Συνταγματική Αναθεώρηση: Τα 28 άρθρα που προτείνει η Νέα Δημοκρατία

Στη δημοσιότητα δόθηκε το κείμενο με τα 28 άρθρα του Συντάγματος που η Νέα Δημοκρατία προτείνει να τεθούν σε διαδικασία αναθεώρησης. Το κείμενο διανεμήθηκε στα μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας κατά τη συνεδρίαση που πραγματοποιείται στη Βουλή, ανοίγοντας επισήμως τη συζήτηση για το περιεχόμενο της επικείμενης Συνταγματικής Αναθεώρησης.

Στον πυρήνα των προτάσεων περιλαμβάνονται κρίσιμες θεσμικές αλλαγές, όπως η αξιολόγηση και ο επανακαθορισμός της μονιμότητας στο Δημόσιο, η αναθεώρηση του άρθρου 16 για τα μη κρατικά πανεπιστήμια, οι αλλαγές στην επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης και η νέα διατύπωση του άρθρου 86 για την ποινική ευθύνη υπουργών.

Η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας κινείται σε έξι βασικούς άξονες και έχει ως αφετηρία την επιστολή που είχε αποστείλει ο Κυριάκος Μητσοτάκης στην Κοινοβουλευτική Ομάδα τον Φεβρουάριο. Από τότε μέχρι σήμερα, το αρχικό πλαίσιο υπέστη διορθώσεις, συμπληρώσεις και νομοτεχνικές βελτιώσεις, ώστε να διαμορφωθεί το τελικό κείμενο που τέθηκε υπόψη των βουλευτών.

Τεχνητή νοημοσύνη, ΜΜΕ, Παιδεία και περιουσία

1. Άρθρο 5 ή άρθρο 5Α ή νέο άρθρο 5Β: Η πρόταση προβλέπει συνταγματική αναφορά στην τεχνητή νοημοσύνη, με κατεύθυνση την προστασία της ατομικής ελευθερίας και την προαγωγή της κοινωνικής ευημερίας. Στόχος είναι να περιορίζονται οι κίνδυνοι από τη χρήση της και να αξιοποιούνται τα οφέλη που μπορεί να προσφέρει.

2. Άρθρα 14 και 15: Προτείνεται εξορθολογισμός του πλαισίου για τον Τύπο, την τηλεόραση, το ραδιόφωνο και το διαδίκτυο. Περιλαμβάνεται επίσης πρόβλεψη για την προστασία του δημοσιογράφου και έναντι του εργοδότη του.

3. Άρθρο 16: Η πρόταση περιλαμβάνει κρατική μέριμνα για την προστασία, καλλιέργεια και διάδοση της ελληνικής γλώσσας, καθώς και προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του ελληνικού έθνους και του ελληνικού πολιτισμού. Προβλέπεται επίσης αύξηση της υποχρεωτικής φοίτησης, ώστε τα έτη εκπαίδευσης να μην είναι λιγότερα από 11, αντί των 9 που ισχύουν σήμερα. Παράλληλα, ανοίγει ο δρόμος για παροχή ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης δημόσιου ή μη κρατικού και μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, με πλήρη αυτοδιοίκηση, εποπτεία ανεξάρτητης αρχής και διασφάλιση υψηλού επιπέδου σπουδών.

4. Άρθρο 17: Η Νέα Δημοκρατία προτείνει πιο λιτή διατύπωση για την προστασία της ιδιοκτησίας και διεύρυνση της προστασίας στην έννοια της περιουσίας, ώστε να καλύπτονται μετοχές, ομόλογα, πνευματική και βιομηχανική ιδιοκτησία και εμπορικά σήματα. Περιλαμβάνεται πρόβλεψη αποζημίωσης σε περιπτώσεις περιορισμού χρήσης χωρίς απαλλοτρίωση, δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης και αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτηρίων για κοινωνικούς σκοπούς.

5. Άρθρο 21: Προτείνεται ρητή κρατική μέριμνα για την προσιτή στέγη, καθώς και συνταγματική αναφορά στη διαγενεακή δικαιοσύνη και αλληλεγγύη.

6. Άρθρο 24: Η πρόταση εντάσσει στο συνταγματικό πλαίσιο μέτρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, την αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την κατοχύρωση περιβαλλοντικού ισοζυγίου σε κάθε κρατική παρέμβαση και την προστασία των ζώων.

Κόμματα, εκλογές, βουλευτές και νομοθετική λειτουργία

7. Άρθρο 29: Τα πολιτικά κόμματα θα οφείλουν να οργανώνονται και να λειτουργούν με δημοκρατικό τρόπο. Νόμος θα καθορίζει τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας τους, ενώ το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 100 θα ελέγχει τη συνδρομή των προϋποθέσεων συμμετοχής τους στις εκλογές.

8. Άρθρο 30: Προτείνεται μία εξαετής θητεία για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, με μεταβατική πρόβλεψη για τον υπηρετούντα Πρόεδρο.

9. Άρθρο 41 παράγραφοι 2 και 5: Προτείνεται κατάργηση της δυνατότητας διάλυσης της Βουλής για εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας. Η διάλυση θα μπορεί να γίνεται με πρόταση της κυβέρνησης και απόφαση της Βουλής για ανανέωση της λαϊκής εντολής, δηλαδή μέσω αυτοδιάλυσης της Βουλής.

10. Άρθρο 44 παράγραφος 2: Εισάγονται κανόνες για τη σωστή διεξαγωγή δημοψηφισμάτων. Το ερώτημα θα πρέπει να είναι σαφές, εύληπτο και κατανοητό για τους πολίτες, ενώ ανάμεσα στην προκήρυξη και στη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος θα πρέπει να μεσολαβεί επαρκής χρόνος, τουλάχιστον 20 ημερών.

11. Άρθρο 51 παράγραφος 4: Προβλέπεται δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με επιστολική ψήφο και για εκλογείς που βρίσκονται εντός της ελληνικής επικράτειας.

12. Άρθρο 54 παράγραφοι 1 και 3: Το εκλογικό σύστημα θα πρέπει να εξασφαλίζει εύλογη αναλογικότητα και κυβερνησιμότητα. Με νόμο θα μπορεί να προβλέπεται διαίρεση της επικράτειας σε ελάσσονες και μείζονες περιφέρειες.

13. Άρθρο 55 παράγραφος 1: Προτείνεται δικαίωμα εκλέγεσθαι από το 21ο έτος της ηλικίας. Παράλληλα, προβλέπεται αναστολή της υποχρέωσης στράτευσης για όσο χρόνο διαρκεί η βουλευτική ιδιότητα.

14. Άρθρα 56 και 57: Προτείνεται κατάργηση του αναλυτικού καταλόγου κωλυμάτων και ασυμβιβάστων και αντικατάστασή του από γενικές αρχές. Η εφαρμογή θα ρυθμίζεται με νόμο από τις μεθεπόμενες εκλογές ή άμεσα με αυξημένη πλειοψηφία δύο τρίτων.

15. Άρθρο 60: Προβλέπεται ενίσχυση του θεσμικού ρόλου του βουλευτή κατά την άσκηση της νομοθετικής και ελεγκτικής αρμοδιότητάς του, καθώς και κατά την επικοινωνία με την εκλογική του περιφέρεια, σύμφωνα με το Σύνταγμα και τον Κανονισμό της Βουλής.

16. Άρθρο 73 παράγραφος 1: Προτείνεται συνταγματική κατοχύρωση αρχών καλής νομοθέτησης, όπως η επαρκής προνομοθετική διαβούλευση, η αξιολόγηση της εφαρμογής των νόμων και η κωδικοποίηση της νομοθεσίας.

17. Άρθρο 78 παράγραφοι 2 και 6: Προτείνεται να απαγορεύεται η επιβολή φόρου ή άλλου οικονομικού βάρους με αναδρομική ισχύ. Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα παροχής κινήτρων για σταθερό φορολογικό καθεστώς σε στρατηγικές ιδιωτικές επενδύσεις για την εθνική οικονομία.

18. Άρθρο 79: Ο προϋπολογισμός θα πρέπει να διασφαλίζει τη δημοσιονομική ισορροπία ανάμεσα σε έσοδα και έξοδα και τη βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία. Προβλέπεται επίσης κατάθεση και δημοσιοποίηση ετήσιου απολογισμού από φορείς που χρηματοδοτούνται άμεσα ή έμμεσα από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Κυβέρνηση, Δικαιοσύνη, Αρχές, Αυτοδιοίκηση και Δημόσιο

19. Άρθρο 81 παράγραφος 2: Προτείνεται δυνατότητα πρόβλεψης, με νόμο, λειτουργικού ασυμβίβαστου βουλευτή και υπουργού, καθώς και προσωρινής αναπλήρωσης. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα διορισμού αντιπροέδρων του Υπουργικού Συμβουλίου και μη υπουργών.

20. Άρθρο 82: Εισάγονται κανόνες καλής κυβερνητικής λειτουργίας, με στόχο σαφέστερη οργάνωση και αποτελεσματικότερο συντονισμό του κυβερνητικού έργου.

21. Άρθρο 86: Η πρόταση αφορά τον νόμο περί ευθύνης υπουργών. Προβλέπεται κατάργηση του «αμελλητί» και της αρμοδιότητας της Βουλής για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης. Η προκαταρκτική εξέταση θα διενεργείται από Εισαγγελέα Εφετών, ενώ η πρόταση άσκησης δίωξης θα γίνεται από Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Εναλλακτικά, προβλέπεται προαξιολόγηση ποινικής ευθύνης υπουργών από μεικτό δικαστικοπολιτικό όργανο. Η άσκηση δίωξης θα γίνεται με απόφαση της Βουλής, με απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των βουλευτών και ονομαστική ψηφοφορία.

22. Άρθρο 89: Προτείνεται να επιτρέπεται, βάσει εκτελεστικού νόμου, η ανάθεση ειδικών διοικητικών καθηκόντων σε δικαστικούς λειτουργούς με απόφαση της Βουλής. Παράλληλα, θα απαγορεύεται η συμμετοχή τους με οποιαδήποτε ιδιότητα στην κυβέρνηση, η τοποθέτησή τους σε πολιτικές θέσεις ή σε ανεξάρτητες αρχές για τουλάχιστον τρία χρόνια μετά την αφυπηρέτησή τους.

23. Άρθρο 90 παράγραφος 5: Οι προαγωγές στις θέσεις ανώτατων δικαστών θα γίνονται από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή, χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, μεταξύ των αρχαιότερων δικαστών. Η επιλογή θα γίνεται από κατάλογο τριών δικαστών για κάθε θέση, οι οποίοι θα προτείνονται από τις οικείες ολομέλειες.

24. Άρθρο 100: Προτείνεται νέα σύνθεση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου με τριετή θητεία. Θα αποτελείται από εννέα μέλη: τους τρεις προέδρους των ανώτατων δικαστηρίων, δύο δικαστές εκλεγόμενους από τις Ολομέλειες του Συμβουλίου της Επικρατείας, δύο από τον Άρειο Πάγο και δύο τακτικούς καθηγητές Νομικής που θα επιλέγονται από τα υπόλοιπα μέλη. Προβλέπεται επίσης αρμοδιότητα προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας και συμβατότητας με το ενωσιακό δίκαιο για ψηφισμένα νομοσχέδια, πλην εκείνων που αφορούν αποκλειστικά κύρωση διεθνών συνθηκών. Ο έλεγχος θα γίνεται ύστερα από αίτημα του Προέδρου της Δημοκρατίας, του πρωθυπουργού ή της Βουλής, έως δύο φορές σε κάθε σύνοδο. Απόφαση περί αντισυνταγματικότητας ή αντίθεσης στο ενωσιακό δίκαιο θα εμποδίζει την έκδοση του νόμου, ενώ απόφαση περί συνταγματικότητας θα δεσμεύει τα δικαστήρια μετά την έκδοση του νόμου.

25. Άρθρο 101 παράγραφοι 3 και 5: Προτείνεται αναδιαμόρφωση του αποκεντρωτικού συστήματος με κατάργηση του τεκμηρίου αρμοδιότητας υπέρ των αποκεντρωμένων διοικήσεων. Η εφαρμογή του αποκεντρωτικού συστήματος θα μπορεί να γίνεται είτε μέσω αποκεντρωμένης κρατικής δομής είτε μέσω αποκεντρωμένων υπηρεσιών υπουργείων και λοιπών φορέων του δημόσιου τομέα. Περιλαμβάνεται επίσης κρατική μέριμνα για τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα και την ανάπτυξη της ελληνικής περιφέρειας, ώστε να εξασφαλίζεται ίση πρόσβαση σε δημόσια αγαθά σε όλη την επικράτεια. Προβλέπονται οι αρχές της χρηστής διοίκησης, της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αξιοκρατίας, καθώς και συνταγματική κατοχύρωση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.

26. Άρθρο 101Α: Η επιλογή προέδρων και μελών ανεξάρτητων αρχών θα γίνεται από κοινοβουλευτική επιτροπή, μέσα από κατάλογο τριών υποψηφίων που θα προτείνονται από Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων μετά από δημόσια πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Στο Συμβούλιο θα συμμετέχουν ex officio ο διοικητής της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, ο πρόεδρος του ΑΣΕΠ, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, ο πρόεδρος της Συνόδου των Πρυτάνεων και ο επικεφαλής του συλλογικού οργάνου που εκπροσωπεί τους ΟΤΑ πρώτου ή δεύτερου βαθμού.

27. Άρθρο 102: Προτείνεται νόμος να καθορίζει τους βαθμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, οι οποίοι θα είναι έως δύο. Με αποφάσεις των αρμόδιων οργάνων των ΟΤΑ θα μπορούν να επιβάλλονται τοπικοί ή ειδικοί φόροι και βάρη. Οι προϋπολογισμοί των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα καταρτίζονται έπειτα από επαρκή δημόσια διαβούλευση με τους κατοίκους των περιοχών και θα πρέπει να διασφαλίζουν δημοσιονομική ισορροπία. Πειθαρχικές ποινές αργίας ή έκπτωσης σε αιρετά όργανα των ΟΤΑ θα επιβάλλονται με απόφαση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου.

28. Άρθρο 103: Προτείνεται επανακαθορισμός της έννοιας της μονιμότητας στο Δημόσιο. Νόμος θα ορίζει τη διαδικασία και τα κριτήρια αξιολόγησης των δημοσίων υπαλλήλων, καθώς και τις επιβραβεύσεις και τις ποινές που μπορεί να επιφέρει η αξιολόγηση, συμπεριλαμβανομένης της οριστικής παύσης ύστερα από απόφαση του υπηρεσιακού συμβουλίου. Οι επιβραβεύσεις θα συνδέονται με προσόντα και απόδοση. Η αξιολόγηση θα στηρίζεται στις αρχές της αμεροληψίας, της ουδετερότητας, της επαγγελματικής ικανότητας και της αποδοτικότητας, με δυνατότητα συμμετοχής και του ΑΣΕΠ. Προβλέπεται επίσης αμφίδρομη αξιολόγηση, τόσο από υφισταμένους προς προϊσταμένους όσο και από πολίτες προς τις δημόσιες υπηρεσίες.

Η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για τη Συνταγματική Αναθεώρηση ανοίγει ευρύ πεδίο πολιτικής και θεσμικής αντιπαράθεσης. Τα ζητήματα της Παιδείας, της Δικαιοσύνης, της λειτουργίας του κράτους, της ευθύνης υπουργών, της μονιμότητας στο Δημόσιο και των ανεξάρτητων αρχών αναμένεται να βρεθούν στο κέντρο της κοινοβουλευτικής συζήτησης, καθώς αφορούν τον πυρήνα της κρατικής λειτουργίας και της θεσμικής ισορροπίας.