Συνταγματική Αναθεώρηση: Οι προτάσεις της ΝΔ για κόμματα και βουλευτές

Στο επίκεντρο της σημερινής συνεδρίασης της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος τίθενται οι προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας για την αναθεώρηση των άρθρων 29, 60, 73 και 77, με αιχμή τη λειτουργία των πολιτικών κομμάτων, την ενίσχυση του ρόλου των βουλευτών, την ποιότητα της νομοθέτησης και τον έλεγχο συνταγματικότητας των νόμων πριν από τη δημοσίευσή τους.

Η πρόταση της ΝΔ επιχειρεί να ανοίξει θεσμικά ζητήματα που παραμένουν για χρόνια στο περιθώριο της δημόσιας συζήτησης, παρότι συνδέονται άμεσα με την ποιότητα της Δημοκρατίας. Το κομματικό σύστημα, η εσωτερική λειτουργία των πολιτικών φορέων, η πραγματική δύναμη του βουλευτή απέναντι στην εκτελεστική εξουσία και η πρακτική της κακής νομοθέτησης αποτελούν διαχρονικά πεδία αδυναμίας του πολιτικού συστήματος.

Στο άρθρο 29, που αφορά τα πολιτικά κόμματα, η Νέα Δημοκρατία προτείνει να προβλεφθεί ότι τα κόμματα οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη αρχές δημοκρατικής λειτουργίας. Παράλληλα, εισηγείται να υπάρξει νόμος που θα καθορίζει τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας ενός πολιτικού κόμματος, καθώς και μηχανισμός ελέγχου από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο για τη συμμετοχή κομμάτων στις εκλογές.

Η πρόβλεψη αυτή αποκτά πολιτικό βάρος, καθώς εισάγει πιο καθαρό θεσμικό πλαίσιο για τη δημοκρατική εσωτερική λειτουργία των κομμάτων. Ο γενικός εισηγητής της Νέας Δημοκρατίας, Ευριπίδης Στυλιανίδης, έχει υποστηρίξει ότι περισσότερη εσωκομματική δημοκρατία σημαίνει καλύτερη δημοκρατία συνολικά, ενώ έχει συνδέσει την ανάγκη ελέγχου με την αντιμετώπιση αντιδημοκρατικών αποκλίσεων, όπως εκείνες που αναδείχθηκαν με την υπόθεση της Χρυσής Αυγής.

Κόμματα, αρχηγισμός και θεσμικός έλεγχος

Η ΝΔ προτείνει ένα πλαίσιο πιο κοντά στη λογική ενός «Νόμου των Κομμάτων», κατά το γερμανικό πρότυπο, ώστε να εξειδικεύονται οι όροι δημοκρατικής δομής και λειτουργίας των πολιτικών φορέων. Η πρόταση αγγίζει μια από τις πιο σκληρές παθογένειες της μεταπολίτευσης: τη μετατροπή πολλών κομμάτων σε αρχηγικά σχήματα, με περιορισμένη εσωτερική λογοδοσία και ισχνή συμμετοχή της κομματικής βάσης στις κρίσιμες αποφάσεις.

Ο Ευριπίδης Στυλιανίδης έχει επισημάνει ότι η απουσία συγκεκριμένου θεσμικού πλαισίου για τα κόμματα συνέβαλε στη δημιουργία αρχηγικών μηχανισμών. Σε συνδυασμό με φαινόμενα διαφθοράς, αναξιοπιστίας και πελατειακών πρακτικών, η κατάσταση αυτή απομάκρυνε πολίτες, κυρίως νέους, από την ενεργό πολιτική συμμετοχή.

Στο άρθρο 60, που αφορά το δικαίωμα ψήφου και την παραίτηση από το βουλευτικό αξίωμα, η πρόταση εστιάζει στη θεσμική θωράκιση του βουλευτή. Στόχος είναι να ενισχυθεί ο νομοθετικός, ελεγκτικός και διαμεσολαβητικός ρόλος του βουλευτή, ώστε να μην περιορίζεται σε τυπική παρουσία ή σε απλή επικύρωση κυβερνητικών επιλογών.

Η προτεινόμενη αναθεώρηση προβλέπει ότι τα μέλη της κυβέρνησης θα έχουν συνταγματική υποχρέωση να ανταποκρίνονται τεκμηριωμένα στον κοινοβουλευτικό έλεγχο. Η διάταξη αυτή, αν εφαρμοστεί ουσιαστικά, μπορεί να περιορίσει την πρακτική των γενικόλογων ή καθυστερημένων απαντήσεων των υπουργών σε ερωτήσεις βουλευτών, ένα φαινόμενο που υποβαθμίζει τον κοινοβουλευτικό έλεγχο και ενισχύει την υπεροχή της εκτελεστικής εξουσίας.

Η πρόταση αναγνωρίζει επίσης τον διαμεσολαβητικό ρόλο του βουλευτή, δηλαδή την υποχρέωσή του να επικοινωνεί συστηματικά με την εκλογική του περιφέρεια και να μεταφέρει με διαφάνεια στη Βουλή δίκαια ατομικά ή συλλογικά αιτήματα. Το κρίσιμο σημείο είναι η διάκριση ανάμεσα στη θεσμική εκπροσώπηση των πολιτών και στην αναπαραγωγή παλαιών πελατειακών πρακτικών, που για δεκαετίες τραυμάτισαν την αξιοπιστία του κοινοβουλευτισμού.

Καλή νομοθέτηση και έλεγχος συνταγματικότητας

Στο άρθρο 73, που αφορά το δικαίωμα πρότασης νόμων, η Νέα Δημοκρατία εισηγείται τη συνταγματική κατοχύρωση των αρχών καλής νομοθέτησης. Στην πρόταση περιλαμβάνονται η επαρκής προνομοθετική διαβούλευση, η αξιολόγηση της εφαρμογής κάθε νόμου και η λήψη μέτρων για την κωδικοποίηση της νομοθεσίας.

Η συγκεκριμένη παρέμβαση αφορά μια χρόνια πληγή της ελληνικής δημόσιας ζωής: την παραγωγή νόμων χωρίς επαρκή διαβούλευση, χωρίς καθαρή αξιολόγηση των συνεπειών τους και χωρίς ουσιαστική παρακολούθηση της εφαρμογής τους. Η πολυνομία και η κακονομία δεν είναι τεχνικά προβλήματα. Είναι θεσμικές στρεβλώσεις που δημιουργούν ανασφάλεια δικαίου, ταλαιπωρούν πολίτες και επιχειρήσεις και αφήνουν ευρύ πεδίο αυθαιρεσίας στη διοίκηση.

Στο άρθρο 77, που αφορά την αυθεντική ερμηνεία των νόμων, η ΝΔ προτείνει τη δυνατότητα παραπομπής ζητημάτων αντισυνταγματικότητας στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο μετά την ψήφιση ενός νόμου και πριν από τη δημοσίευσή του. Η παραπομπή θα μπορεί να γίνεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον Πρωθυπουργό ή τη Βουλή.

Σύμφωνα με την πρόταση, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα μπορεί να παραπέμπει έως ένα ψηφισμένο νομοσχέδιο ανά βουλευτική σύνοδο. Για παραπομπή από τη Βουλή θα απαιτείται αίτημα της απόλυτης πλειοψηφίας του όλου αριθμού των βουλευτών. Παράλληλα, τα ψηφισμένα νομοσχέδια που αφορούν τα άρθρα 51 και 54 θα παραπέμπονται υποχρεωτικά στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο πριν από τη δημοσίευσή τους.

Μέχρι την έκδοση της απόφασης του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου, η δημοσίευση του νόμου θα αναστέλλεται. Η πρόβλεψη αυτή εισάγει έναν προληπτικό θεσμικό φραγμό απέναντι σε νομοθετήματα που μπορεί να συγκρούονται με το Σύνταγμα, μεταφέροντας μέρος της ευθύνης από την εκ των υστέρων δικαστική κρίση σε ένα στάδιο πριν από την ενεργοποίηση του νόμου.

Οι προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας κινούνται σε τέσσερα κρίσιμα πεδία: κόμματα, βουλευτές, νομοθέτηση και συνταγματικός έλεγχος. Η πραγματική δοκιμασία, όμως, βρίσκεται στην εφαρμογή και όχι μόνο στη διατύπωση. Η συνταγματική αναθεώρηση έχει αξία όταν περιορίζει την αυθαιρεσία της εξουσίας, ενισχύει τη λογοδοσία και δίνει στον πολίτη θεσμούς που λειτουργούν στην πράξη.

Το πολιτικό σύστημα έχει συχνά αναγνωρίσει τις παθογένειές του χωρίς να τις θεραπεύσει. Η συζήτηση για τα άρθρα 29, 60, 73 και 77 θα δείξει αν η αναθεώρηση θα αποτελέσει ουσιαστικό βήμα θεσμικής διόρθωσης ή μια ακόμη διαδικασία υψηλών διακηρύξεων χωρίς πρακτικό αντίκρισμα.