Τα σκάνδαλα επανέρχονται με ένταση και δοκιμάζουν εκ νέου τη συνοχή του κυβερνητικού σχήματος. Η υπόθεση Παναγόπουλου, με τις βαριές προεκτάσεις στο υπουργείο Εργασίας από την περίοδο Βρούτση και Χατζηδάκη έως και σήμερα, αποτυπώνει μια πρακτική διαχείρισης ευρωπαϊκών κονδυλίων που εξελίχθηκε σε καθεστώς. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η κατασπατάληση κοινοτικών πόρων αποτέλεσε πάγια τακτική επί διακυβέρνησης Μητσοτάκη.
Η εικόνα επαναλαμβάνεται και στον ΟΠΕΚΕΠΕ. Εκεί, ευρωπαϊκά χρήματα κατευθύνθηκαν σε πρόσωπα με κομματικές διασυνδέσεις, ενώ τεράστια ποσά διακινήθηκαν μέσω αγροτοσυνδικαλιστών που κινούνταν στον χώρο της γαλάζιας παράταξης. Το μοτίβο είναι γνώριμο και καταγεγραμμένο, με τις απευθείας αναθέσεις να εκτοξεύονται σε επίπεδα-ρεκόρ.
Η ίδια η κυβέρνηση αύξησε το όριο των απευθείας αναθέσεων από τις 20.000 στις 30.000 ευρώ το 2021. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ελεγκτικού Συνεδρίου, μόνο την περίοδο 2020-2021 το ύψος των αναθέσεων άγγιξε τα 6,66 δισ. ευρώ. Το ποσό αποκτά ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις αν συνυπολογιστούν τα ευρωπαϊκά κονδύλια που διαχειρίστηκε το κυβερνητικό επιτελείο τα επόμενα χρόνια.
Το αποτύπωμα αυτής της πολιτικής καταγράφεται πλέον και στην κοινωνία. Η φθορά είναι εμφανής και αποτυπώνεται στις δημοσκοπήσεις. Οι πολίτες περιγράφουν την εικόνα της κυβέρνησης με λέξεις βαριές και αυτό μεταφράζεται σε χαμηλά ποσοστά πρόθεσης ψήφου για τη Νέα Δημοκρατία.
Ο μέσος όρος των δημοσκοπήσεων του Ιανουαρίου κατέγραψε το κυβερνών κόμμα στο 23,8%. Το υψηλότερο ποσοστό προήλθε από την Interview με 26,9%, ενώ το χαμηλότερο από την Alco με 21,8% στα τέλη του μήνα. Οι μετρήσεις αυτές προηγήθηκαν της αποκάλυψης του σκανδάλου με τα προγράμματα κατάρτισης, γεγονός που προσθέτει ακόμη μεγαλύτερη πίεση στο κυβερνητικό αφήγημα.
Ο Φεβρουάριος προδιαγράφεται κρίσιμος. Προς το τέλος του μήνα αναμένεται, σύμφωνα με πληροφορίες, το πόρισμα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Το κείμενο φέρεται να αποδίδει ηγετικό ρόλο σε πρώην υπουργούς για τη δράση οργανωμένου κυκλώματος που εκμεταλλεύτηκε ευρωπαϊκά κονδύλια προορισμένα για αγρότες και κτηνοτρόφους. Με τα σημερινά δεδομένα, η πολιτική ζημιά προδιαγράφεται σημαντική και τα ποσοστά της ΝΔ κινούνται πλέον κοντά στη ζώνη του 20%.
Την ίδια στιγμή, το σενάριο του ανασχηματισμού δεν αποδίδει. Αν και είχε προαναγγελθεί για τον Μάρτιο, η επικοινωνιακή του αξία αμφισβητείται έντονα. Παράλληλα, η κυβέρνηση βρίσκεται στο στόχαστρο για τους χειρισμούς της γύρω από τη Συνταγματική Αναθεώρηση, που αντιμετωπίζονται ως επικοινωνιακό τέχνασμα.
Η παρέμβαση του Βαγγέλη Βενιζέλου ήρθε να οξύνει το κλίμα. Μιλώντας στον Κύκλο Ιδεών, άσκησε σφοδρή κριτική για τους χειρισμούς τόσο στην υπόθεση των Τεμπών όσο και στον ΟΠΕΚΕΠΕ, κάνοντας λόγο για αντιθεσμική συμπεριφορά και αυθαίρετη εφαρμογή του άρθρου 86. Η τοποθέτησή του για ανάγκη διερεύνησης των μεγάλων ανοιχτών υποθέσεων της διακυβέρνησης Μητσοτάκη από την επόμενη Βουλή προκάλεσε έντονη ενόχληση στο Μαξίμου και άνοιξε έναν κύκλο πολιτικών εξελίξεων που παραμένει ενεργός.
Πολιτικό αδιέξοδο για το Μαξίμου
Σε πλήρες πολιτικό ναυάγιο οδηγείται η πρωτοβουλία του Κυριάκου Μητσοτάκη για Συνταγματική Αναθεώρηση, καθώς το σύνολο σχεδόν των πολιτικών δυνάμεων έχει διαμορφώσει μέτωπο απόρριψης. Το σκεπτικό είναι κοινό και σαφές: μια κυβέρνηση που έχει κατηγορηθεί επανειλημμένα για αντιθεσμικούς χειρισμούς δεν μπορεί να ζητά συναίνεση χωρίς αυτή να εκληφθεί ως πολιτική κάλυψη. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η κινητοποίηση των φιλοκυβερνητικών μέσων, που έφεραν στο προσκήνιο τον υπουργό Επικρατείας Άκη Σκέρτσο να απευθύνει δημόσια έκκληση για συναίνεση.
Η Νέα Δημοκρατία παραμένει εγκλωβισμένη εδώ και καιρό σε ποσοστά γύρω και κάτω από το 25%, με το κυβερνητικό επιτελείο να αναζητά διεξόδους πολιτικής αναστροφής. Η ανάδειξη ενός μεταρρυθμιστικού προφίλ μέσω της Συνταγματικής Αναθεώρησης λειτούργησε ως αντιπερισπασμός, όμως το βάρος των προηγούμενων επιλογών παραμένει. Οι χειρισμοί στην υπόθεση των Τεμπών άφησαν ισχυρό αποτύπωμα, με την απουσία τόσο του Κώστα Καραμανλή όσο και του Χρήστου Τριαντόπουλου από την Προανακριτική Επιτροπή να καταγράφεται ως ευθεία παραβίαση της κοινοβουλευτικής διαδικασίας.
Στο ίδιο μοτίβο εντάσσεται και η διαχείριση του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ, όπου η κυβερνητική πλειοψηφία απέρριψε την παραπομπή του Μάκη Βορίδη σε Προανακριτική Επιτροπή, κλείνοντας τον δρόμο προς το Ειδικό Δικαστήριο. Παράλληλα, στην υπόθεση των υποκλοπών, κρίσιμοι μάρτυρες έμειναν εκτός διαδικασίας, ενώ η στάση της Δικαιοσύνης σε διαφορετικές υποθέσεις ενίσχυσε την αίσθηση επιλεκτικής ταχύτητας. Το συνολικό αποτύπωμα δείχνει μια κυβέρνηση που κινείται με όρους αιφνιδιασμού, χωρίς πρόθεση συνεννόησης, με βασικό πολιτικό στόχο τον περιορισμό της επιρροής κομμάτων με τα οποία μοιράζεται εκλογικό ακροατήριο.
Η επίκληση του άρθρου 86 για την αποφυγή ποινικών ευθυνών πρώην υπουργών απέναντι στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία προστίθεται σε αυτό το πλαίσιο, την ώρα που το ίδιο άρθρο αναδεικνύεται ως κεντρικό ζήτημα προς αναθεώρηση σε άλλες περιπτώσεις. Η ασυνέχεια αυτή έχει ενισχύσει την καχυποψία και έχει απομακρύνει κάθε πιθανότητα συναίνεσης.
Σε αυτό το περιβάλλον, η στάση του ΠΑΣΟΚ θεωρείται κρίσιμη, με την επιλογή μη συμμετοχής να εμφανίζεται ως πολιτικά αναμενόμενη. Η απόρριψη των προτάσεων της ΝΔ μεταφέρει το βάρος του αδιεξόδου απευθείας στην κυβέρνηση. Ο τρόπος και ο χρόνος που επιλέχθηκαν για τη διαδικασία ενισχύουν τις ενστάσεις. Ο αρχικός σχεδιασμός για ψηφοφορίες τον Σεπτέμβριο εγκαταλείφθηκε αιφνιδιαστικά και αντικαταστάθηκε από ένα ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα με κατάθεση τον Απρίλιο και ψήφιση τον Ιούλιο. Η επιλογή αυτή συμπίπτει με το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ τον Μάιο και με ανοιχτά κοινωνικά και πολιτικά μέτωπα, όπως η ακρίβεια και οι εξελίξεις στον ΟΠΕΚΕΠΕ.
Στο παρασκήνιο διατυπώνονται εκτιμήσεις ότι η απόφαση για επίσπευση ελήφθη την τελευταία στιγμή. Κυβερνητικά στελέχη και βουλευτές αναρωτιούνται αν ο στόχος είναι να κλείσει η Αναθεώρηση το καλοκαίρι και να ανοίξει ο δρόμος για εκλογές μετά τη ΔΕΘ ή αν επιδιώκεται η πρόληψη άλλων πολιτικών εξελίξεων στο ευρύτερο πολιτικό φάσμα.
Τα υπόλοιπα κόμματα έχουν ήδη διαμορφώσει καθαρή στάση απόρριψης. Η Ελληνική Λύση, η Πλεύση Ελευθερίας και ο ΣΥΡΙΖΑ δεν εμφανίζονται διατεθειμένοι να νομιμοποιήσουν μια πρωτοβουλία που εκλαμβάνεται ως προσπάθεια πολιτικής διάσωσης μιας φθαρμένης κυβέρνησης. Η Συνταγματική Αναθεώρηση εξελίσσεται έτσι σε πολιτική παγίδα, με το Μαξίμου να επιδιώκει την επιβολή μιας ατζέντας προσαρμοσμένης στις δικές του ανάγκες.
Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό και καθοριστικό για τις επόμενες εξελίξεις: θα αποδεχθεί το ΠΑΣΟΚ τον ρόλο του σωσίβιου ή θα καταγράψει θεσμικά την απόσταση από μια κυβέρνηση που κατηγορείται για συστηματική υποβάθμιση των κανόνων;
