Στο επίκεντρο του άτυπου Eurogroup της Παρασκευής 22 Μαΐου στη Λευκωσία τίθεται η στεγαστική κρίση, με την Ελλάδα να παίρνει πρωτοβουλία ώστε να ανοίξει σε ευρωπαϊκό επίπεδο η συζήτηση για κοινές λύσεις απέναντι στην εκτόξευση των ενοικίων και την οξεία έλλειψη προσιτής κατοικίας.
Υπό την προεδρία του Κυριάκου Πιερρακάκη, οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης θα εξετάσουν παρεμβάσεις που εφαρμόζονται ήδη σε χώρες της Ευρώπης, με βασικό στόχο την αύξηση της προσφοράς κατοικιών, τον περιορισμό των πιέσεων στα ενοίκια και την ενεργοποίηση χιλιάδων κλειστών ακινήτων που σήμερα μένουν εκτός αγοράς.
Η ελληνική πλευρά επιδιώκει την ανταλλαγή πρακτικών και την αναζήτηση αποτελεσματικών εργαλείων, καθώς το στεγαστικό πρόβλημα εξελίσσεται σε μία από τις πιο σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις για τα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης.
Τα ευρωπαϊκά μοντέλα στο τραπέζι
Στη συνεδρίαση του Eurogroup αναμένεται να παρουσιαστούν τα παραδείγματα της Ισπανίας, της Ιρλανδίας και της Κροατίας, τριών χωρών που έχουν ήδη ενεργοποιήσει πολιτικές για την αντιμετώπιση της στεγαστικής πίεσης.
Οι βασικοί άξονες αυτών των μοντέλων περιλαμβάνουν φορολόγηση των κλειστών κατοικιών, κρατική χρηματοδότηση για την κατασκευή νέων σπιτιών, επιδοτήσεις για προσιτή κατοικία και αυστηρότερους περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb.
Η επιλογή αυτών των χωρών δεν είναι τυχαία. Και στις τρεις περιπτώσεις, οι κυβερνήσεις επιχειρούν να παρέμβουν σε μια αγορά όπου οι τιμές ενοικίασης και αγοράς κατοικίας έχουν απομακρυνθεί σημαντικά από τα εισοδήματα των πολιτών.
Το ισπανικό σχέδιο κοινωνικής κατοικίας
Η Ισπανία προωθεί εκτεταμένο κρατικό πρόγραμμα στέγασης για την περίοδο 2026-2030, συνολικού ύψους 7 δισ. ευρώ. Το σχέδιο προβλέπει επενδύσεις περίπου 2,8 δισ. ευρώ για την κατασκευή και αγορά νέων κοινωνικών κατοικιών.
Κρίσιμο στοιχείο του ισπανικού μοντέλου είναι ότι οι κατοικίες που δημιουργούνται με δημόσια χρηματοδότηση θα παραμένουν μόνιμα στο καθεστώς κοινωνικής στέγης και δεν θα μπορούν να πωληθούν σε ιδιώτες. Με αυτόν τον τρόπο, το κράτος επιχειρεί να διαμορφώσει σταθερό απόθεμα προσιτής κατοικίας σε βάθος χρόνου.
Παράλληλα, προβλέπεται δημόσιο σύστημα ενοικίασης διάρκειας έως 75 ετών, με το ενοίκιο να μην ξεπερνά το 30% του εισοδήματος των δικαιούχων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανακαίνιση παλαιών κτιρίων, στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και στη δημιουργία στεγαστικών μονάδων σε απομακρυσμένες ή υποβαθμισμένες περιοχές.
Το ισπανικό πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης αυστηρότερη ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων. Πλατφόρμες όπως η Airbnb και η Booking.com θα έχουν αυξημένες υποχρεώσεις και θα πρέπει να απομακρύνουν άμεσα παράνομα ή μη αδειοδοτημένα καταλύματα.
Ιρλανδία και Κροατία απέναντι στα ενοίκια και τα κλειστά σπίτια
Η Ιρλανδία έχει θέσει ως στόχο την κατασκευή 300.000 νέων κατοικιών έως το 2030, με το φετινό κονδύλι για τη στεγαστική πολιτική να φτάνει τα 11,3 δισ. ευρώ.
Κεντρικό εργαλείο του ιρλανδικού μοντέλου είναι το πλαφόν στις αυξήσεις ενοικίων. Από τον Μάρτιο, οι αυξήσεις δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 2% ετησίως ή τον πληθωρισμό, εφόσον αυτός κινείται χαμηλότερα.
Παράλληλα, μειώνεται ο ΦΠΑ στην πώληση έτοιμων διαμερισμάτων από το 13,5% στο 9% έως το 2030, ενώ θεσπίζεται ειδικός φόρος τουλάχιστον 7% επί της εμπορικής αξίας για ιδιοκτήτες που διατηρούν κενά και εγκαταλελειμμένα ακίνητα.
Το ιρλανδικό σχέδιο προβλέπει επίσης φορολογικά κίνητρα για εταιρείες που επενδύουν σε προσιτές κατοικίες μέσω του μοντέλου Cost Rental, καθώς και κρατική χρηματοδότηση 2,9 δισ. ευρώ για την κατασκευή περισσότερων από 10.000 νέων κοινωνικών κατοικιών.
Η Κροατία, από την πλευρά της, εστιάζει στην επαναφορά των κλειστών κατοικιών στην αγορά. Το βασικό μέτρο είναι η επιβολή νέου ετήσιου φόρου στα ακίνητα που παραμένουν αναξιοποίητα.
Ο φόρος κυμαίνεται από 0,60 έως 8 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με το ακριβές ύψος να καθορίζεται από τους δήμους, ανάλογα με την περιοχή και την παλαιότητα του ακινήτου. Απαλλαγή προβλέπεται μόνο για ακίνητα που χρησιμοποιούνται ως κύρια κατοικία ή ενοικιάζονται μακροχρόνια για τουλάχιστον δέκα μήνες τον χρόνο.
Το κροατικό σχέδιο προβλέπει ακόμη την κατασκευή περίπου 9.000 νέων κατοικιών έως το 2030, με τις μισές να προορίζονται αποκλειστικά για προσιτή ενοικίαση χωρίς κερδοσκοπικό χαρακτήρα.
Παράλληλα, παρέχονται επιστροφές ΦΠΑ και φορολογικές απαλλαγές για νέους έως 45 ετών που αποκτούν πρώτη κατοικία. Οι τοπικές αρχές αποκτούν επίσης τη δυνατότητα να επιβάλλουν περιορισμούς ή ακόμη και να απαγορεύουν νέες άδειες Airbnb σε περιοχές όπου η στέγαση έχει καταστεί απρόσιτη για τους μόνιμους κατοίκους.
Η ευρωπαϊκή συζήτηση που ανοίγει στη Λευκωσία δείχνει ότι το στεγαστικό δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μεμονωμένο εθνικό πρόβλημα. Η εκτίναξη των ενοικίων, η έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών και η πίεση από τις βραχυχρόνιες μισθώσεις διαμορφώνουν κοινή πρόκληση για την Ευρωζώνη, απαιτώντας πιο συντονισμένες και στοχευμένες πολιτικές.
