Σπινθήρες, σκάγια ή εμπρησμός; Η μεγάλη μάχη των πραγματογνωμόνων για τη φωτιά

Στο «σημείο μηδέν» της καταστροφικής πυρκαγιάς που ξεκίνησε στις 31 Ιουλίου από τη Βοιωτία και έφτασε μέχρι το Πόρτο Γερμενό και την Ψάθα επιστρέφει σήμερα η δικαστική και τεχνική έρευνα, σε μια κρίσιμη συμπληρωματική αυτοψία που μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για την εξακρίβωση των αιτίων της μεγαλύτερης φετινής φωτιάς στη χώρα.

Η πυρκαγιά άφησε πίσω της περίπου 140.000 στρέμματα καμένης έκτασης, προκαλώντας τεράστια περιβαλλοντική και οικονομική καταστροφή σε Βοιωτία και δυτική Αττική. Σήμερα, περισσότερο από έναν μήνα αργότερα, το βάρος πέφτει πλέον στα τεχνικά ευρήματα και κυρίως στα επίμαχα τμήματα του ηλεκτρικού δικτύου που συνδέεται με αιολικό πάρκο της περιοχής.

Στην αυτοψία αναμένεται να συμμετάσχουν στελέχη της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού, οι δύο πραγματογνώμονες που είχαν αρχικά οριστεί από την Εισαγγελία, τεχνικοί σύμβουλοι και συνήγοροι των κατηγορουμένων, καθώς και δύο επιπλέον πραγματογνώμονες που διορίστηκαν μεταγενέστερα από τον ανακριτή.

Ανάμεσά τους βρίσκεται τοπογράφος αλλά και ο καθηγητής Μεταλλουργίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Πέτρος Τσακιρίδης, ο οποίος καλείται να εξετάσει τα μεταλλικά και ηλεκτρολογικά ευρήματα και να δώσει επιστημονικές απαντήσεις για το τι πραγματικά συνέβη στα καλώδια πριν ξεσπάσει η φωτιά.

Η σημερινή διαδικασία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς γύρω από την αρχική εστία έχουν διαμορφωθεί πλέον αντικρουόμενα τεχνικά σενάρια. Η ΔΑΕΕ έχει αποδώσει την έναρξη της πυρκαγιάς σε πρόβλημα του ηλεκτρικού δικτύου του αιολικού πάρκου, ενώ η πλευρά της υπεράσπισης εξετάζει διαφορετικές εκδοχές, μεταξύ των οποίων ακόμη και εξωτερική επέμβαση στα καλώδια ή εμπρησμό.

Στο μικροσκόπιο τα καλώδια – Σπινθήρες, σκάγια και το σενάριο εμπρησμού

Η έρευνα της Πυροσβεστικής έχει επικεντρωθεί από την πρώτη στιγμή στην ηλεκτροδοτική γραμμή που οδηγούσε στο αιολικό πάρκο. Κατά την εκδοχή που περιλαμβάνεται στη μέχρι τώρα δικογραφία, υπήρχαν προβλήματα στην κατασκευή του δικτύου, τα οποία σε συνδυασμό με τους ισχυρούς ανέμους μπορούσαν να οδηγήσουν σε επαφή αγωγών, δημιουργία σπινθήρων και ανάφλεξη της ξερής βλάστησης.

Το συγκεκριμένο σενάριο αποκτά ιδιαίτερο βάρος και από ένα προηγούμενο περιστατικό. Λίγες ημέρες μετά την ολοκλήρωση του δικτύου και ενώ αυτό βρισκόταν σε δοκιμαστική λειτουργία, είχε εκδηλωθεί στις 27 Ιουνίου φωτιά στην ίδια ευρύτερη περιοχή, η οποία έκαψε περίπου 60 στρέμματα. Μετά το συμβάν πραγματοποιήθηκαν εργασίες αποκατάστασης και ενίσχυσης του δικτύου.

Λίγες ημέρες μετά την ολοκλήρωση των νέων εργασιών ήρθε η καταστροφική πυρκαγιά της 31ης Ιουλίου. Η χρονική ακολουθία των δύο περιστατικών αποτελεί ένα από τα πλέον κρίσιμα στοιχεία που εξετάζονται από τις ανακριτικές αρχές και τους πραγματογνώμονες.

Η υπεράσπιση, ωστόσο, δεν αποδέχεται ως δεδομένο ότι η ηλεκτρολογική αστοχία ήταν η αιτία της φωτιάς. Τεχνικοί σύμβουλοι των κατηγορουμένων εξετάζουν, μεταξύ άλλων, το ενδεχόμενο το δίκτυο να επηρεάστηκε από εξωτερικό παράγοντα.

Μία από τις εκδοχές που αναμένεται να διερευνηθούν αφορά την πιθανότητα τα καλώδια να είχαν δεχθεί πυρά από κυνηγετικό όπλο. Στο πλαίσιο αυτό, η μεταλλουργική εξέταση μπορεί να δείξει εάν υπάρχουν ίχνη πρόσκρουσης σκαγιών ή άλλες αλλοιώσεις που θα μπορούσαν να στηρίξουν έναν τέτοιο ισχυρισμό.

Το δεύτερο σενάριο που έχει τεθεί στο τραπέζι από την πλευρά της υπεράσπισης αφορά πιθανό εμπρησμό. Η συγκεκριμένη εκδοχή ανατρέπει πλήρως τη σειρά των γεγονότων: αντί ένα βραχυκύκλωμα να προκαλέσει τη φωτιά, υποστηρίζεται ως πιθανότητα ότι μια φωτιά από εξωγενή αιτία μπορεί να προκάλεσε στη συνέχεια ζημιά και τήξη στο ηλεκτρικό δίκτυο.

Μέχρι στιγμής πάντως, η ΔΑΕΕ έχει αναφέρει ότι από τις αυτοψίες και τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν δεν προέκυψαν ενδείξεις εμπρηστικού μηχανισμού ή άλλα ευρήματα που να τεκμηριώνουν εμπρησμό. Η τελική κρίση δεν ανήκει όμως στην Πυροσβεστική ούτε στους τεχνικούς συμβούλους οποιασδήποτε πλευράς, αλλά θα προκύψει από τη συνολική αξιολόγηση των πραγματογνωμοσυνών και του δικαστικού υλικού.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά για αυτόν τον λόγο η εξέταση του επίμαχου καλωδίου από τον καθηγητή μεταλλουργίας. Η μορφή της τήξης, τα σημεία αλλοίωσης του μετάλλου και τυχόν ίχνη εξωτερικής πρόσκρουσης μπορούν να βοηθήσουν στον προσδιορισμό της αλληλουχίας των γεγονότων: εάν δηλαδή προηγήθηκε ηλεκτρική αστοχία, εξωτερική καταπόνηση ή θερμική επίδραση από φωτιά που είχε ήδη εκδηλωθεί.

Τρεις προσωρινά κρατούμενοι και βαριά ερωτήματα για ένα ολοκαίνουργιο δίκτυο

Για την υπόθεση έχουν ήδη κριθεί προσωρινά κρατούμενοι τρεις κατηγορούμενοι που συνδέονται, κατά τη δικογραφία, με την ιδιοκτησία, την κατασκευή και την τεχνική ευθύνη του έργου. Η προφυλάκισή τους αποτελεί μέτρο της ανακριτικής διαδικασίας και δεν συνιστά κρίση ενοχής, η οποία θα προκύψει μόνο από το αρμόδιο δικαστήριο.

Ο ιδιοκτήτης του αιολικού πάρκου έχει υποστηρίξει στην απολογία του ότι είχε αναθέσει την κατασκευή του ηλεκτροδοτικού δικτύου σε εταιρεία με σημαντική εμπειρία σε αντίστοιχα έργα και ότι οι συμβάσεις που είχαν υπογραφεί αποδεικνύουν, κατά τη θέση του, πως από την πλευρά του είχαν ληφθεί τα προβλεπόμενα μέτρα.

Από την πλευρά των κατασκευαστών έχει επίσης υποστηριχθεί ότι το έργο παραδόθηκε με τις προβλεπόμενες προδιαγραφές και ότι η φωτιά ενδέχεται να συνδέεται με παράγοντα εξωτερικό προς το ίδιο το δίκτυο.

Η εικόνα που έχει σχηματίσει μέχρι σήμερα η πυροσβεστική έρευνα είναι διαφορετική. Στη δικογραφία εξετάζονται σοβαρές κατασκευαστικές αστοχίες και η πιθανότητα οι άνεμοι να προκάλεσαν ταλαντώσεις και επαφή μεταξύ ηλεκτροφόρων αγωγών, οδηγώντας σε σπινθηρισμούς.

Το γεγονός ότι στην ίδια γραμμή είχε καταγραφεί φωτιά περίπου έναν μήνα νωρίτερα δημιουργεί ακόμη βαρύτερα ερωτήματα. Το δίκτυο είχε ολοκληρωθεί τον Ιούνιο, παρουσιάστηκε το πρώτο περιστατικό λίγες ημέρες μετά, ακολούθησαν διορθωτικές εργασίες και, μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, σημειώθηκε η πυρκαγιά που εξαπλώθηκε από τη Βοιωτία έως τη δυτική Αττική.

Η σημερινή αυτοψία είναι η δεύτερη μεγάλη τεχνική εξέταση στο σημείο. Η πρώτη είχε πραγματοποιηθεί στις 14 Αυγούστου, όμως ο ανακριτής έκρινε ότι απαιτείται συμπληρωματική έρευνα με πρόσθετους ειδικούς, ώστε να απαντηθούν τα ερωτήματα που έχουν προκύψει και από τις διαφορετικές εκδοχές των εμπλεκόμενων πλευρών.

Η υπόθεση δεν αφορά πλέον μόνο την αναζήτηση της πρώτης σπίθας. Αφορά το εάν ένα νέο ηλεκτρικό έργο κατασκευάστηκε και λειτούργησε με τις απαιτούμενες προδιαγραφές ασφαλείας, εάν τα προβλήματα που εμφανίστηκαν μετά την πρώτη φωτιά αντιμετωπίστηκαν επαρκώς και εάν υπήρχαν προειδοποιήσεις που θα μπορούσαν να είχαν αποτρέψει τη δεύτερη καταστροφή.

Παράλληλα, η έρευνα οφείλει να εξετάσει με την ίδια τεχνική αυστηρότητα κάθε εναλλακτικό σενάριο που προβάλλεται από την υπεράσπιση. Αν υπήρξαν σκάγια, θα πρέπει να εντοπιστούν. Αν υπήρξε εξωτερική θερμική επίδραση, θα πρέπει να αποδειχθεί. Αν υπήρξε εμπρησμός, χρειάζονται συγκεκριμένα ευρήματα και όχι υποθέσεις.

Με περίπου 140.000 στρέμματα καμένα και μια ολόκληρη περιοχή να μετρά ακόμη τις πληγές της, η συγκεκριμένη έρευνα δεν μπορεί να αφήσει χώρο για εύκολες εκδοχές και βολικά συμπεράσματα. Το πόρισμα για το πώς ξεκίνησε η φωτιά πρέπει να στηριχθεί αποκλειστικά στα φυσικά ευρήματα, στις πραγματογνωμοσύνες και στα τεχνικά δεδομένα.

Η αυτοψία στο «σημείο μηδέν» μπορεί πλέον να κρίνει ποιο από τα ανταγωνιστικά σενάρια αντέχει απέναντι στα πραγματικά στοιχεία. Και μαζί με την αιτία της πρώτης ανάφλεξης, θα πρέπει να απαντήσει στο δυσκολότερο ερώτημα: αν η μεγαλύτερη πυρκαγιά του φετινού καλοκαιριού μπορούσε να είχε αποτραπεί.