Συνταγματική Αναθεώρηση: Οι προτάσεις της ΝΔ για ψήφο, αμνηστία και εκλογικό σύστημα

Στο επίκεντρο της σημερινής συνεδρίασης της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος τίθενται κρίσιμες προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας, οι οποίες αφορούν την κατάργηση της αμνηστίας για πολιτικά εγκλήματα, την επέκταση της επιστολικής ψήφου και εντός Επικράτειας, καθώς και αλλαγές στο εκλογικό σύστημα και στις εκλογικές περιφέρειες. Πρόκειται για παρεμβάσεις με σαφή θεσμική και πολιτική βαρύτητα, καθώς αγγίζουν τον πυρήνα της εκλογικής διαδικασίας, της κοινοβουλευτικής αντιπροσώπευσης και της σχέσης κράτους - πολιτών.

Η κυβερνητική πρόταση εντάσσεται στο συνολικό πλαίσιο της Συνταγματικής Αναθεώρησης, με τη ΝΔ να επιχειρεί να ανοίξει ζητήματα που μπορεί να επηρεάσουν το θεσμικό πλαίσιο των επόμενων εκλογικών αναμετρήσεων. Η συζήτηση αναμένεται να έχει έντονο πολιτικό χαρακτήρα, καθώς οι προτεινόμενες αλλαγές αφορούν όχι μόνο τη λειτουργική προσαρμογή του Συντάγματος, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η πολιτική εξουσία.

Πρώτο σημείο της πρότασης είναι η αναθεώρηση του άρθρου 47, παράγραφοι 3 και 4, με στόχο την κατάργηση της δυνατότητας παροχής αμνηστίας για πολιτικά εγκλήματα. Με το ισχύον Σύνταγμα, αμνηστία μπορεί να δοθεί μόνο για πολιτικά εγκλήματα, με νόμο που ψηφίζεται από την Ολομέλεια της Βουλής με πλειοψηφία των τριών πέμπτων του συνολικού αριθμού των βουλευτών. Αντίθετα, αμνηστία για κοινά εγκλήματα δεν μπορεί να δοθεί ούτε με νόμο.

Η πρόταση της ΝΔ δεν επηρεάζει, σύμφωνα με τη διατύπωσή της, το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας να χαρίζει, να μετατρέπει ή να μετριάζει ποινές που έχουν επιβληθεί από τα δικαστήρια, ύστερα από πρόταση του υπουργού Δικαιοσύνης και γνώμη συμβουλίου που συγκροτείται κατά πλειοψηφία από δικαστές. Δεν θίγει επίσης τη δυνατότητα άρσης νόμιμων συνεπειών ποινών που έχουν επιβληθεί και εκτιθεί.

Επιστολική ψήφος και εντός Ελλάδας

Δεύτερο κρίσιμο πεδίο είναι η αναθεώρηση του άρθρου 51, παράγραφος 4, ώστε να προβλεφθεί δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με επιστολική ψήφο και για εκλογείς που βρίσκονται εντός της Επικράτειας. Σήμερα, το Σύνταγμα προβλέπει ότι οι βουλευτικές εκλογές διεξάγονται ταυτόχρονα σε όλη την Ελλάδα, ενώ νόμος που ψηφίζεται με πλειοψηφία δύο τρίτων μπορεί να ρυθμίζει την άσκηση του εκλογικού δικαιώματος από εκλογείς του εξωτερικού.

Για τους εκλογείς που βρίσκονται εκτός Επικράτειας, η αρχή της ταυτόχρονης διεξαγωγής των εκλογών δεν εμποδίζει την επιστολική ψήφο ή άλλο πρόσφορο μέσο, εφόσον η καταμέτρηση και η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων γίνονται ταυτόχρονα με την υπόλοιπη χώρα. Με την πρόταση της ΝΔ, η δυνατότητα αυτή επιχειρείται να επεκταθεί και στο εσωτερικό, ανοίγοντας μια ευρύτερη θεσμική συζήτηση για την ασφάλεια, τη μυστικότητα και την αξιοπιστία της ψήφου.

Η επέκταση της επιστολικής ψήφου εντός Ελλάδας αναμένεται να προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις, καθώς συνδέεται άμεσα με τον τρόπο συμμετοχής των πολιτών στις εκλογές και με τις εγγυήσεις αδιάβλητης διαδικασίας. Η κυβέρνηση προβάλλει την ανάγκη διευκόλυνσης των εκλογέων, ενώ η αντιπολίτευση αναμένεται να εστιάσει στους κινδύνους που μπορεί να δημιουργηθούν χωρίς αυστηρό πλαίσιο ελέγχου.

Εκλογικό σύστημα και νέες περιφέρειες

Τρίτο σημείο είναι η αναθεώρηση του άρθρου 54, παράγραφοι 1 και 3, ώστε να ορίζεται ότι το εκλογικό σύστημα πρέπει να διασφαλίζει εύλογη αναλογικότητα και κυβερνησιμότητα της χώρας. Η συγκεκριμένη διατύπωση έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς εισάγει συνταγματικό κριτήριο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την υποστήριξη εκλογικών συστημάτων με ενισχυτικά στοιχεία υπέρ της κυβερνητικής σταθερότητας.

Με το ισχύον άρθρο 54, το εκλογικό σύστημα και οι εκλογικές περιφέρειες ορίζονται με νόμο που ισχύει από τις μεθεπόμενες εκλογές, εκτός αν προβλέπεται άμεση εφαρμογή από τις επόμενες εκλογές με ρητή διάταξη που ψηφίζεται από τα δύο τρίτα του συνολικού αριθμού των βουλευτών. Η πρόταση της ΝΔ επιχειρεί να προσθέσει ρητή αναφορά στην ανάγκη συνδυασμού αναλογικότητας και κυβερνησιμότητας.

Παράλληλα, προτείνεται να μπορεί να προβλέπεται με νόμο ότι η Επικράτεια διαιρείται σε ελάσσονες και μείζονες περιφέρειες. Η αλλαγή αυτή θα μπορούσε να επηρεάσει ουσιαστικά τον τρόπο κατανομής των εδρών και την πολιτική γεωγραφία της εκπροσώπησης, ιδίως σε μεγάλες εκλογικές περιφέρειες όπου η σύνδεση βουλευτή και εκλογικού σώματος παραμένει αντικείμενο συζήτησης.

Η παράγραφος 3 του άρθρου 54 προβλέπει σήμερα ότι μέρος της Βουλής, όχι μεγαλύτερο από το ένα εικοστό του συνολικού αριθμού των βουλευτών, μπορεί να εκλέγεται ενιαίως σε όλη την Επικράτεια, σε συνάρτηση με τη συνολική εκλογική δύναμη κάθε κόμματος. Η αναθεώρηση της συγκεκριμένης διάταξης, σε συνδυασμό με τη συζήτηση για νέες κατηγορίες περιφερειών, μπορεί να αποτελέσει πεδίο έντονης αντιπαράθεσης για την ισορροπία ανάμεσα στην αναλογικότητα, την κυβερνητική σταθερότητα και την αντιπροσώπευση.

Η σημερινή συνεδρίαση της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος αναμένεται να αναδείξει τις ουσιαστικές πολιτικές διαφορές γύρω από τις προτάσεις της ΝΔ. Η κατάργηση της αμνηστίας για πολιτικά εγκλήματα, η επιστολική ψήφος εντός Επικράτειας και η συνταγματική αναφορά στην κυβερνησιμότητα δεν αποτελούν τεχνικές λεπτομέρειες. Είναι παρεμβάσεις που μπορούν να μεταβάλουν κρίσιμες πλευρές του θεσμικού και εκλογικού πλαισίου της χώρας.