Συνταξιοδότηση πριν τα 62: Οι κατηγορίες ασφαλισμένων και οι προϋποθέσεις

Το εφάπαξ για την αποπληρωμή παλαιότερων δανειακών υποχρεώσεων και η δυνατότητα ενίσχυσης του εισοδήματος μέσω της συνέχισης της εργασίας αποτελούν πλέον δύο από τους βασικούς λόγους που οδηγούν ασφαλισμένους στην υποβολή αίτησης συνταξιοδότησης.

Σε παλαιότερες περιόδους, οι ασφαλισμένοι έσπευδαν μαζικά προς τη σύνταξη υπό τον φόβο ότι θα επιδεινωθούν οι όροι εξόδου, κυρίως στα χρόνια των μνημονίων και των διαδοχικών αλλαγών στο ασφαλιστικό. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η εικόνα έχει διαφοροποιηθεί. Οι προτεραιότητες δεν είναι πλέον οι ίδιες και η συνταξιοδότηση αντιμετωπίζεται συχνά ως εργαλείο οικονομικής διαχείρισης.

Για αρκετούς ασφαλισμένους, ο στόχος είναι η λήψη μιας μικρότερης σύνταξης, με ταυτόχρονη συνέχιση της απασχόλησης. Αυτό αφορά κυρίως ελεύθερους επαγγελματίες, ειδικευμένους τεχνίτες, επαγγέλματα με μηδενική ή πολύ χαμηλή ανεργία, όπως οι σεφ, αλλά και εργαζομένους στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, όπου πλέον δεν απαιτείται παραίτηση για να καταβληθεί η σύνταξη.

Παράλληλα, σημαντικό κίνητρο αποτελεί η λήψη του εφάπαξ, ειδικά για όσους έχουν άμεσες οικογενειακές ανάγκες ή παλαιότερα δάνεια που πρέπει να εξυπηρετηθούν. Στον ιδιωτικό τομέα, το εφάπαξ αντιστοιχεί στο 40% της νόμιμης αποζημίωσης απόλυσης χωρίς προειδοποίηση, όμως καταβάλλεται μόνο σε περίπτωση λήψης πλήρους σύνταξης.

Κεντρικό ρόλο στη γρηγορότερη έξοδο από την εργασία διαδραματίζουν τα πλασματικά έτη ασφάλισης. Με 33 πραγματικά έτη και 7 πλασματικά, ο ασφαλισμένος μπορεί να φτάσει στα 40 χρόνια ασφάλισης και να λάβει υψηλότερη ανταποδοτική παροχή. Τα 40 έτη παραμένουν κρίσιμο όριο ακόμη και για όσους μπορούν να συνταξιοδοτηθούν με 35ετία, όπως οι παλαιοί ασφαλισμένοι ή όσοι υπάγονται στα Βαρέα, καθώς μόνο έτσι αξιοποιείται πλήρως το υψηλότερο ποσοστό ανταπόδοσης.

Οι βασικές προϋποθέσεις για έξοδο πριν τα 62

Η δυνατότητα συνταξιοδότησης με λιγότερα από 40 έτη ασφάλισης, ακόμη και πριν από τη συμπλήρωση του 62ου έτους, αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες ασφαλισμένων. Βασική προϋπόθεση είναι να πρόκειται για «παλαιούς» ασφαλισμένους, δηλαδή για όσους έχουν ασφαλιστεί πριν από το 1993.

Επιπλέον, πρέπει να έχουν θεμελιώσει τις ελάχιστες προϋποθέσεις ως προς τα έτη ασφάλισης μέσα στην τριετία 2010-2012. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ορισμένες από αυτές τις προϋποθέσεις, όπως η 25ετία ή τα 18,4 έτη ασφάλισης στον ιδιωτικό τομέα, μπορούν να συμπληρωθούν ακόμη και σήμερα μέσω αναγνώρισης πλασματικών ετών.

Τα πλασματικά έτη μπορούν να μεταφερθούν αναδρομικά και να «κουμπώσουν» πίσω στον χρόνο, ώστε να συμπληρωθούν οι αναγκαίες προϋποθέσεις της συγκεκριμένης περιόδου. Με αυτόν τον τρόπο κατοχυρώνεται ευνοϊκότερο καθεστώς ως προς την ηλικία συνταξιοδότησης.

Στις περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης, ο ασφαλισμένος μπορεί να ζητήσει να εξεταστεί η αίτησή του με βάση τις παλαιές διατάξεις των μισθωτών του ιδιωτικού ή του δημόσιου τομέα, ακόμη και αν ο τελευταίος ασφαλιστικός φορέας είναι ο ΟΓΑ, ο ΟΑΕΕ ή άλλο πρώην ταμείο που δεν προέβλεπε ευνοϊκές ρυθμίσεις για μειωμένη σύνταξη, σύνταξη με ανήλικο, έξοδο με 35ετία ή συνταξιοδότηση πριν από το 60ό έτος.

Ποιοι μπορούν να συνταξιοδοτηθούν με λιγότερα από 40 χρόνια

Με λιγότερα από 40 έτη ασφάλισης και πριν από το 62ο έτος μπορούν να συνταξιοδοτηθούν συγκεκριμένες ομάδες ασφαλισμένων, εφόσον πληρούν τις ηλικιακές και ασφαλιστικές προϋποθέσεις που αντιστοιχούν στην κατηγορία τους.

Οι μητέρες με ανήλικα τέκνα που μπορούν να συμπληρώσουν 5.500 ένσημα έως το 2010 και έκλεισαν το 50ό έτος της ηλικίας τους το 2019, μπορούν να συνταξιοδοτηθούν σε ηλικία 61 ετών και 10 μηνών.

Μητέρες με ανήλικο τέκνο το 2011 και 5.500 ένσημα, με δυνατότητα αναγνώρισης έως 4 πλασματικών ετών, εκτός από πλασματικά από τέκνα, μπορούν να συνταξιοδοτηθούν εφόσον έκλεισαν το 52ο έτος έως το 2018.

Μητέρες με 5 πλασματικά έτη και 5.500 ένσημα, δηλαδή 18,4 έτη ασφάλισης, το 2012, με ανήλικο τέκνο και συμπλήρωση του 55ου έτους το 2018, μπορούν να λάβουν πρόωρη σύνταξη σε ηλικίες από 56,5 έως 61 ετών.

Οι γυναίκες στα Βαρέα και Ανθυγιεινά Επαγγέλματα με 4.500 ένσημα, εκ των οποίων τουλάχιστον 3.600 ΒΑΕ και έως 900 μεικτά ή πλασματικά, εφόσον είχαν τις προϋποθέσεις το 2010, μπορούν να συνταξιοδοτηθούν στο 55ο έτος. Με τις ίδιες προϋποθέσεις το 2011 η έξοδος γίνεται στο 56ο έτος, ενώ με 3.600 ΒΑΕ και έως 900 μεικτά το 2012 η σύνταξη δίνεται στο 57ο έτος.

Για τα έτη 2011 και 2012, τα 900 ένσημα μπορούν να συμπληρωθούν με πλασματικά έτη. Για το 2010, έως 600 ένσημα μπορούν να προέλθουν από επιδοτούμενη ανεργία και ασθένεια. Απαραίτητη προϋπόθεση παραμένει η ύπαρξη 1.000 ενσήμων ΒΑΕ μέσα στα 17 έτη που προηγούνται της αίτησης συνταξιοδότησης.

Στο Δημόσιο, μητέρα με ανήλικο τέκνο το 2010 και 25ετία, μαζί με τα πλασματικά έτη από τα ανήλικα τότε τέκνα, έχει θεμελιώσει δικαίωμα με βάση το 50ό έτος. Αν το 50ό έτος συμπληρώθηκε έως το 2018, η συνταξιοδότηση μπορεί να γίνει στα 60 έτη και 2 μήνες. Η ίδια ρύθμιση ισχύει και για μητέρες στα Ειδικά Ταμεία ΔΕΚΟ και τραπεζών.

Δημόσιοι υπάλληλοι που ήταν γονείς ανηλίκων το 2011 και είχαν 25ετία, μαζί με τα πλασματικά έτη, μπορούν να συνταξιοδοτηθούν στο 61ο έτος, εφόσον συμπλήρωσαν το 52ο έτος έως το 2019. Το ίδιο ισχύει και για μητέρες σε ΔΕΚΟ και τράπεζες.

Με 25ετία και ανήλικο τέκνο το 2012, για γονείς στο Δημόσιο και μητέρες στα Ειδικά Ταμεία, η συνταξιοδότηση επιτυγχάνεται στο 61ο έτος, εφόσον ο ασφαλισμένος ή η ασφαλισμένη έκλεισε το 55ο έτος έως το 2018.

Οι τρίτεκνοι και τρίτεκνες στο Δημόσιο με 20ετία το 2011 μπορούν να συνταξιοδοτηθούν στο 61ο έτος, εφόσον έκλεισαν το 52ο έτος το 2019. Με τις ίδιες προϋποθέσεις το 2012, οι τρίτεκνοι συνταξιοδοτούνται στο 61ο έτος, εφόσον συμπλήρωσαν το 55ο έτος το 2018.

Με 25ετία το 2010 ή το 2011 σε ΔΕΚΟ και Δημόσιο, ο ασφαλισμένος μπορεί να συνταξιοδοτηθεί στο 60ό έτος, εφόσον συμπλήρωσε 35ετία το 2018. Με τις ίδιες προϋποθέσεις το 2012 και συμπλήρωση 35ετίας το 2018, η συνταξιοδότηση γίνεται στα 60 έτη και 6 μήνες.

Για τις μειωμένες συντάξεις στο Δημόσιο, οι γυναίκες με 25ετία το 2010 μπορούν να αποχωρήσουν στο 55ο έτος. Άνδρες και γυναίκες με 25ετία το 2011 μπορούν να λάβουν μειωμένη σύνταξη στο 56ο έτος, ενώ με 25ετία το 2012 η μειωμένη σύνταξη δίνεται στο 58ο έτος.

Και στις τρεις αυτές περιπτώσεις, οι συγκεκριμένες ηλικίες έπρεπε να έχουν συμπληρωθεί έως το τέλος του 2022. Η λεπτομέρεια αυτή είναι κρίσιμη, καθώς καθορίζει αν ο ασφαλισμένος μπορεί να αξιοποιήσει το ευνοϊκό καθεστώς ή αν οδηγείται στις γενικές προϋποθέσεις συνταξιοδότησης.

Το ασφαλιστικό πλαίσιο παραμένει σύνθετο, με πολλές εξαιρέσεις, μεταβατικές διατάξεις και ειδικές κατηγορίες. Για τον λόγο αυτό, η αναγνώριση πλασματικών ετών, η θεμελίωση στην περίοδο 2010-2012 και η σωστή αξιολόγηση της διαδοχικής ασφάλισης αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για όσους αναζητούν συνταξιοδότηση πριν από τα 62 ή με λιγότερα από 40 χρόνια ασφάλισης.