Σημαντικές ανατροπές στο πεδίο της ασφάλισης και της αναγνώρισης πλασματικών χρόνων φέρνει πρόσφατη εγκύκλιος του ΕΦΚΑ, η οποία αποσαφηνίζει ότι το ελάχιστο όριο των 3.600 ημερών ασφάλισης ή 12 ετών πραγματικής ασφάλισης δεν εφαρμόζεται σε όλες τις περιπτώσεις. Η προϋπόθεση αυτή περιορίζεται, ουσιαστικά, στην αναγνώριση της στρατιωτικής υπηρεσίας όταν χρησιμοποιείται για θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος και έξοδο στη σύνταξη.
Η νέα ερμηνεία έχει άμεσες συνέπειες για χιλιάδες ασφαλισμένους, καθώς σε πολλές κατηγορίες αρκεί μικρότερος χρόνος πραγματικής ασφάλισης για να αναγνωριστούν πλασματικά έτη. Αυτό σημαίνει ότι η μέχρι σήμερα πρακτική απόρριψης αιτήσεων από τον ΕΦΚΑ, και ειδικότερα από το πρώην ΙΚΑ, επειδή δεν συμπληρώνονταν τα 3.600 ένσημα, δεν ήταν ορθή σε σειρά περιπτώσεων.
Με βάση τη νέα εγκύκλιο, ο φορέας καλείται πλέον να επανεξετάσει απορριφθείσες αιτήσεις είτε αυτεπάγγελτα, όπου αυτό είναι εφικτό, είτε ύστερα από νέα αίτηση ή όχληση των ενδιαφερομένων. Η επανεξέταση δεν αφορά μόνο τη διοικητική αποκατάσταση του δικαιώματος, αλλά και την καταβολή αναδρομικών ποσών, καθώς οι συντάξεις θα πρέπει να αποδοθούν από την πρώτη ημέρα του μήνα που ακολουθεί την αρχική αίτηση συνταξιοδότησης.
Αναδρομικά για όσους είχαν απορριφθεί
Η πρακτική αυτή μπορεί να οδηγήσει σε καταβολή αναδρομικών πολλών ετών. Ασφαλισμένοι που είχαν υποβάλει αίτηση, αλλά δεν έλαβαν σύνταξη επειδή θεωρήθηκε ότι δεν είχαν συμπληρώσει το κατώτατο όριο πραγματικής ασφάλισης, ενδέχεται τώρα να δικαιωθούν και να εισπράξουν σημαντικά ποσά.
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στους ασφαλισμένους των οποίων οι αιτήσεις απορρίφθηκαν και μπορούν πλέον να επανεξεταστούν. Υπάρχει και μια ευρύτερη κατηγορία πολιτών που, λόγω της εσφαλμένης εφαρμογής της νομοθεσίας, δεν προχώρησαν εγκαίρως σε συνταξιοδοτική αίτηση ή έχασαν τη δυνατότητα να θεμελιώσουν νωρίτερα δικαίωμα. Πολλοί παρέμειναν στην εργασία για επιπλέον χρόνια, ενώ άλλοι βρέθηκαν σε ακόμη δυσμενέστερη θέση, παραμένοντας άνεργοι χωρίς σύνταξη.
Για αυτή την κατηγορία ασφαλισμένων, η εγκύκλιος δεν προβλέπει αποζημίωση ούτε ειδική διαδικασία αποκατάστασης. Η αναγνώριση περιορίζεται στις περιπτώσεις που υπήρξε απορριπτική διοικητική πράξη και αυτή μπορεί να ανακληθεί, με επανεξέταση της αρχικής αίτησης.
Στην εγκύκλιο του ΕΦΚΑ διευκρινίζεται ότι η προϋπόθεση ύπαρξης 3.600 ημερών ασφάλισης για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος με χρήση πλασματικών χρόνων του άρθρου 40 του νόμου 3996/2011 δεν εφαρμόζεται όταν το συνταξιοδοτικό δικαίωμα θεμελιώνεται με διατάξεις που δεν τροποποιήθηκαν από το άρθρο 10 του νόμου 3863/2010.
Με βάση την απόφαση του ΕΦΚΑ της 30ής Απριλίου 2025, με αριθμό πρωτοκόλλου 842119, υπάρχουν συγκεκριμένες κατηγορίες ασφαλισμένων για τις οποίες η νομοθεσία δεν άλλαξε το 2011. Οι ασφαλισμένοι αυτοί μπορούσαν και μπορούν να αναγνωρίσουν πλασματικούς χρόνους, όπως χρόνος παιδιών, σπουδών, ανεργίας και άλλες προβλεπόμενες περιπτώσεις, χωρίς να απαιτείται κατ’ ανάγκη η συμπλήρωση των 3.600 ημερών ασφάλισης.
Ποιοι ασφαλισμένοι εξαιρούνται από το όριο των 3.600 ημερών
Στους παλαιούς ασφαλισμένους περιλαμβάνονται άνδρες με 4.500 ημέρες ασφάλισης, τόσο για πλήρη όσο και για μειωμένη σύνταξη. Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται άνδρες που συνταξιοδοτούνται με διατάξεις για τα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα, με το σχήμα 4.500 ημερών ασφάλισης, εκ των οποίων 3.600 σε βαρέα και 1.000 την τελευταία κρίσιμη περίοδο.
Στις εξαιρέσεις εντάσσονται επίσης ηθοποιοί, μουσικοί και χορευτές, καθώς και εργαζόμενοι στην Ολυμπιακή Αεροπορία και την Ολυμπιακή Αεροπλοΐα. Περιλαμβάνονται ακόμη άνδρες και γυναίκες οικοδόμοι, προσωπικό ΟΤΑ, καθώς και μητέρες ή χήροι πατέρες τέκνων ανίκανων για κάθε βιοποριστική εργασία.
Στην ίδια κατηγορία υπάγονται και όσοι συνταξιοδοτούνται με τις διατάξεις του νόμου 612/1977 ή με διατάξεις που παραπέμπουν σε αυτόν. Για τη συγκεκριμένη συνταξιοδότηση δεν λαμβάνεται υπόψη χρόνος συνταξιοδότησης λόγω αναπηρίας, σύμφωνα με τις σχετικές οδηγίες του πρώην ΙΚΑ-ΕΤΑΜ.
Για τους νέους ασφαλισμένους, δηλαδή όσους ασφαλίστηκαν για πρώτη φορά μετά την 1η Ιανουαρίου 1993, στις περιπτώσεις όπου δεν απαιτείται το όριο των 3.600 ημερών περιλαμβάνονται άνδρες και γυναίκες με 4.500 ημέρες ασφάλισης για πλήρη ή μειωμένη σύνταξη. Το ίδιο ισχύει για ασφαλισμένους με διατάξεις βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων ή με ειδικές διατάξεις που προβλέπουν 3.375 ημέρες ασφάλισης σε συγκεκριμένες ειδικότητες.
Στις ειδικότητες αυτές περιλαμβάνονται οικοδόμοι, ηθοποιοί, μουσικοί, χορευτές, εργαζόμενοι σε Ολυμπιακή Αεροπορία, Ολυμπιακή Αεροπλοΐα και αεροπορικές επιχειρήσεις. Εξαιρούνται επίσης άνδρες και γυναίκες που εργάζονται σε υπόγειες στοές μεταλλείων και λιγνιτωρυχείων, καθώς και σε εναέριες ή υποθαλάσσιες εργασίες.
Στους νέους ασφαλισμένους εντάσσονται ακόμη μητέρες και χήροι πατέρες ανήλικων τέκνων ή τέκνων ανίκανων για κάθε βιοποριστική εργασία, εφόσον συμπληρώνουν 6.000 ημέρες ασφάλισης έως τις 31 Δεκεμβρίου 2012. Περιλαμβάνονται επίσης όσοι συνταξιοδοτούνται με τον νόμο 612/1977 και τις διατάξεις που παραπέμπουν σε αυτόν.
Για τις παραπάνω περιπτώσεις χρησιμοποιούνται οι πλασματικοί χρόνοι του άρθρου 40 του νόμου 2084/1992, όπως ίσχυε πριν αντικατασταθεί από την παράγραφο 18 του άρθρου 10 του νόμου 3863/2010. Για τη χρήση αυτών των χρόνων δεν απαιτείται η ύπαρξη 3.600 ημερών ασφάλισης, με εξαίρεση την αναγνώριση στρατιωτικής υπηρεσίας. Εκεί εφαρμόζονται οι διατάξεις του νόμου 1358/1983, που προβλέπουν ρητά την ύπαρξη 3.600 ημερών για να ληφθεί υπόψη ο χρόνος στρατού στη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Πότε παραμένει υποχρεωτικό το όριο
Αντίθετα, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες οι σχετικές διατάξεις τροποποιήθηκαν και η συμπλήρωση 3.600 ημερών ασφάλισης παραμένει απαραίτητη για την αναγνώριση πλασματικών χρόνων και τη συμπλήρωση των προϋποθέσεων συνταξιοδότησης.
Στους παλαιούς ασφαλισμένους, το όριο εξακολουθεί να απαιτείται για γυναίκες με 4.500 ημέρες ασφάλισης, τόσο για πλήρη όσο και για μειωμένη σύνταξη. Το ίδιο ισχύει για γυναίκες που συνταξιοδοτούνται με διατάξεις βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων, καθώς και για μητέρες και χήρους πατέρες ανήλικων τέκνων.
Η προϋπόθεση των 3.600 ημερών παραμένει επίσης για άνδρες και γυναίκες με 12.000 ημέρες ασφάλισης και ηλικία 62 ετών, καθώς και για ασφαλισμένους με 10.500 ημέρες ασφάλισης, εκ των οποίων 7.500 σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα, είτε πρόκειται για πλήρη είτε για μειωμένη σύνταξη.
Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται γυναίκες που διεκδικούν δεύτερη σύνταξη με 4.800 ή 6.000 ημέρες ασφάλισης, καθώς και άνδρες και γυναίκες που συνταξιοδοτούνται με τις διατάξεις του βασιλικού διατάγματος 7/1965, του βασιλικού διατάγματος 649/1968 και του νόμου 2703/1999. Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για ιπτάμενους, διοικητικό προσωπικό αεροπορικών επιχειρήσεων και προσωπικό της Olympic Catering.
Για τους νέους ασφαλισμένους, το όριο των 3.600 ημερών εξακολουθεί να ισχύει για άνδρες και γυναίκες με 12.000 ημέρες ασφάλισης και ηλικία 62 ετών. Η συγκεκριμένη ρύθμιση θεσπίστηκε για πρώτη φορά για τους νέους ασφαλισμένους με την παράγραφο 10 του άρθρου 10 του νόμου 3863/2010.
Το ίδιο ισχύει για μητέρες και χήρους πατέρες ανήλικων τέκνων που συμπληρώνουν τις 6.000 ημέρες ασφάλισης από την 1η Ιανουαρίου 2013 και μετά, προκειμένου να συνταξιοδοτηθούν στα 62 με μειωμένη σύνταξη ή στα 67 με πλήρη. Στην περίπτωση αυτή υπάρχει πρόσθετη προϋπόθεση, κατά την υποβολή της αίτησης, να υφίσταται ανήλικο τέκνο.
Η εγκύκλιος προβλέπει ρητά ότι οι περιπτώσεις που κρίθηκαν διαφορετικά και απορρίφθηκαν λόγω μη συμπλήρωσης των 3.600 ημερών ασφάλισης πρέπει να επανεξεταστούν, ανεξάρτητα από το στάδιο της διοικητικής διαδικασίας στο οποίο βρίσκονται. Η επανεξέταση μπορεί να γίνει αυτεπαγγέλτως, όπου αυτό είναι δυνατόν, ή ύστερα από αίτηση και όχληση των ενδιαφερόμενων ασφαλισμένων.
Τα οικονομικά αποτελέσματα της ανάκλησης έχουν ιδιαίτερη σημασία. Εφόσον πρόκειται για παράνομη δυσμενή διοικητική πράξη, η οποία μπορεί να ανακληθεί οποτεδήποτε, τα ποσά θα πρέπει να ανατρέξουν στην πρώτη ημέρα του επόμενου μήνα από εκείνον κατά τον οποίο υποβλήθηκε η αρχική αίτηση που είχε απορριφθεί. Μετά την ανάκληση, η αρχική αίτηση θα επανακριθεί με βάση τις νέες οδηγίες του ΕΦΚΑ.
Η εξέλιξη αυτή ανοίγει εκ νέου τον δρόμο για χιλιάδες ασφαλισμένους που είχαν βρεθεί αντιμέτωποι με απορριπτικές αποφάσεις, παρά το γεγονός ότι το συνταξιοδοτικό τους δικαίωμα μπορούσε να θεμελιωθεί με διαφορετική ερμηνεία της νομοθεσίας. Η εγκύκλιος αναμένεται να προκαλέσει μεγάλο αριθμό νέων αιτήσεων, παρεμβάσεων και επανεξετάσεων, καθώς αφορά κρίσιμες κατηγορίες συνταξιοδότησης και πλασματικών χρόνων ασφάλισης.
