«Σκοτώνουν για το τίποτα»: Ο φόβος επέστρεψε στη μεξικανική Σακατέκας

Η πολιτεία Σακατέκας στο Μεξικό πίστευε ότι είχε αρχίσει να αφήνει πίσω της τα πιο αιματηρά χρόνια του πολέμου των καρτέλ. Η ανακάλυψη, όμως, πέντε πτωμάτων κρεμασμένων από γέφυρα επανέφερε με τον πιο ωμό τρόπο τον φόβο σε μια περιοχή που εξακολουθεί να αποτελεί στρατηγικό πέρασμα για τη διακίνηση ναρκωτικών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Τα πέντε θύματα εντοπίστηκαν στην Πόσος ντε Γκαμπόα, μια κωμόπολη περίπου 5.000 κατοίκων στην κεντρική Σακατέκας, από την οποία περνούν σημαντικές διαδρομές που χρησιμοποιούνται από εγκληματικές οργανώσεις.

Πριν από λίγα χρόνια, οι δολοφονίες, οι εξαφανίσεις και οι ένοπλες συγκρούσεις αποτελούσαν σχεδόν καθημερινότητα στην περιοχή. Η δραματική μείωση των ανθρωποκτονιών είχε δημιουργήσει την εντύπωση ότι η κατάσταση μπορούσε να σταθεροποιηθεί.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, οι ανθρωποκτονίες από πρόθεση μειώθηκαν από περίπου 1.300 το 2022 σε 144 το 2025. Η εικόνα αυτή είχε καλλιεργήσει προσδοκίες ότι η Σακατέκας έβγαινε σταδιακά από τον κύκλο της ακραίας βίας.

Η φρίκη επέστρεψε στις 18 Ιουλίου. Ανάμεσα στα πέντε θύματα που βρέθηκαν κρεμασμένα από τη γέφυρα φέρονται να βρίσκονταν πρώην δήμαρχος, δημόσιοι λειτουργοί και επιχειρηματίες από άλλες περιοχές της πολιτείας.

Λίγο αργότερα εντοπίστηκαν ακόμη πέντε πτώματα στα περίχωρα, ενισχύοντας την αίσθηση ότι η εγκληματική βία επανέρχεται με μεθόδους που παραπέμπουν στις σκοτεινότερες περιόδους του μεξικανικού πολέμου των ναρκωτικών.

«Μετά τις 9 το βράδυ δεν κυκλοφορεί κανείς»

Το Γαλλικό Πρακτορείο επισκέφθηκε την Πόσος ντε Γκαμπόα, μια περιοχή περισσότερο γνωστή για την παραγωγή φασολιών παρά για το οργανωμένο έγκλημα. Η εικόνα που μετέφεραν οι κάτοικοι ήταν μια κοινωνία παγωμένη από τον φόβο.

Οι δρόμοι αδειάζουν μόλις νυχτώσει, οι κάτοικοι κλείνονται στα σπίτια τους και οι περισσότεροι αποφεύγουν να μιλήσουν δημόσια για όσα συνέβησαν.

Η περιοχή βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγκρουσης ανάμεσα στο καρτέλ Νέα Γενιά του Χαλίσκο και στο καρτέλ Σιναλόα, δύο από τις ισχυρότερες εγκληματικές οργανώσεις του Μεξικού.

Και οι δύο διεκδικούν τον έλεγχο διαδρομών που θεωρούνται κρίσιμες για τη μεταφορά ναρκωτικών προς την τεράστια αγορά των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η εισαγγελία ξεκίνησε έρευνα για τις δολοφονίες, ενώ η πολιτειακή κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα υπάρξει «άμεση και αυστηρή αντίδραση» και ζήτησε ενισχυμένη παρουσία του στρατού και της Εθνικής Φρουράς.

Η πραγματικότητα στους δρόμους, ωστόσο, δείχνει ότι η αίσθηση ασφάλειας παραμένει εύθραυστη. Στον δρόμο που συνδέει την πρωτεύουσα της Σακατέκας με την Πόσος ντε Γκαμπόα υπήρχαν δύο περιπολίες, χωρίς όμως εμφανή σημεία ελέγχου.

«Είμαστε ανάστατοι. Είναι σαν να μην υπάρχει κανένας εδώ, ενώ πάντα υπήρχε κόσμος», δήλωσε κάτοικος που ζήτησε να παραμείνει ανώνυμος για λόγους ασφαλείας.

Όπως περιέγραψε, μετά τις 21:00 οι δρόμοι ερημώνουν πλήρως. «Δεν βλέπεις πλέον ψυχή έξω», ανέφερε.

Ο ίδιος είπε ότι έχει χάσει τον αδελφό του με παρόμοιο τρόπο, υποστηρίζοντας ότι στην περιοχή η εξαφάνιση ενός ανθρώπου συχνά σημαίνει πως έχει ήδη δολοφονηθεί.

«Σκοτώνουν για το τίποτα», είπε, περιγράφοντας το επίπεδο αυθαιρεσίας και φόβου που έχουν επιβάλει οι εγκληματικές οργανώσεις.

Η γέφυρα όπου βρέθηκαν τα πέντε πτώματα έχει χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν για αντίστοιχες ενέργειες εκφοβισμού. Στο ίδιο σημείο είχαν εντοπιστεί ξανά σοροί και πανό των καρτέλ με απειλητικά μηνύματα.

Πλανόδια πωλήτρια τροφίμων ανέφερε ότι τα πτώματα βρίσκονταν ήδη κρεμασμένα πριν από τις 04:00 τα ξημερώματα, γεγονός που δείχνει ότι η ενέργεια πραγματοποιήθηκε μέσα στη νύχτα και χωρίς να υπάρξει άμεση παρέμβαση των αρχών.

Επιστροφή στις εικόνες του «πολέμου κατά των ναρκωτικών»

Η δημόσια έκθεση των θυμάτων ξύπνησε μνήμες από τα σκληρότερα χρόνια του πολέμου των καρτέλ στο Μεξικό, ο οποίος κλιμακώθηκε μετά το 2006.

Εκείνη την περίοδο, οι εγκληματικές οργανώσεις χρησιμοποιούσαν συστηματικά τις σορούς των θυμάτων τους ως μέσο εκφοβισμού. Πτώματα κρεμιόνταν από γέφυρες ή εγκαταλείπονταν σε δρόμους και πλατείες, συχνά συνοδευόμενα από απειλητικά μηνύματα προς αντιπάλους, πολίτες και κρατικές αρχές.

Για την πανεπιστημιακό Κριστέλα Τρέχο, η κατάσταση στη Σακατέκας δεν μπορεί να εξηγηθεί αποκλειστικά ως μια σύγκρουση μεταξύ δύο καρτέλ.

Κατά την άποψή της, πρόκειται για ένα βαθύτερο πρόβλημα στο οποίο εμπλέκονται το οργανωμένο έγκλημα, κρατικοί θεσμοί και τμήματα του ιδιωτικού τομέα.

Η αλληλεπίδραση αυτών των παραγόντων, όπως εκτιμά, δημιουργεί και αναπαράγει μια μορφή «δομικής βίας» που δεν αντιμετωπίζεται μόνο με περισσότερες περιπολίες ή στρατιωτική παρουσία.

Μετά τα γεγονότα του Ιουλίου, η Σακατέκας μετατρέπεται ξανά σε κρίσιμο μέτωπο για την κυβέρνηση της προέδρου Κλαούδια Σέινμπαουμ, η οποία έχει δεσμευτεί ότι οι υπεύθυνοι θα εντοπιστούν και θα συλληφθούν.

Η πολιτική της κυβέρνησής της εμφανίζεται αισθητά σκληρότερη από το σύνθημα «αγκαλιές, όχι πιστολιές» που είχε ταυτιστεί με τον προκάτοχό της και πολιτικό της μέντορα, Αντρές Μανουέλ Λόπες Ομπραδόρ.

Η σημερινή κυβέρνηση έχει ενισχύσει τις επιχειρήσεις κατά των εγκληματικών οργανώσεων, με αύξηση των κατασχέσεων ναρκωτικών και των συλλήψεων σε εθνικό επίπεδο.

Παράλληλα, η Σέινμπαουμ διέταξε την ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων στις πολιτείες Σιναλόα και Μιτσοακάν, δύο ακόμη περιοχές όπου η δράση των καρτέλ παραμένει έντονη.

Η πίεση αυξάνεται και από τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα απειλήσει ότι η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να αναλάβει πιο άμεση δράση στο μεξικανικό έδαφος για την αντιμετώπιση της διακίνησης ναρκωτικών.

Για τους κατοίκους της Πόσος ντε Γκαμπόα, όμως, οι γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις και οι κυβερνητικές υποσχέσεις βρίσκονται μακριά από την καθημερινότητά τους. Εκείνο που μετρά είναι ότι η νύχτα έχει ξαναγίνει επικίνδυνη και η εικόνα πέντε σωμάτων κρεμασμένων από μια γέφυρα επανέφερε τον φόβο που πολλοί πίστευαν ότι είχε αρχίσει να υποχωρεί.