Κάλπες τον Νοέμβριο; Ο φόβος της κυβερνητικής φθοράς και οι κρίσιμες προθεσμίες

Το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών επανέρχεται στο πολιτικό προσκήνιο, με πληροφορίες που διακινούνται τις τελευταίες ημέρες να θέλουν συνεργάτες του Κυριάκου Μητσοτάκη να εισηγούνται επίσπευση της εκλογικής αναμέτρησης. Μια τέτοια απόφαση θα ανέτρεπε τον προγραμματισμό για την άνοιξη του 2027, τον οποίο ο πρωθυπουργός έχει επανειλημμένα παρουσιάσει ως σταθερή κυβερνητική επιλογή.

Στα σενάρια που κυκλοφορούν εμφανίζεται ακόμη και συγκεκριμένη ημερομηνία: η Κυριακή 22 Νοεμβρίου. Πρόκειται για πληροφορίες που δεν συνιστούν επίσημη ανακοίνωση ή επιβεβαιωμένη απόφαση. Το χρονικό περιθώριο, πάντως, επιτρέπει την προετοιμασία μιας εκλογικής αναμέτρησης μέσα στις επόμενες εβδομάδες, εφόσον κινηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες.

Η συζήτηση συνδέεται πρωτίστως με την επιβάρυνση των νοικοκυριών και την πιθανότητα περαιτέρω κυβερνητικής φθοράς. Το υψηλό ενεργειακό κόστος, οι δαπάνες θέρμανσης και οι ανατιμήσεις στα βασικά προϊόντα διαμορφώνουν συνθήκες οικονομικής πίεσης ενόψει του χειμώνα. Στον εκλογικό σχεδιασμό που περιγράφουν οι σχετικές πληροφορίες, η προσφυγή στις κάλπες πριν ενταθεί αυτή η πίεση θα περιόριζε τις πολιτικές απώλειες για την κυβέρνηση.

Η ακρίβεια μετατρέπεται έτσι σε παράγοντα υπολογισμού του εκλογικού χρόνου. Η κυβέρνηση θα επιχειρούσε να ζητήσει νέα εντολή πριν οι αυξημένοι λογαριασμοί και οι χειμερινές υποχρεώσεις επιβαρύνουν περισσότερο την καθημερινότητα των πολιτών. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, στη συνέντευξή του στο Bloomberg στις 25 Σεπτεμβρίου, είχε περιγράψει την προοπτική ενός δύσκολου χειμώνα και είχε ζητήσει μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία στην Ευρώπη για τη στήριξη των νοικοκυριών.

Ο εκλογικός αιφνιδιασμός και το κόστος της ανατροπής

Στις επιδιώξεις μιας πρόωρης αναμέτρησης εντάσσεται και η συσπείρωση των ψηφοφόρων της Νέας Δημοκρατίας γύρω από το σύνθημα της σταθερότητας. Μια σύντομη προεκλογική περίοδος θα περιόριζε επίσης τον χρόνο έκθεσης της κυβέρνησης σε απρόβλεπτες εξελίξεις, πολιτικά λάθη ή δηλώσεις που θα μπορούσαν να επιδεινώσουν την εικόνα της.

Ο αιφνιδιασμός θα δημιουργούσε παράλληλα ασφυκτικότερα περιθώρια στην αντιπολίτευση. Η συγκρότηση ψηφοδελτίων, η επεξεργασία κυβερνητικών προτάσεων και οι συζητήσεις για ενδεχόμενες συνεργασίες θα έπρεπε να ολοκληρωθούν ταχύτερα. Αντίστοιχα, νέοι πολιτικοί σχηματισμοί θα αντιμετώπιζαν πρόσθετες δυσκολίες στην οργανωτική τους προετοιμασία και στην ανάπτυξη εκλογικού μηχανισμού.

Αυτά είναι τα πιθανά πολιτικά οφέλη που αποδίδονται στο σενάριο του Νοεμβρίου. Η εγκατάλειψη της δημόσιας δέσμευσης για εκλογές την άνοιξη του 2027 θα είχε σαφές κόστος αξιοπιστίας. Ο πρωθυπουργός θα καλούνταν να εξηγήσει γιατί ένας προγραμματισμός που παρουσιάστηκε ως έκφραση θεσμικής συνέπειας ανατρέπεται μέσα σε λίγες εβδομάδες, σε μια περίοδο αυξανόμενης οικονομικής πίεσης.

Η πρόωρη διάλυση της Βουλής προβλέπεται από το άρθρο 41 παράγραφος 2 του Συντάγματος. Η διαδικασία προϋποθέτει πρόταση κυβέρνησης που διαθέτει ψήφο εμπιστοσύνης και επίκληση εθνικού θέματος εξαιρετικής σημασίας, για την αντιμετώπιση του οποίου ζητείται ανανέωση της λαϊκής εντολής.

Επομένως, μια απόφαση επίσπευσης απαιτεί συγκεκριμένη συνταγματική αιτιολόγηση. Το διάταγμα διάλυσης προσυπογράφεται από το Υπουργικό Συμβούλιο και περιλαμβάνει την προκήρυξη εκλογών εντός τριάντα ημερών, όπως προβλέπει η παράγραφος 3 του ίδιου άρθρου.

Η εκλογική νομοθεσία εξειδικεύει τον χρόνο διεξαγωγής της ψηφοφορίας. Το άρθρο 31 παράγραφος 2 του Προεδρικού Διατάγματος 26/2012, όπως τροποποιήθηκε με τον Νόμο 4648/2019, τοποθετεί τις γενικές βουλευτικές εκλογές την τελευταία Κυριακή πριν συμπληρωθούν τριάντα ημέρες από την έκδοση του σχετικού διατάγματος.

Με βάση αυτόν τον υπολογισμό, για κάλπες στις 22 Νοεμβρίου το διάταγμα θα πρέπει να εκδοθεί μεταξύ 24 και 30 Οκτωβρίου. Το διάστημα μέχρι την ψηφοφορία θα κυμαινόταν αντίστοιχα από 29 έως 23 ημέρες. Μια άμεση διάλυση της Βουλής θα οδηγούσε σε προγενέστερη εκλογική ημερομηνία, λόγω της προθεσμίας του τριακονθημέρου.

Το ίδιο προεδρικό διάταγμα καθορίζει και την πρώτη συνεδρίαση της νέας Βουλής. Ο Κανονισμός του Κοινοβουλίου παραπέμπει στη σχετική συνταγματική διαδικασία, ενώ το άρθρο 41 παράγραφος 3 προβλέπει τη σύγκληση της νέας Βουλής μέσα σε τριάντα ημέρες από τις εκλογές.

Η άνοιξη του 2027 και τα όρια της τετραετίας

Η χρονική και θεσμική δυνατότητα μιας αναμέτρησης τον Νοέμβριο δεν επιβεβαιώνει ότι έχει ληφθεί ανάλογη απόφαση. Ο δημόσια διατυπωμένος σχεδιασμός του πρωθυπουργού εξακολουθεί να παραπέμπει στην άνοιξη του 2027. Στη συνέντευξη Τύπου της ΔΕΘ είχε συνδέσει αυτή την επιλογή με την ολοκλήρωση του κυβερνητικού προγράμματος και τη θεσμική συνέπεια.

Στον προγραμματισμό βαρύνει και η ανάληψη της προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Ελλάδα την 1η Ιουλίου 2027. Η κυβερνητική επιχειρηματολογία θέλει τη χώρα να διαθέτει εγκαίρως σταθερή κυβέρνηση, ώστε να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της προεδρίας.

Μια πρώτη εκλογική αναμέτρηση τον Απρίλιο ή τον Μάιο θα άφηνε περιθώριο για διερευνητικές εντολές και ενδεχόμενες δεύτερες εκλογές πριν από τον Ιούλιο. Η αναμονή προσφέρει επίσης στην κυβέρνηση χρόνο για να παρουσιάσει πληρέστερο απολογισμό και να επιδιώξει εκλογικό όφελος από τις παρεμβάσεις στα εισοδήματα και στη φορολογία.

Το Σύνταγμα προβλέπει δυνατότητα διεξαγωγής εκλογών και μετά τη συμπλήρωση της τετραετούς βουλευτικής περιόδου. Το άρθρο 53 παράγραφος 1 ορίζει ως αφετηρία της τετραετίας την ημέρα των γενικών εκλογών και προβλέπει, μετά τη λήξη της, εκλογική αναμέτρηση μέσα σε τριάντα ημέρες.

Η παρούσα Βουλή προέκυψε από την ψηφοφορία της 25ης Ιουνίου 2023. Συνεπώς, η τετραετία ολοκληρώνεται τον Ιούνιο του 2027 και το πρόσθετο χρονικό περιθώριο εκτείνεται εντός του Ιουλίου, με εφαρμογή του κανόνα της τελευταίας Κυριακής.

Η ορκωμοσία των βουλευτών στις 3 Ιουλίου 2023 δεν αλλάζει την αφετηρία αυτού του υπολογισμού. Εάν η πρώτη αναμέτρηση πραγματοποιηθεί μετά την εξάντληση της τετραετίας και δεν οδηγήσει σε σχηματισμό κυβέρνησης, μια δεύτερη προσφυγή στις κάλπες θα μπορούσε να μεταφερθεί στον Αύγουστο, επηρεάζοντας άμεσα τη θερινή περίοδο και τα γνωστά «μπάνια του λαού».