Συντάξεις: Ανατροπή με τα πλασματικά έτη – Ποιοι δεν χρειάζονται 3.600 ένσημα

Νέα δεδομένα δημιουργούνται για την αναγνώριση πλασματικών ετών ασφάλισης και τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος, μετά τις πρόσφατες διευκρινίσεις του ΕΦΚΑ. Το βασικό σημείο που αποσαφηνίζεται είναι ότι η συμπλήρωση 3.600 ημερών πραγματικής ή προαιρετικής ασφάλισης δεν αποτελεί ενιαία και υποχρεωτική προϋπόθεση για όλους τους ασφαλισμένους.

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για όσους βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση, αλλά ακόμη περισσότερο για ασφαλισμένους των οποίων αιτήματα αναγνώρισης πλασματικού χρόνου είχαν απορριφθεί στο παρελθόν αποκλειστικά επειδή δεν είχαν συμπληρώσει τη συγκεκριμένη 12ετία.

Το νέο τοπίο καθιστά σαφές ότι τα 3.600 ένσημα δεν λειτουργούν ως ένα οριζόντιο «κατώφλι» σε κάθε περίπτωση αναγνώρισης χρόνου. Καθοριστικό ρόλο παίζει η διάταξη με την οποία ο ασφαλισμένος επιχειρεί να θεμελιώσει ή να κατοχυρώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα.

Για αυτό και πριν από οποιαδήποτε κίνηση εξαγοράς πλασματικών ετών απαιτείται προσεκτικός έλεγχος του ασφαλιστικού ιστορικού, καθώς και της συγκεκριμένης νομοθεσίας που εφαρμόζεται στην κάθε περίπτωση.

Το πρόσφατο γενικό έγγραφο του ΕΦΚΑ δημιουργεί δυνατότητα επανεξέτασης για ασφαλισμένους που είχαν λάβει απορριπτικές αποφάσεις στο παρελθόν. Εφόσον ανήκουν σε κατηγορία για την οποία η 12ετία δεν ήταν υποχρεωτική, μπορούν να ζητήσουν νέο έλεγχο του φακέλου τους από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Πότε απαιτούνται οι 3.600 ημέρες ασφάλισης

Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται στο νομικό καθεστώς με βάση το οποίο θεμελιώνεται η σύνταξη.

Η προϋπόθεση των 12 ετών ή 3.600 ημερών ασφάλισης εφαρμόζεται στις περιπτώσεις που συνδέονται με το άρθρο 10 του νόμου 3863/2010 και με τις σχετικές προβλέψεις του νόμου 3996/2011.

Σε αυτές τις περιπτώσεις περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ασφαλισμένοι με 12.000 ημέρες ασφάλισης, γυναίκες με 4.500 ημέρες, μητέρες και χήροι πατέρες ανήλικων τέκνων, καθώς και ασφαλισμένοι με 10.500 ημέρες, από τις οποίες οι 7.500 έχουν πραγματοποιηθεί σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα.

Για να μπορέσουν οι συγκεκριμένοι ασφαλισμένοι να χρησιμοποιήσουν τις διατάξεις του άρθρου 40 του νόμου 3996/2011 για την αναγνώριση πλασματικού χρόνου, πρέπει να έχουν συμπληρώσει τον απαιτούμενο πραγματικό ή προαιρετικό χρόνο των 3.600 ημερών.

Η ουσιώδης αλλαγή βρίσκεται στην αποσαφήνιση ότι αυτός ο κανόνας δεν μπορεί να εφαρμόζεται γενικευμένα σε όλους όσοι ζητούν αναγνώριση πλασματικών ετών.

Για ασφαλισμένους των οποίων οι προϋποθέσεις συνταξιοδότησης δεν μεταβλήθηκαν από το άρθρο 10 του νόμου 3863/2010, εξακολουθούν να εφαρμόζονται οι παλαιότερες διατάξεις του νόμου 2084/1992.

Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις δεν προβλέπεται ως γενική προϋπόθεση η συμπλήρωση 3.600 ημερών πραγματικής ή προαιρετικής ασφάλισης για την προσθήκη πλασματικού χρόνου.

Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται, μεταξύ άλλων, άνδρες ασφαλισμένοι στα βαρέα, οικοδόμοι, εργαζόμενοι στους ΟΤΑ, καθώς και ορισμένες κατηγορίες καλλιτεχνών, όπως ηθοποιοί, χορευτές και μουσικοί.

Για τον χρόνο στρατιωτικής θητείας, πάντως, εξακολουθούν να εφαρμόζονται ειδικότερες προϋποθέσεις και κανόνες αναγνώρισης.

Νέα δυνατότητα για όσους είχαν απορριφθεί στο παρελθόν

Οι διευκρινίσεις του ΕΦΚΑ αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για ασφαλισμένους που είχαν δει παλαιότερα αίτημα αναγνώρισης να απορρίπτεται αποκλειστικά λόγω έλλειψης των 3.600 ημερών.

Εφόσον από τον νέο έλεγχο προκύψει ότι ο ασφαλισμένος υπάγεται σε συνταξιοδοτική διάταξη στην οποία η συγκεκριμένη προϋπόθεση δεν ήταν υποχρεωτική, η υπόθεση μπορεί να επανεξεταστεί.

Η επανεξέταση μπορεί να γίνει είτε αυτεπάγγελτα από τις υπηρεσίες του ΕΦΚΑ είτε ύστερα από αίτημα του ενδιαφερομένου.

Οι παλαιότερες απορριπτικές αποφάσεις αντιμετωπίζονται ως δυσμενείς διοικητικές πράξεις και μπορούν, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, να ανακληθούν.

Εάν μετά τον νέο έλεγχο διαπιστωθεί ότι ο ασφαλισμένος είχε δικαίωμα αναγνώρισης πλασματικού χρόνου και, μέσω αυτού, θεμελιώνει συνταξιοδοτικό δικαίωμα, μπορεί να ανοίξει ο δρόμος ακόμη και για αναδρομική καταβολή ποσών, ανάλογα με τα δεδομένα της κάθε υπόθεσης.

Για τον λόγο αυτό, οι ασφαλισμένοι που είχαν λάβει απορριπτική απάντηση στο παρελθόν δεν θα πρέπει να θεωρούν ότι η υπόθεσή τους έχει κλείσει οριστικά, ειδικά εάν η απόφαση στηριζόταν αποκλειστικά στην απουσία 12ετούς πραγματικής ή προαιρετικής ασφάλισης.

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να εξεταστεί με ακρίβεια το καθεστώς συνταξιοδότησης στο οποίο υπάγεται ο καθένας και ο συγκεκριμένος πλασματικός χρόνος που επιθυμεί να αναγνωρίσει.

Τα πλασματικά έτη μπορούν να προέρχονται από διαφορετικές πηγές, όπως ο χρόνος σπουδών, η στρατιωτική θητεία, οι περίοδοι ανεργίας, η κύηση και η λοχεία, τα τέκνα, η εκπαιδευτική άδεια ή ο χρόνος επιδοτούμενης ασθένειας.

Η δυνατότητα αξιοποίησής τους, ωστόσο, δεν είναι ίδια για όλους ούτε μπορούν όλοι οι ασφαλισμένοι να χρησιμοποιήσουν κάθε κατηγορία πλασματικού χρόνου για οποιονδήποτε συνταξιοδοτικό σκοπό.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η χρήση πλασματικών ετών για όσους επιδιώκουν συνταξιοδότηση στο 62ο έτος με 40 χρόνια ασφάλισης. Σε πολλές περιπτώσεις, η αναγνώριση επιπλέον χρόνου αποτελεί το στοιχείο που επιτρέπει τη συμπλήρωση της απαιτούμενης 40ετίας.

Το οικονομικό κόστος της εξαγοράς διαφοροποιείται ανάλογα με την ασφαλιστική ιδιότητα.

Για τους μισθωτούς, το ποσό υπολογίζεται με βάση το προβλεπόμενο ποσοστό ασφαλιστικής εισφοράς επί των αποδοχών, ενώ για τους ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους συνδέεται με την ασφαλιστική κατηγορία στην οποία υπάγονται.

Η νομοθεσία προβλέπει επίσης δυνατότητα έκπτωσης στην περίπτωση εφάπαξ εξόφλησης. Συγκεκριμένα, παρέχεται έκπτωση 2% για κάθε έτος εξαγοράς, ενώ υπάρχει και δυνατότητα σταδιακής εξόφλησης μέσω παρακράτησης από τη συνταξιοδοτική παροχή, όπου αυτό προβλέπεται.

Το βασικό συμπέρασμα από τις νεότερες διευκρινίσεις είναι ότι η αναγνώριση πλασματικών ετών απαιτεί εξατομικευμένο έλεγχο και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με έναν ενιαίο κανόνα για όλους.

Η συμπλήρωση 3.600 ημερών παραμένει απαραίτητη σε συγκεκριμένες κατηγορίες ασφαλισμένων, όμως δεν αποτελεί καθολική προϋπόθεση. Αυτό ακριβώς είναι το στοιχείο που μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα για χιλιάδες πολίτες οι οποίοι είχαν αποκλειστεί στο παρελθόν από την αναγνώριση πλασματικού χρόνου και πλέον έχουν λόγο να ζητήσουν επανεξέταση της περίπτωσής τους.