Συρία: Η YPJ μπροστά στον κίνδυνο διάλυσης

Τον κίνδυνο να ανατραπούν κοινωνικές και πολιτικές κατακτήσεις που χτίστηκαν στη βορειοανατολική Συρία μέσα σε περισσότερα από δέκα χρόνια αναδεικνύει άρθρο του Sirwan Kajjo στο Middle East Forum, με φόντο τις πιέσεις της Δαμασκού για την πλήρη ενσωμάτωση ή τη διάλυση των κουρδικών ένοπλων δομών.

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η τύχη των Μονάδων Προστασίας Γυναικών, γνωστών ως YPJ, της αμιγώς γυναικείας κουρδικής δύναμης που αποτέλεσε έναν από τους βασικούς πυλώνες των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους.

Η υπόθεση υπερβαίνει τα στενά όρια μιας στρατιωτικής αναδιάρθρωσης. Αγγίζει τον πυρήνα ενός κοινωνικού πειράματος που, μέσα στις συνθήκες του συριακού πολέμου, έδωσε στις γυναίκες ρόλο στην άμυνα, στην πολιτική ζωή, στην τοπική διοίκηση και στους θεσμούς ασφαλείας. Η πιθανή διάλυση της YPJ αντιμετωπίζεται από τις Κούρδισσες μαχήτριες ως απειλή για το ίδιο το μοντέλο χειραφέτησης που οικοδομήθηκε στη Ροζάβα και στις κουρδικές περιοχές της βορειοανατολικής Συρίας.

Η πίεση της Δαμασκού και το σημείο τριβής

Σύμφωνα με την ανάλυση, η διαδικασία ενσωμάτωσης των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων στη νέα αμυντική δομή της Συρίας προχωρά κυρίως με τους όρους της Δαμασκού, υπό την προσωρινή κυβέρνηση του Τζολάνι. Μετά την επίθεση κατά των κουρδικών δυνάμεων τον Ιανουάριο του 2026, η συριακή κυβέρνηση εμφανίζεται αποφασισμένη να επιβάλει την πλήρη αποδυνάμωση των πρώην συμμάχων των Ηνωμένων Πολιτειών.

Το πιο ευαίσθητο σημείο αφορά την YPJ. Η Δαμασκός, η οποία πλέον ελέγχεται από ισλαμιστικές δυνάμεις, απορρίπτει την ένταξη των Κούρδισσων μαχητριών στον συριακό στρατό. Η άρνηση αυτή αφορά ακόμη και ατομική ενσωμάτωση, παρότι η κυβέρνηση έχει αποδεχθεί την ένταξη ανδρών μαχητών των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων.

Αντί για στρατιωτική ενσωμάτωση, η συριακή πλευρά προτείνει την απορρόφηση των γυναικών της YPJ στις τοπικές αστυνομικές δυνάμεις. Η ηγεσία της κουρδικής γυναικείας δύναμης απορρίπτει αυτή την πρόταση, θεωρώντας ότι οδηγεί σε ουσιαστική υποβάθμιση, αποστρατιωτικοποίηση και πολιτική εξουδετέρωση ενός σχηματισμού που είχε αυτοτελή ρόλο στον πόλεμο και στην κοινωνική οργάνωση των κουρδικών περιοχών.

Κατά το Middle East Forum, οι διοικήτριες της YPJ δεν βλέπουν τις πρόσφατες στρατιωτικές και πολιτικές απώλειες των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων μόνο ως πλήγμα για το κουρδικό κίνημα. Τις αντιμετωπίζουν ως ευθεία απειλή για τις γυναίκες της βορειοανατολικής Συρίας και για δικαιώματα που κατακτήθηκαν μέσα από πόλεμο, απώλειες και μακρά κοινωνική οργάνωση.

Η YPJ αριθμεί σήμερα περίπου 2.500 γυναίκες μαχήτριες και είχε καθοριστική συμβολή στις επιχειρήσεις κατά των τζιχαντιστικών οργανώσεων. Η σημασία της, όμως, δεν περιορίστηκε στο πεδίο της μάχης. Η παρουσία της αποτέλεσε σύμβολο μιας βαθύτερης κοινωνικής αλλαγής, σε μια περιοχή όπου οι γυναίκες απέκτησαν ρόλο όχι μόνο στην άμυνα, αλλά και στη δημόσια σφαίρα.

Το διακύβευμα για τις γυναίκες της Συρίας

Μετά την απώλεια της de facto αυτονομίας των κουρδικών περιοχών, εντείνονται οι φόβοι ότι οι θεσμοί που δημιουργήθηκαν στη διάρκεια της αυτοδιοίκησης μπορεί να μην επιβιώσουν στη νέα πολιτική πραγματικότητα. Οι εγγυήσεις για την ισότητα των φύλων, η συμμετοχή των γυναικών στους τοπικούς θεσμούς και η παρουσία τους στις δομές ασφαλείας κινδυνεύουν να αποδυναμωθούν ή να ακυρωθούν.

Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος λόγω της ενίσχυσης της ισλαμιστικής επιρροής στη Δαμασκό. Για τις Κούρδισσες μαχήτριες και για τα κινήματα που στήριξαν τη γυναικεία συμμετοχή στη βορειοανατολική Συρία, η διάλυση της YPJ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρώτο βήμα για την επαναφορά αυστηρότερων κοινωνικών περιορισμών.

Η συριακή κυβέρνηση εμφανίζεται να επιδιώκει την πλήρη διάλυση των κουρδικών στρατιωτικών δομών. Αν αυτή η στρατηγική εφαρμοστεί, οι γυναίκες της YPJ θα βρεθούν μπροστά σε περιορισμένες επιλογές: είτε να ενταχθούν στις τοπικές αστυνομικές δυνάμεις είτε να εγκαταλείψουν πλήρως τη στρατιωτική δράση.

Η ηγεσία των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων διαθέτει πλέον μειωμένα περιθώρια διαπραγμάτευσης. Η επίθεση του Ιανουαρίου και η συμφωνία ενσωμάτωσης που ακολούθησε αποδυνάμωσαν τη θέση των Κούρδων, αφήνοντας τη Δαμασκό να καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τους όρους της επόμενης ημέρας.

Η πιθανή διάλυση της YPJ θα σήμαινε πολύ περισσότερα από το τέλος μιας γνωστής ένοπλης δύναμης που πολέμησε το Ισλαμικό Κράτος. Θα αποτελούσε πλήγμα σε ένα κοινωνικό εγχείρημα που προσπάθησε να τοποθετήσει τις γυναίκες στο κέντρο της πολιτικής, της ασφάλειας και της δημόσιας ζωής στη Μέση Ανατολή.

Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι σαφές. Η ενσωμάτωση των κουρδικών δομών σε ένα κεντρικό κράτος όπου κυριαρχούν ισλαμιστικές δυνάμεις μπορεί να οδηγήσει σε σύντομο χρόνο στην απώλεια κατακτήσεων που χρειάστηκαν χρόνια πολέμου, θυσιών και οργανωμένης κοινωνικής προσπάθειας για να διαμορφωθούν.

Για τη βορειοανατολική Συρία, το μέλλον της YPJ δεν είναι μόνο ζήτημα στρατιωτικής διοίκησης. Είναι μέτρο της νέας πολιτικής ισορροπίας, δείκτης της τύχης των κουρδικών θεσμών και κρίσιμη δοκιμασία για το αν οι γυναίκες που πολέμησαν τον τζιχαντισμό θα διατηρήσουν τον ρόλο τους ή θα οδηγηθούν ξανά στο περιθώριο.