Η συνάντηση του Βρετανού υπουργού Άμυνας John Healey με Ευρωπαίους ομολόγους του στο περιθώριο της Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου επαναφέρει με ένταση ένα σενάριο που αγγίζει τον πυρήνα της διεθνούς ναυσιπλοΐας και του εμπορίου ενέργειας: τον συντονισμό κατασχέσεων δεξαμενόπλοιων που αποδίδονται στον αποκαλούμενο «σκιώδη στόλο» της Ρωσίας.
Διαρροές σε δυτικά μέσα περιγράφουν ότι η συζήτηση περιλαμβάνει και τη μεταπώληση του πετρελαίου που μεταφέρουν τα πλοία αυτά, με στόχο την κάλυψη των εξόδων διαχείρισης και φύλαξης. Η πρακτική αυτή εισάγει μηχανισμό άμεσης οικονομικής αξιοποίησης κατασχεμένου φορτίου από τα κράτη που προχωρούν στις δεσμεύσεις.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο John Healey ζήτησε εντονότερη και αποφασιστικότερη δράση, σηματοδοτώντας πρόθεση κλιμάκωσης των παρεμβάσεων στη θαλάσσια διακίνηση ρωσικού πετρελαίου.
Η σύσκεψη στο Μόναχο πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή υπουργών από σκανδιναβικές και βαλτικές χώρες. Στο επίκεντρο τέθηκε η περικοπή ρωσικών εσόδων από το πετρέλαιο μέσω παρεμπόδισης και κατασχέσεων φορτίων στη θάλασσα. Ο όρος «σκιώδης στόλος» χρησιμοποιείται από δυτικές κυβερνήσεις για πλοία που φέρονται να συνδέονται με ρωσικά ενεργειακά συμφέροντα και να παρακάμπτουν κυρώσεις. Ο χαρακτηρισμός παραμένει πολιτικός και δεν αντιστοιχεί σε αναγνωρισμένη κατηγορία του διεθνούς ναυτικού δικαίου.
Οι ίδιες πηγές αναφέρουν πρόθεση συντονισμού με τις Ηνωμένες Πολιτείες για πολυεθνικές επιχειρήσεις. Ο Εσθονός υπουργός Άμυνας Hanno Pevkur δήλωσε ότι τα κράτη που παρέχουν σημαίες σε πλοία του «σκιώδους στόλου» οφείλουν να γνωρίζουν πως άλλα κράτη μπορούν να αναλάβουν δράση, περιγράφοντας πλαίσιο παρέμβασης πέραν της κλασικής ναυτικής δικαιοδοσίας.
Δημοσίευμα των The Sunday Times αναφέρει ότι εξετάζεται η πώληση του κατασχεμένου πετρελαίου ώστε να καλύπτονται λειτουργικά κόστη. Η επιλογή αυτή συνδέει την πράξη κατάσχεσης με άμεσο οικονομικό όφελος για το κράτος που τη διενεργεί και διαμορφώνει προηγούμενο ως προς τη διαχείριση εμπορικών φορτίων σε συνθήκες κυρώσεων.
Βρετανικές πηγές επικαλούνται στοιχεία του ενεργειακού κέντρου CREA για σημαντικούς όγκους ρωσικού πετρελαίου που διέρχονται από τη Μάγχη, προκειμένου να τεκμηριώσουν την ανάγκη εντατικοποίησης των ελέγχων. Η μεταφορά πετρελαίου μέσω διεθνών θαλάσσιων οδών αποτελεί θεμελιώδη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας και η στοχοποίηση συγκεκριμένων ροών επηρεάζει άμεσα το καθεστώς ουδετερότητας της εμπορικής ναυσιπλοΐας.
Από ρωσικής πλευράς, αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι η απόδειξη ιδιοκτησίας και ελέγχου των πλοίων συχνά παραμένει ατεκμηρίωτη. Η βουλευτής της Δούμας Svetlana Zhurova χαρακτήρισε την πώληση φορτίου από κατασχεμένα πλοία κλοπή, υπογραμμίζοντας ότι σε αρκετές περιπτώσεις δεν έχει αποδειχθεί σύνδεση με ρωσικά συμφέροντα. Η διεθνής ναυτιλία λειτουργεί με σύνθετα σχήματα ιδιοκτησίας, σημαίας, διαχείρισης και ναύλωσης, γεγονός που καθιστά περίπλοκη την ταυτοποίηση πραγματικού ελέγχου.
Οι δυτικές κυβερνήσεις επικαλούνται συγκεκριμένα περιστατικά. Η υπόθεση του δεξαμενόπλοιου Mariner, που κατασχέθηκε από αμερικανικές δυνάμεις στην Καραϊβική, προκάλεσε διπλωματική αντίδραση από τη Μόσχα. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών έκανε λόγο για παράνομη χρήση βίας και έθεσε ζήτημα συνθηκών κράτησης του πληρώματος.
Ανάλογη ήταν η περίπτωση του δεξαμενόπλοιου Grinch, το οποίο κρατήθηκε στη Μεσόγειο από γαλλικές αρχές. Ο πρόεδρος της Γαλλίας Emmanuel Macron συνέδεσε δημόσια το πλοίο με ρωσικές ενεργειακές ροές και κυρώσεις, ενώ σύμφωνα με ουκρανικό μέσο φέρεται να εξήγησε στον Ουκρανό πρόεδρο Volodymyr Zelensky ότι η γαλλική νομοθεσία θα οδηγούσε τελικά στην απελευθέρωσή του. Το πλήρωμα αποτελούνταν από Ινδούς ναυτικούς, στοιχείο που αποτυπώνει τη διεθνοποίηση της ναυτιλιακής αλυσίδας.
Η μετατόπιση από το επίπεδο των διοικητικών κυρώσεων σε φυσική παρεμπόδιση πλοίων συνιστά ουσιαστική αλλαγή πρακτικής. Η αυξημένη στρατιωτική παρουσία και οι νηοψίες ενισχύουν τον κίνδυνο επεισοδίων στη θάλασσα, εκθέτουν πληρώματα τρίτων χωρών σε γεωπολιτικές εντάσεις και επιβαρύνουν τα ασφάλιστρα και το κόστος μεταφοράς.
Η Μόσχα υποστηρίζει ότι οι πρακτικές αυτές αποσταθεροποιούν το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας και πλήττουν εισαγωγικές χώρες που εξαρτώνται από σταθερές ροές. Παράλληλα προβάλλεται επιχείρημα περί επιλεκτικής εφαρμογής κανόνων, με διαφορετική μεταχείριση φορτίων άλλων χωρών υπό καθεστώς κυρώσεων.
Στη ρωσική στρατηγική συζήτηση περιλαμβάνονται σενάρια ένοπλης συνοδείας εμπορικών δεξαμενόπλοιων σε κρίσιμα περάσματα, καθώς και συμμετρικά αντίμετρα σε βάρος πλοίων δυτικών συμφερόντων σε περιοχές ρωσικής επιρροής. Η μετατροπή των ενεργειακών ροών σε πεδίο άμεσης αντιπαράθεσης μεταφέρει τη σύγκρουση από το επίπεδο των κανονιστικών μέτρων στα ίδια τα θαλάσσια περάσματα.
