγκυρα ενδέχεται να επιχειρήσει να δώσει διαφορετική ερμηνεία στη διαδικασία.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου μία φαινομενικά τεχνική διαδικασία μετατρέπεται σε ζήτημα κυριαρχικών δικαιωμάτων. Η Τουρκία υποστηρίζει ότι δραστηριότητες σε περιοχές τις οποίες θεωρεί τμήμα της δικής της υφαλοκρηπίδας πρέπει να προηγούνται συνεννοήσεις μαζί της. Η ελληνική θέση παραμένει ότι οι συγκεκριμένες έρευνες δεν εξαρτώνται από τουρκική άδεια.

Το προηγούμενο του 2024 παραμένει καθοριστικό. Οι έρευνες για το ηλεκτρικό καλώδιο νοτίως της Κάσου και της Καρπάθου συνοδεύτηκαν τότε από παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων και έντονη κινητοποίηση στο πεδίο. Το αποτέλεσμα ήταν το έργο να εμπλακεί στην ευρύτερη διαφορά Ελλάδας και Τουρκίας για τις θαλάσσιες ζώνες.

Η νέα απόπειρα επανεκκίνησης των εργασιών αποκτά επομένως πολύ μεγαλύτερη διάσταση από εκείνη ενός ενεργειακού έργου. Στην πράξη θα δοκιμαστεί αν ένα ευρωπαϊκό έργο διασύνδεσης μπορεί να προχωρήσει χωρίς να παγιωθεί η αντίληψη ότι απαιτείται προηγούμενη τουρκική συναίνεση για δραστηριότητες που η Ελλάδα θεωρεί ότι εμπίπτουν στα δικά της δικαιώματα.

Η παρουσία του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα συμπίπτει ακριβώς με αυτή τη συγκυρία. Και εδώ προκύπτει το βασικό ελληνικό ζητούμενο: εάν υπάρξει νέα ένταση γύρω από την Κάσο, θα περιοριστούν οι Ηνωμένες Πολιτείες σε μία γενική έκκληση για αποκλιμάκωση ή θα υποστηρίξουν με σαφήνεια την απρόσκοπτη υλοποίηση του ενεργειακού έργου;

Από τα F-35 και τα F-16 μέχρι το LNG και τον Κάθετο Διάδρομο

Η επίσκεψη Ρούμπιο ασφαλώς δεν περιορίζεται στο Great Sea Interconnector. Η αμυντική συνεργασία Ελλάδας–ΗΠΑ αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες των συνομιλιών, με ιδιαίτερη βαρύτητα στα εξοπλιστικά προγράμματα και στην επιχειρησιακή συνεργασία των δύο χωρών.

Στις συνομιλίες αναμένεται να εξεταστούν θέματα που αφορούν τα ελληνικά F-35, τα εκσυγχρονισμένα F-16 Viper, οπλικά συστήματα και υποστήριξη αμερικανικού στρατιωτικού υλικού. Πληροφορίες αναφέρουν ότι Αθήνα και Ουάσιγκτον έχουν ήδη προχωρήσει σε συζητήσεις για πυραύλους και συστήματα αυτοπροστασίας που συνδέονται με τα συγκεκριμένα αεροσκάφη.

Εξίσου σημαντικό κομμάτι αποτελεί η ενέργεια. Η Ελλάδα έχει αναλάβει αυξανόμενο ρόλο ως πύλη εισόδου αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη, ενώ ο Κάθετος Διάδρομος προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη βρίσκεται ψηλά στις προτεραιότητες της Ουάσιγκτον. Ο ίδιος ο Ρούμπιο έχει χαρακτηρίσει την Ελλάδα «πολύ σημαντικό σύμμαχο» των Ηνωμένων Πολιτειών, αναφερόμενος τόσο στη στρατιωτική παρουσία όσο και στους ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς των δύο χωρών.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ–ΗΠΑ, καθώς η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην ενεργειακή διασύνδεση και στη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.

Για την ελληνική κυβέρνηση, ωστόσο, το πραγματικό πολιτικό τεστ βρίσκεται πέρα από τις συμφωνίες, τα εξοπλιστικά προγράμματα και τις επενδύσεις. Η Ελλάδα έχει παραχωρήσει σημαντικό χώρο στη στρατηγική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, έχει επεκτείνει τις αμερικανικές στρατιωτικές διευκολύνσεις και έχει ενταχθεί ενεργά στον αμερικανικό ενεργειακό σχεδιασμό για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η Αθήνα έχει επομένως λόγο να επιδιώκει σαφέστερες απαντήσεις για το πώς μεταφράζεται αυτή η στρατηγική σχέση όταν προκύπτει πραγματική ένταση με την Τουρκία και όχι απλώς μία θεωρητική συζήτηση περί σταθερότητας.

Η Ουάσιγκτον έχει επανειλημμένα υποστηρίξει τον διάλογο ανάμεσα στους δύο συμμάχους του ΝΑΤΟ και την αποφυγή ενεργειών που μπορούν να οδηγήσουν σε κλιμάκωση. Αυτή η προσέγγιση, όμως, αφήνει συχνά την Αθήνα να αναζητεί πιο καθαρές τοποθετήσεις όταν θεωρεί ότι αμφισβητούνται ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας–ΗΠΑ αποκτά έτσι ουσιαστικό πολιτικό περιεχόμενο. Η επίσκεψη Ρούμπιο δεν θα αξιολογηθεί μόνο από τις κοινές δηλώσεις περί στενής συμμαχίας, ούτε από τον αριθμό των συμφωνιών που θα υπογραφούν. Θα κριθεί και από το αν η αμερικανική πλευρά θα δώσει συγκεκριμένο στίγμα για την Ανατολική Μεσόγειο, την ενεργειακή διασύνδεση και τις ενδεχόμενες νέες τουρκικές παρεμβάσεις.

Με τις έρευνες του Great Sea Interconnector να σχεδιάζεται να επιστρέψουν στην περιοχή της Κάσου μέσα στις επόμενες εβδομάδες, η θεωρία μπορεί σύντομα να συναντήσει την πράξη. Και τότε θα φανεί πόσο συγκεκριμένο περιεχόμενο διαθέτει η πολυσυζητημένη στρατηγική σχέση Ελλάδας–Ηνωμένων Πολιτειών όταν καλείται να λειτουργήσει σε πραγματικές συνθήκες γεωπολιτικής πίεσης.