Σε παρατεταμένο καθεστώς αβεβαιότητας παραμένουν οι ιδιοκτήτες αυθαιρέτων της κατηγορίας 5, στην οποία εντάσσονται ακίνητα με μεγάλες πολεοδομικές υπερβάσεις ή χωρίς οικοδομική άδεια. Πρόκειται για χιλιάδες περιπτώσεις σε ολόκληρη τη χώρα, με υπερβάσεις άνω του 40% σε κάλυψη, δόμηση ή ύψος, καθώς και για κτίσματα που ανεγέρθηκαν χωρίς καμία διοικητική έγκριση.
Τα συγκεκριμένα ακίνητα, για τα οποία έπαψε η δυνατότητα ένταξης σε καθεστώς τακτοποίησης το 2020, παραμένουν μέχρι σήμερα εγκλωβισμένα σε ένα κενό νομιμότητας. Δεν μπορούν να νομιμοποιηθούν, να μεταβιβαστούν ή να συμμετάσχουν σε προγράμματα χρηματοδότησης και αναβάθμισης, με αποτέλεσμα να παραμένουν εκτός αγοράς και εκτός θεσμικού πλαισίου.
Στην πράξη, πρόκειται για ακίνητα που υφίστανται στον φυσικό χώρο, χωρίς να μπορούν να αξιοποιηθούν ή να αποκτήσουν κανονική νομική υπόσταση. Η αδυναμία αυτή δημιουργεί μια παρατεταμένη κατάσταση ιδιοκτησιακής δέσμευσης, η οποία επηρεάζει άγνωστο αριθμό πολιτών σε όλη την Ελλάδα.
Η πολιτεία αποφεύγει την επανενεργοποίηση της σχετικής πλατφόρμας, καθώς εκτιμάται ότι μια νέα ρύθμιση για την κατηγορία 5 ενδέχεται να προσβληθεί δικαστικά. Παράλληλα, τα ακίνητα αυτά εξακολουθούν να υπάρχουν, χωρίς να αντιμετωπίζονται ουσιαστικά, σε ένα περιβάλλον όπου καμία κυβέρνηση δεν έχει προχωρήσει σε εκτεταμένες κατεδαφίσεις.
Το ζήτημα επανήλθε στο προσκήνιο μετά την πρόσφατη παράταση για τις κατηγορίες αυθαιρέτων 1 έως 4, η οποία επιτρέπει τη ρύθμιση μικρότερων παραβάσεων έως τον Μάρτιο του 2028. Παρά τις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί, η κατηγορία 5 παρέμεινε εκτός οποιασδήποτε πρόβλεψης, διατηρώντας ένα από τα πιο σύνθετα πολεοδομικά προβλήματα των τελευταίων δεκαετιών.
Το θέμα τέθηκε εκ νέου στη Βουλή των Ελλήνων από τον βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Γιώργος Βλάχος, ο οποίος επισήμανε ότι χιλιάδες ιδιοκτήτες ακινήτων παραμένουν εγκλωβισμένοι λόγω αντικειμενικών δυσκολιών. Όπως ανέφερε, αρκετοί δεν κατάφεραν να ενταχθούν στις προηγούμενες ρυθμίσεις εξαιτίας οικονομικών περιορισμών, απαιτητικών τεχνικών μελετών ή εκκρεμοτήτων σε ζητήματα όπως οι δασικοί χάρτες και το ιδιοκτησιακό καθεστώς.
Το αποτέλεσμα είναι η συσσώρευση ενός αποθέματος ακινήτων που δεν μπορούν να αξιοποιηθούν. Τα ακίνητα αυτά δεν μεταβιβάζονται, δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο γονικής παροχής ή κληρονομιάς, δεν αποκτούν Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου και μένουν εκτός προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης, με άμεση απώλεια της εμπορικής τους αξίας.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στο γεγονός ότι χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και επενδυτικά σχήματα είχαν έως τα τέλη του 2025 τη δυνατότητα τακτοποίησης αντίστοιχων ακινήτων, καθώς τους είχε δοθεί πολυετής παράταση, σε αντίθεση με τους ιδιώτες ιδιοκτήτες.
Από την πλευρά του, ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Ταγαράς χαρακτήρισε το ζήτημα ιδιαίτερα σοβαρό και ευαίσθητο. Όπως σημείωσε, μετά τη λήξη της δυνατότητας τακτοποίησης το 2020, η κρατική πολιτική επικεντρώνεται στον άμεσο εντοπισμό νέων αυθαιρεσιών και στην αποτροπή δημιουργίας νέων παραβάσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η μόνη πρόβλεψη που εξετάζεται για την κατηγορία 5 αφορά δημοτικά ακίνητα, όπως σχολικές μονάδες και αθλητικές εγκαταστάσεις, προκειμένου να καταστεί εφικτή η υλοποίηση έργων ενεργειακής αναβάθμισης.
Ο υφυπουργός υπογράμμισε ότι το ζήτημα των αυθαιρέτων κατηγορίας 5 συνδέεται άμεσα με τη συνολική πολεοδομική ανασυγκρότηση της χώρας. Τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια, οι οριοθετήσεις οικισμών, η καταγραφή του οδικού δικτύου και η αναδιοργάνωση των υπηρεσιών δόμησης θεωρούνται κρίσιμες παρεμβάσεις για τη διασφάλιση της ασφάλειας δικαίου.
Παράλληλα, οι νέοι μηχανισμοί ελέγχου και η καθολική εφαρμογή της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου στοχεύουν στον περιορισμό της δημιουργίας νέων αυθαίρετων κατασκευών. Πηγές με γνώση των συζητήσεων επισημαίνουν ότι στο υπουργείο υπάρχει πρόθεση αναζήτησης λύσης, με δεδομένο όμως ότι κάθε ρύθμιση συνοδεύεται από αυξημένο νομικό κίνδυνο.
Όπως προκύπτει από τις τοποθετήσεις του αρμόδιου υφυπουργού, παρά την αναγνώριση του προβλήματος, δεν διαφαίνεται άμεση και οριζόντια λύση για τα ιδιωτικά ακίνητα της κατηγορίας 5. Το ζήτημα παραμένει ανοιχτό, με το ενδεχόμενο μελλοντικών παρεμβάσεων να αφήνεται σε μεταγενέστερο χρόνο.
