Σκανδαλώδης σπατάλη 556 εκατ. ευρώ για εξοπλισμούς το 2023
Σπατάλη: Η πρόσφατη έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου αναδεικνύει σοβαρές διαπιστώσεις όσον αφορά τη διαχείριση των εξοπλιστικών προγραμμάτων στη χώρα μας, με έμφαση στις διαφορές μεταξύ των δαπανών που έχουν καταγραφεί στον προϋπολογισμό και των πραγματικών πληρωμών που έγιναν από τα υπουργεία Εθνικής Άμυνας και Προστασίας του Πολίτη. Ειδικότερα, επισημαίνεται ότι υπήρξε επί 15 χρόνια συνεχής παραβίαση της νομοθεσίας περί προγραμματισμού των αμυντικών εξοπλισμών, κάτι που παραδέχθηκε δημοσίως και ο ίδιος ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στην πρόσφατη ομιλία του στη Βουλή.
Ο πρωθυπουργός αναγνώρισε το πρόβλημα, δηλώνοντας ότι στο παρελθόν υπήρξε μια πρακτική όπου τα εξοπλιστικά προγράμματα εγκρίνονταν χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικές δημοσιονομικές δυνατότητες και οι υλικοτεχνικές δυνατότητες της χώρας. Αντί να ακολουθείται ένας οργανωμένος και συντονισμένος προγραμματισμός, συχνά υπήρχε η τάση να εγκρίνονται προγράμματα χωρίς να υπάρχει η απαραίτητη χρηματοδότηση ή υποδομή για την υλοποίησή τους, οδηγώντας σε έναν “τυπικό σχεδιασμό” που στην πράξη ήταν αδύνατον να υλοποιηθεί.
Συγκεκριμένα, ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι οι υπουργοί Άμυνας σήμερα γνωρίζουν ότι έχουν να διαχειριστούν ένα συγκεκριμένο ποσό, 25 δισεκατομμυρίων ευρώ, για την περίοδο του προγράμματος εξοπλισμών, και ότι πρέπει να επιλέξουν εκείνα τα προγράμματα που είναι κρίσιμα και απαραίτητα για την εθνική άμυνα, λαμβάνοντας υπόψη τις εισηγήσεις των επιτελείων.
Ωστόσο, η ουσία των παρατηρήσεων του Ελεγκτικού Συνεδρίου αποκαλύπτει ότι το κράτος δεν έχει υλοποιήσει ούτε τον μακροπρόθεσμο (12ετούς διάρκειας) ούτε τον κυλιόμενο (4ετούς διάρκειας) προγραμματισμό των συμβάσεων αμυντικού εξοπλισμού, όπως απαιτεί η νομοθεσία (ν. 3883/2010 και ν. 4782/2021). Αυτή η παραβίαση της νομοθεσίας είναι κάτι που διαρκεί πάνω από 15 χρόνια, και αφορά όλες τις κυβερνήσεις που υπηρέτησαν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, περιλαμβανομένων των τριών προηγούμενων πρωθυπουργών και του ίδιου του Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος, παρά το ότι ψήφισε τον σχετικό νόμο το 2021, ο ίδιος παραβίασε αυτόν τον νόμο με την πολιτική που ακολούθησε.
Το γεγονός ότι δεν τηρήθηκε η νομοθεσία για την ορθή και συνεπή προγραμματισμένη διαχείριση των αμυντικών εξοπλισμών έχει σοβαρές συνέπειες για τη διαχείριση των δημόσιων πόρων, την αξιοπιστία των εξοπλιστικών προγραμμάτων και ενδεχομένως τη στρατηγική άμυνας της χώρας. Οι αδυναμίες του συστήματος και οι συσσωρευμένες παραλείψεις οδηγούν σε μια κατάσταση όπου τα εξοπλιστικά προγράμματα είναι συχνά ατελή ή δεν υλοποιούνται πλήρως, με αποτέλεσμα την αναποτελεσματικότητα και την αδικαιολόγητη κακοδιαχείριση των δημοσίων κονδυλίων.
Η νομοθεσία που διέπει τη διαχείριση των εξοπλιστικών προγραμμάτων στην Ελλάδα, ειδικότερα οι τροποποιήσεις που έγιναν με τον Νόμο 4782/2021, προσδιορίζει αυστηρά τις διαδικασίες και τις απαιτήσεις για τη μακροπρόθεσμη και κυλιόμενη προγραμματισμένη διαχείριση των στρατιωτικών εξοπλισμών. Όπως επισημαίνεται στα άρθρα 73 και 74 του Νόμου 3883/2010, οι διαδικασίες αυτές περιλαμβάνουν έναν προγραμματισμό για τα επόμενα 12 χρόνια (ΜΠΕΑ), καθώς και για την ετήσια επικαιροποίηση του Κυλιόμενου Προγραμματισμού Συμβάσεων Στρατιωτικού Εξοπλισμού (ΚΠΣΣΕ).
Τα άρθρα του Νόμου καθορίζουν ότι:
Ο μακροπρόθεσμος προγραμματισμός αμυντικών εξοπλισμών (ΜΠΑΕ) πρέπει να καταρτίζεται από το ΓΕΕΘΑ και να λαμβάνει υπόψη τη Δομή Δυνάμεων, τα δημοσιονομικά δεδομένα, και τις δημοσιονομικές οροφές που θέτει η κυβέρνηση.
Ο κυλιόμενος προγραμματισμός συμβάσεων στρατιωτικού εξοπλισμού (ΚΠΣΣΕ) επανεξετάζεται ετησίως και πρέπει να εναρμονίζεται με τον κρατικό προϋπολογισμό.
Τα στοιχεία που παρατίθενται δείχνουν σαφώς τη σημαντικότητα της τήρησης των διαδικασιών αυτών για την ορθολογική και αποτελεσματική διαχείριση των αμυντικών εξοπλιστικών προγραμμάτων και την αποφυγή άναρχης και κατακερματισμένης προσέγγισης. Ωστόσο, τα πορίσματα του Ελεγκτικού Συνεδρίου επισημαίνουν ότι, παρά την ύπαρξη αυτής της νομοθεσίας, δεν έχει υπάρξει ούτε πλήρης εφαρμογή των κανόνων, ούτε και συστηματικός προγραμματισμός των συμβάσεων εξοπλισμού, όπως απαιτείται από το ισχύον νομικό πλαίσιο.
Η παραβίαση της νομοθεσίας για πάνω από 15 χρόνια δείχνει σοβαρά ζητήματα όσον αφορά τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα του συστήματος διαχείρισης των εξοπλιστικών προγραμμάτων. Η έλλειψη του απαραίτητου προγραμματισμού και η αποτυχία να τηρηθούν οι διαδικασίες επανεξέτασης και επικαιροποίησης των προγραμμάτων μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για την εθνική ασφάλεια, τη στρατηγική άμυνας και την οικονομία της χώρας, ιδιαίτερα όταν συνυπολογίζονται οι περιορισμένοι δημοσιονομικοί πόροι.
Είναι σαφές ότι η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, παρόλο που έφερε μια σειρά νομοθετικών τροποποιήσεων, δεν κατάφερε να υλοποιήσει πλήρως τις μεταρρυθμίσεις που θα εξασφάλιζαν τη διαφανή και αποδοτική υλοποίηση των εξοπλιστικών προγραμμάτων. Αυτό καταδεικνύει την ανάγκη για ουσιαστική μεταρρύθμιση της διαδικασίας και ενίσχυση της λογοδοσίας και του ελέγχου στους τομείς των αμυντικών προμηθειών και της στρατιωτικής υποστήριξης.
Το πρόβλημα που περιγράφεται σχετικά με τη διαχείριση των εξοπλιστικών προγραμμάτων είναι εξαιρετικά σοβαρό και αφορά σε ζητήματα διαφάνειας, αποτελεσματικότητας και σωστής κατανομής των δημοσίων πόρων. Η δήλωση του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη, ότι η Ειδική Διαρκής Επιτροπή Εξοπλισμών της Βουλής θα ενημερωθεί για την πορεία των εξοπλιστικών προγραμμάτων, αναδεικνύει τη σοβαρή ανάγκη για ελέγχους και διαρκή ενημέρωση των αρμόδιων φορέων της Βουλής.
Ωστόσο, τα πορίσματα του Ελεγκτικού Συνεδρίου που παρατίθενται είναι ενδεικτικά ενός μεγαλύτερου προβλήματος διαχείρισης και ελέγχου των εξοπλιστικών δαπανών. Συγκεκριμένα:
Η διαφορά εκτιμώμενης και πραγματικής δαπάνης: Σύμφωνα με την έκθεση, το ποσό των 2.122 εκατ. ευρώ, το οποίο εμφανίζεται στην Εισηγητική Έκθεση του Προϋπολογισμού για το 2024 ως εκτιμώμενη δαπάνη για εξοπλιστικά προγράμματα το 2023, δεν αιτιολογείται επαρκώς. Ενώ, από την άλλη, οι πληρωμές για τα οπλικά συστήματα το 2023 (σύμφωνα με τον Απολογισμό) ήταν μόλις 1.566 εκατ. ευρώ. Αυτή η διαφορά των 556 εκατ. ευρώ υπογραμμίζει την αδυναμία του συστήματος να καταγράψει με ακρίβεια τις πραγματικές δαπάνες.
Η διαφορά στον προγραμματισμό των πληρωμών: Επίσης, η έκθεση αναφέρει ότι τα χρηματικά εντάλματα που εκδόθηκαν για το σύνολο των πληρωμών εξοπλιστικών προγραμμάτων του 2023 ήταν 1.512 εκατ. ευρώ, το οποίο υστερεί κατά 53,45 εκατ. ευρώ από το ποσό που καταγράφηκε στον Απολογισμό του υπουργείου (1.565 εκατ. ευρώ). Αυτό ενισχύει την αίσθηση ότι υπάρχει σοβαρή ασυνέπεια και έλλειψη διαφάνειας στις πληρωμές και την κατανομή των πόρων για τα εξοπλιστικά προγράμματα.
Αυτά τα πορίσματα αναδεικνύουν σοβαρές αδυναμίες στη διαχείριση και την καταγραφή των εξοπλιστικών δαπανών. Η Ειδική Επιτροπή Εξοπλισμών της Βουλής, αν και αναμένεται να ενημερωθεί για την πορεία των προγραμμάτων, πρέπει να λάβει υπόψη της αυτά τα πορίσματα και να ζητήσει διευκρινίσεις από τους αρμόδιους υπουργούς, προκειμένου να διασφαλίσει τη σωστή κατανομή και εκτέλεση των εξοπλιστικών προγραμμάτων.
Είναι προφανές ότι τα μέλη της Επιτροπής πρέπει να είναι πλήρως ενήμεροι για τα πορίσματα του Ελεγκτικού Συνεδρίου, και η διαφάνεια στη διαχείριση των κονδυλίων για τα εξοπλιστικά προγράμματα θα πρέπει να είναι θεμελιώδης στόχος της διαδικασίας. Αν τα πορίσματα αυτά δεν έχουν εξεταστεί σωστά, τότε η Επιτροπή δεν μπορεί να εκπληρώσει το ρόλο της με πλήρη υπευθυνότητα και αποτελεσματικότητα, με συνέπειες για τη διαχείριση των δημοσίων πόρων και την εθνική άμυνα.
