Νομοθετική παρέμβαση για να μπει τέλος στον κίνδυνο νέων περικοπών στις συντάξεις χηρείας προετοιμάζει το υπουργείο Εργασίας, επιχειρώντας να κλείσει μια εκκρεμότητα που παραμένει ανοιχτή επί χρόνια και έχει προκαλέσει ανασφάλεια σε δεκάδες χιλιάδες συνταξιούχους.
Στο επίκεντρο της ρύθμισης βρίσκονται κυρίως οι δικαιούχοι που λαμβάνουν σύνταξη χηρείας και παράλληλα δεύτερη σύνταξη από δικό τους ασφαλιστικό δικαίωμα, είτε λόγω γήρατος είτε λόγω εργασιακού βίου. Η συγκεκριμένη κατηγορία ασφαλισμένων βρέθηκε αντιμέτωπη με τον κίνδυνο σοβαρών μειώσεων, λόγω των διατάξεων του νόμου Κατρούγκαλου που παρέμειναν σε ισχύ και μετά τις μεταγενέστερες αλλαγές.
Η υφυπουργός Εργασίας, Άννα Ευθυμίου, έστειλε σαφές μήνυμα ότι η κυβέρνηση δεν προτίθεται να εφαρμόσει την απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου που οδηγεί σε περικοπή μίας από τις δύο εθνικές συντάξεις σε περιπτώσεις συρροής συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων.
Η τοποθέτηση αυτή ερμηνεύεται από συνταξιουχικούς φορείς και παράγοντες της αγοράς ως προσπάθεια αποφυγής νέου γύρου μειώσεων, σε μια περίοδο κατά την οποία η ακρίβεια, το κόστος στέγασης, οι λογαριασμοί και οι καθημερινές δαπάνες πιέζουν ήδη ασφυκτικά τα εισοδήματα των νοικοκυριών.
Το ανοιχτό πρόβλημα του νόμου Κατρούγκαλου
Το βασικό ζήτημα αφορά την εφαρμογή των διατάξεων του νόμου 4387/2016 για όσους λαμβάνουν σύνταξη χηρείας και ταυτόχρονα εργάζονται ή εισπράττουν δεύτερη σύνταξη.
Με βάση το συγκεκριμένο πλαίσιο, μετά την πάροδο τριών ετών η σύνταξη χηρείας προβλεπόταν να μειώνεται σημαντικά όταν ο δικαιούχος είχε και άλλο εισόδημα από εργασία ή σύνταξη. Αρχικά, η σύνταξη χηρείας είχε περιοριστεί στο 50% της σύνταξης του θανόντος, ενώ στη συνέχεια μπορούσε να υποχωρήσει ακόμη περισσότερο.
Το 2020, με τον νόμο Βρούτση, το ποσοστό της σύνταξης χηρείας αυξήθηκε από το 50% στο 70%. Ωστόσο, οι διατάξεις που προέβλεπαν μείωση μετά την τριετία για δικαιούχους με δεύτερη σύνταξη ή απασχόληση παρέμειναν ενεργές, διατηρώντας ανοιχτό τον κίνδυνο μεγάλων απωλειών.
Στην πράξη, αυτό σήμαινε ότι χιλιάδες δικαιούχοι μπορούσαν να δουν τη σύνταξη χηρείας να μειώνεται από το 70% στο 35% της σύνταξης του θανόντος. Μια τέτοια εξέλιξη θα οδηγούσε σε απότομη πτώση εισοδήματος για ανθρώπους που είχαν ήδη διαμορφώσει τον οικογενειακό τους προϋπολογισμό με βάση τα ποσά που λάμβαναν επί σειρά ετών.
Ανισότητες στην εφαρμογή και φόβος για αναδρομικά
Η εφαρμογή του μέτρου υπήρξε αποσπασματική και ανομοιόμορφη. Οι περικοπές εφαρμόστηκαν κυρίως σε συνταξιούχους που προέρχονταν από το Δημόσιο και τον πρώην ΟΓΑ, ενώ στον ιδιωτικό τομέα οι συντάξεις χηρείας συνέχισαν να καταβάλλονται χωρίς αντίστοιχη μείωση.
Αυτή η διαφορετική μεταχείριση δημιούργησε σοβαρές στρεβλώσεις μεταξύ συνταξιούχων που βρίσκονται στην ίδια ουσιαστικά θέση, καθώς και τον κίνδυνο να ζητηθούν αναδρομικά ποσά από δικαιούχους του ιδιωτικού τομέα για συντάξεις που καταβλήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια χωρίς να εφαρμοστούν οι περικοπές.
Το ενδεχόμενο αυτό προκάλεσε έντονη ανησυχία, καθώς σε πολλές περιπτώσεις τα ποσά που θα μπορούσαν να αναζητηθούν θα έφταναν σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, λόγω της πολυετούς καθυστέρησης στην εφαρμογή του νόμου.
Η νέα ρύθμιση που επεξεργάζεται το υπουργείο Εργασίας φαίνεται πως απομακρύνει αυτόν τον κίνδυνο. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, θα προβλέπεται ότι δεν θα αναζητηθούν αναδρομικά από συνταξιούχους του ιδιωτικού τομέα για το διάστημα κατά το οποίο οι περικοπές παρέμειναν ανενεργές.
Το σενάριο διατήρησης του 70%
Το επικρατέστερο σενάριο προβλέπει τη διατήρηση της σύνταξης χηρείας στο 70% της σύνταξης του θανόντος, χωρίς επαναφορά στο 35% μετά την τριετία, όπως όριζαν οι διατάξεις που παρέμεναν σε εκκρεμότητα.
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η διατήρηση και των δύο εθνικών συντάξεων για όσους λαμβάνουν σύνταξη γήρατος και σύνταξη χηρείας, ώστε να αποφευχθεί νέα απώλεια εισοδήματος για χιλιάδες συνταξιούχους.
Οι περικοπές αναμένεται να περιοριστούν μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, όπως όταν ένας δικαιούχος λαμβάνει περισσότερες από δύο συντάξεις από ίδιο δικαίωμα μαζί με σύνταξη χηρείας.
Το οικονομικό επιτελείο και το υπουργείο Εργασίας επιχειρούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στις δημοσιονομικές αντοχές και στην ανάγκη κοινωνικής προστασίας. Η πολυετής αβεβαιότητα γύρω από τις συντάξεις χηρείας έχει ήδη επιβαρύνει χιλιάδες δικαιούχους, οι οποίοι ζούσαν με τον φόβο ξαφνικών περικοπών και αναδρομικών απαιτήσεων.
Η τελική μορφή της ρύθμισης αναμένεται το επόμενο διάστημα. Η παρέμβαση θεωρείται κρίσιμη, καθώς αφορά μια ευάλωτη κατηγορία συνταξιούχων και ταυτόχρονα αγγίζει ένα ζήτημα με έντονο κοινωνικό και πολιτικό φορτίο: την προστασία εισοδημάτων που συνδέονται με απώλεια συζύγου, μακρά ασφαλιστική διαδρομή και στοιχειώδη αξιοπρέπεια στην τρίτη ηλικία.
