Συνταγματική Αναθεώρηση: Στο μικροσκόπιο το άρθρο 86 για την ευθύνη υπουργών

Στην πιο ευαίσθητη ζώνη της Συνταγματικής Αναθεώρησης περνά αυτή την εβδομάδα η αρμόδια Επιτροπή της Βουλής, καθώς ανοίγει ο κύκλος των συζητήσεων για διατάξεις που συνδέονται άμεσα με το κράτος δικαίου, τη λειτουργία της Δικαιοσύνης και το πλαίσιο ποινικής ευθύνης των κυβερνητικών στελεχών.

Στο επίκεντρο βρίσκεται σήμερα, Τρίτη, η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για την αναθεώρηση του άρθρου 86 του Συντάγματος, δηλαδή της διάταξης που αφορά τη δίωξη υπουργών και υφυπουργών για αδικήματα που τελούνται κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Πρόκειται για άρθρο με βαρύ πολιτικό και θεσμικό φορτίο, καθώς έχει συνδεθεί διαχρονικά με την αίσθηση ατιμωρησίας του πολιτικού προσωπικού.

Το άρθρο 86 και η ευθύνη υπουργών

Η πρόταση της ΝΔ προβλέπει αλλαγές στη διαδικασία διερεύνησης των υποθέσεων που αφορούν μέλη της κυβέρνησης. Σύμφωνα με το προτεινόμενο πλαίσιο, η ανάκριση, η προανάκριση ή η προκαταρκτική εξέταση θα μπορεί να διενεργείται από Εισαγγελέα Εφετών, ενώ η πρόταση για την άσκηση δίωξης θα προέρχεται από ανώτατο δικαστικό όργανο.

Με τη ρύθμιση αυτή, η κυβέρνηση εμφανίζεται να μεταφέρει μέρος της διαδικασίας από το αυστηρά πολιτικό πεδίο προς τη Δικαιοσύνη. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αν η αλλαγή οδηγεί σε πραγματική θεσμική θωράκιση ή αν αφήνει ανέπαφο τον βασικό πολιτικό έλεγχο της τελικής απόφασης.

Στην ίδια πρόταση περιλαμβάνεται η κατάργηση της υποχρεωτικής διαβίβασης στοιχείων «αμελλητί» στη Βουλή, καθώς και η αφαίρεση της αρμοδιότητας της Βουλής να διενεργεί προκαταρκτική εξέταση. Πρόκειται για σημεία που αλλάζουν τη μέχρι σήμερα διαδικαστική αρχιτεκτονική και μεταβάλλουν τον τρόπο με τον οποίο θα φτάνουν οι σχετικές υποθέσεις στο στάδιο της ποινικής αξιολόγησης.

Παρά τις αλλαγές, η άσκηση δίωξης για ποινικά αδικήματα υπουργών και υφυπουργών που συνδέονται με την άσκηση των καθηκόντων τους θα εξακολουθεί να απαιτεί απόφαση της Βουλής. Η απόφαση αυτή θα λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών και με ονομαστική ψηφοφορία.

Αυτό το σημείο διατηρεί τον πυρήνα της πολιτικής εμπλοκής στη διαδικασία. Η Βουλή παραμένει ο τελικός κρίκος για την άσκηση δίωξης, γεγονός που διατηρεί ζωντανή τη συζήτηση για το αν η αναθεώρηση του άρθρου 86 αρκεί για να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών ή αν περιορίζεται σε θεσμικές μετατοπίσεις χωρίς πλήρη αποκοπή από την κομματική πλειοψηφία.

Οι επόμενες συνεδριάσεις της Επιτροπής

Η εβδομάδα της Συνταγματικής Αναθεώρησης συνεχίζεται την Τετάρτη με τη συζήτηση για το άρθρο 89, που αφορά τα δικαστικά ασυμβίβαστα, καθώς και για το άρθρο 90, το οποίο συνδέεται με το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο.

Την Πέμπτη η Επιτροπή θα εξετάσει τα άρθρα 97, 99 και 100 του Συντάγματος. Οι διατάξεις αυτές αφορούν τα μικτά ορκωτά δικαστήρια, τις αγωγές κακοδικίας και το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, αντιστοίχως.

Η ατζέντα δείχνει ότι η αναθεωρητική διαδικασία εισέρχεται σε πεδία με άμεση επίδραση στην ισορροπία ανάμεσα στην πολιτική εξουσία και τη Δικαιοσύνη. Δεν πρόκειται για τεχνικές ρυθμίσεις χωρίς πολιτικό βάρος, αλλά για διατάξεις που κρίνουν ποιος ελέγχει, ποιος ερευνά και ποιος τελικά αποφασίζει όταν η εξουσία ελέγχεται για ποινικές ευθύνες.

Το άρθρο 86 αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα πιο φορτισμένα σημεία του Συντάγματος. Η κοινωνική απαίτηση δεν περιορίζεται σε μια διαδικαστική βελτίωση. Αφορά την ουσία της λογοδοσίας, την ισότητα απέναντι στον νόμο και την ανάγκη να μην αντιμετωπίζεται η κυβερνητική ιδιότητα ως ασπίδα προστασίας.

Η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας επιχειρεί να εμφανιστεί ως θεσμικός εκσυγχρονισμός. Η τελική αξιολόγηση, όμως, θα κριθεί από το αν η νέα διάταξη θα περιορίσει πραγματικά την πολιτική αυτοπροστασία του συστήματος ή αν θα διατηρήσει τον αποφασιστικό λόγο στα ίδια χέρια που επί δεκαετίες κλήθηκαν να ελέγξουν τον εαυτό τους.