Συντάξεις χηρείας: Τι φέρνει η απόφαση του ΣτΕ για 150.000 δικαιούχους

Περισσότεροι από 150.000 συνταξιούχοι βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο των σχεδιασμών του υπουργείου Εργασίας για τις συντάξεις χηρείας, μετά τη δημοσιοποίηση της υπ’ αριθμόν 699/2026 απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας. Η απόφαση ανοίγει τον δρόμο για περικοπές σε περιπτώσεις διπλής συνταξιοδότησης, επαναφέροντας ένα ζήτημα που παρέμενε επί χρόνια σε θεσμική εκκρεμότητα.

Η κυβέρνηση αναζητά νομοθετική λύση, με στόχο να συγκρατήσει τις επιπτώσεις για τη μεγάλη πλειονότητα των δικαιούχων. Στο τραπέζι βρίσκεται ρύθμιση που θα διατηρεί αμετάβλητες τις αποδοχές των περισσότερων συνταξιούχων, ενώ εξετάζεται και η επαναφορά της σύνταξης χηρείας στο 70% της σύνταξης του θανόντος συζύγου.

Το ζήτημα αφορά κυρίως όσους λαμβάνουν σύνταξη γήρατος ή αναπηρίας από δικό τους ασφαλιστικό δικαίωμα και, ταυτόχρονα, σύνταξη χηρείας λόγω θανάτου συζύγου. Αν η απόφαση εφαρμοζόταν χωρίς πολιτική και νομοθετική παρέμβαση, χιλιάδες δικαιούχοι θα κινδύνευαν να δουν απώλειες εισοδήματος, καθώς η δεύτερη εθνική σύνταξη θα έπαυε να καταβάλλεται.

Η υπόθεση αναδεικνύει για ακόμη μία φορά το βάρος που μεταφέρεται στους συνταξιούχους από ένα ασφαλιστικό πλαίσιο γεμάτο εκκρεμότητες, αντιφατικές εφαρμογές και καθυστερημένες παρεμβάσεις. Η κυβέρνηση εμφανίζεται σήμερα να αναζητά λύση προστασίας, αφού πρώτα η δικαστική κρίση κατέστησε αναπόφευκτη την αποσαφήνιση του πλαισίου.

Τι έκρινε το Συμβούλιο της Επικρατείας

Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι και στις συντάξεις χηρείας πρέπει να εφαρμόζεται η διάταξη του νόμου Κατρούγκαλου, η οποία προβλέπει την καταβολή μίας μόνο εθνικής σύνταξης όταν συντρέχουν περισσότερα συνταξιοδοτικά δικαιώματα. Με βάση το σκεπτικό της απόφασης, οι συνταξιούχοι που έχουν θεμελιώσει πλήρες δικαίωμα και διαθέτουν τα απαιτούμενα έτη ασφάλισης δικαιούνται ολόκληρη την εθνική σύνταξη.

Στις περιπτώσεις μειωμένης σύνταξης, το ποσό της εθνικής σύνταξης περιορίζεται αναλογικά. Το κρίσιμο σημείο της απόφασης είναι ότι σε περιπτώσεις σώρευσης συντάξεων προβλέπεται καταβολή μίας εθνικής σύνταξης. Όταν κάποιος λαμβάνει μία πλήρη και μία μειωμένη κύρια σύνταξη, δικαιούται το πλήρες ποσό της εθνικής σύνταξης. Όταν υπάρχουν δύο μειωμένες συντάξεις, το ποσό υπολογίζεται αναλογικά, με ανώτατο όριο το πλήρες ύψος της εθνικής σύνταξης.

Η υπουργός Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, έχει ήδη διαμηνύσει ότι η τελική ρύθμιση θα διαμορφωθεί μετά την καθαρογραφή της απόφασης του ΣτΕ. Κυβερνητικός στόχος, σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, είναι να προστατευθούν οι συνταξιούχοι που λαμβάνουν σύνταξη χηρείας και να αποφευχθούν οριζόντιες μειώσεις.

Το επικρατέστερο σενάριο στο υπουργείο Εργασίας προβλέπει ότι όσοι λαμβάνουν μία σύνταξη από δικό τους δικαίωμα και μία σύνταξη χηρείας θα συνεχίσουν να εισπράττουν τις ίδιες αποδοχές. Η πρόθεση είναι να διατηρηθούν και οι δύο εθνικές συντάξεις για τη μεγάλη πλειονότητα των δικαιούχων και να περιοριστούν οι περικοπές σε ειδικές περιπτώσεις, όπου συνυπάρχουν περισσότερες από μία συντάξεις από ίδιο δικαίωμα μαζί με σύνταξη χηρείας.

Σενάριο επαναφοράς στο 70% και θέμα αναδρομικών

Στο πλαίσιο της συνολικότερης παρέμβασης εξετάζεται και η επαναφορά της σύνταξης χηρείας στο 70% της σύνταξης που λάμβανε ο θανών σύζυγος. Σήμερα, σε πολλές περιπτώσεις μετά την πάροδο της πρώτης τριετίας, το ποσοστό περιορίζεται στο 35%, δημιουργώντας σοβαρές απώλειες για νοικοκυριά που στηρίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη συγκεκριμένη παροχή.

Η πιθανή επαναφορά στο 70% θα αποτελούσε ουσιαστική ενίσχυση για τους δικαιούχους και θα αντιμετώπιζε στρεβλώσεις που δημιουργήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια. Το μέτρο, εφόσον προχωρήσει, θα έχει άμεσο κοινωνικό αποτύπωμα, ιδιαίτερα για ηλικιωμένους συνταξιούχους με περιορισμένες πρόσθετες πηγές εισοδήματος.

Κρίσιμο ζήτημα παραμένει και το ενδεχόμενο αναδρομικών διεκδικήσεων ή επιστροφών ποσών. Οι πληροφορίες συγκλίνουν ότι η κυβερνητική λύση δεν θα προβλέπει αναδρομικές περικοπές για τους συνταξιούχους του ιδιωτικού τομέα, παρότι η σχετική διάταξη του νόμου Κατρούγκαλου παρέμεινε ανενεργή τα προηγούμενα χρόνια.

Αυτό σημαίνει ότι οι συνταξιούχοι που συνέχισαν να λαμβάνουν τις παροχές τους χωρίς τις προβλεπόμενες μειώσεις μετά το 2019 δεν αναμένεται να κληθούν να επιστρέψουν χρήματα. Παράλληλα, δεν φαίνεται να ανοίγει ζήτημα καταβολής αναδρομικών για το διάστημα κατά το οποίο η διάταξη δεν εφαρμόστηκε.

Οι τελικές αποφάσεις αναμένονται το επόμενο διάστημα, με τη νομοθετική ρύθμιση του υπουργείου Εργασίας να καθορίζει το νέο πλαίσιο για τις συντάξεις χηρείας. Το πολιτικό και κοινωνικό διακύβευμα είναι σαφές: να μη μετατραπεί μια δικαστική αποσαφήνιση σε νέο κύμα απωλειών για δεκάδες χιλιάδες συνταξιούχους, σε μια περίοδο που το κόστος ζωής εξακολουθεί να πιέζει τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.