Στενά Ορμούζ: Νέα ρήτρα στη συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν

Νέα διάσταση στις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ - Ιράν προσθέτει η Τεχεράνη, καθώς σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο Fars, στο κείμενο της συμφωνίας εντάχθηκε την τελευταία στιγμή όρος που αφορά την επιβολή τελών για ναυτιλιακές υπηρεσίες στα Στενά του Ορμούζ.

Η ρήτρα αυτή, εφόσον επιβεβαιωθεί και αποτυπωθεί στο τελικό κείμενο, αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς αφορά μία από τις κρισιμότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη, από την οποία διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες περίπου το ένα πέμπτο των υδρογονανθράκων που καταναλώνονται διεθνώς.

Το Fars, επικαλούμενο ανώνυμη πηγή, μετέδωσε ότι στα τελευταία λεπτά των διαπραγματεύσεων τροποποιήθηκε το μνημόνιο κατανόησης, προκειμένου να τονιστεί ρητά το ζήτημα της ιρανο-ομανικής κυριαρχίας στο Στενό του Ορμούζ.

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, η χρήση της διατύπωσης περί «ναυτιλιακών υπηρεσιών» στο τελικό κείμενο σημαίνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα κληθούν να καταβάλουν τέλη στο Ιράν. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέο πεδίο έντασης γύρω από το ακριβές περιεχόμενο της συμφωνίας και τους όρους επαναλειτουργίας του στρατηγικού περάσματος.

Η συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν

Οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ και του Ιράν φέρονται να κατέληξαν σε καταρχήν συμφωνία για τον άμεσο τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή, σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου και του Λιβάνου. Την ανακοίνωση έκανε αρχικά το Πακιστάν, με την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη να επιβεβαιώνουν στη συνέχεια την πληροφορία.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, ανέφερε μέσω Truth Social ότι η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έχει πλέον ολοκληρωθεί, λίγη ώρα μετά την ανάρτηση του Πακιστανού πρωθυπουργού Σαμπάζ Σαρίφ στο X, σύμφωνα με την οποία η συμφωνία επετεύχθη.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε ότι εγκρίνει το πλήρες άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς τέλη διέλευσης και την άμεση άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού. Σε μεταγενέστερη διευκρίνιση, ωστόσο, ανέφερε ότι η θαλάσσια αρτηρία θα ανοίξει εκ νέου μετά την υπογραφή της συμφωνίας, η οποία αναμένεται την Παρασκευή 19 Ιουνίου.

Σύμφωνα με τις ίδιες αναφορές, το χρονικό αυτό περιθώριο δίνεται ώστε να ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες ενέργειες για την άρση ναρκών στην περιοχή. Η προοπτική επαναλειτουργίας των Στενών προκάλεσε άμεση αντίδραση στις αγορές, με τις τιμές του πετρελαίου να υποχωρούν μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας.

Οι τιμές των υδρογονανθράκων είχαν προηγουμένως καταγράψει σημαντική άνοδο, μετά το ξέσπασμα του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου και το κλείσιμο του στρατηγικού περάσματος.

Από την πλευρά της Τεχεράνης, ο υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπαντί δήλωσε στην ιρανική κρατική τηλεόραση ότι η συμφωνία προβλέπει τον άμεσο τερματισμό του πολέμου και των στρατιωτικών επιχειρήσεων στα διάφορα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.

Τα ανοιχτά ζητήματα των διαπραγματεύσεων

Ο Ιρανός αξιωματούχος ανέφερε ότι εντός 60 ημερών θα ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για την οριστική συμφωνία, σημειώνοντας ότι η Τεχεράνη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με δυσπιστία τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στο τραπέζι, σύμφωνα με τον ίδιο, θα τεθούν τέσσερα βασικά ζητήματα: η άρση όλων των κυρώσεων σε βάρος της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, είτε μονομερών είτε πρωτογενών και δευτερογενών, το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας, η ανοικοδόμηση και η οικονομική ανάπτυξη της χώρας, καθώς και η δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης για την εφαρμογή των δεσμεύσεων.

Το ιρανικό πρακτορείο MEHR μετέδωσε κείμενο που παρουσίασε ως μνημόνιο συνεννόησης και πρωτόκολλο συμφωνίας 14 σημείων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Σύμφωνα με το κείμενο αυτό, προβλέπεται η αποδέσμευση 24 δισ. δολαρίων που έχουν παγώσει στο εξωτερικό κατά τη διάρκεια των 60 ημερών διαπραγμάτευσης.

Κατά τις ίδιες πληροφορίες, το μισό ποσό θα τεθεί στη διάθεση του Ιράν πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων. Το συγκεκριμένο κείμενο είχε μεταδοθεί από το MEHR ήδη από το Σάββατο, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει υπάρξει επίσημη επιβεβαίωση για το πλήρες περιεχόμενό του.

Η τελετή υπογραφής της συμφωνίας αναμένεται να πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 19 Ιουνίου στη Γενεύη, σύμφωνα με ενημέρωση του Πακιστανού πρωθυπουργού. Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος, Τζέι Ντι Βανς, γνωστοποίησε ότι προτίθεται να παραστεί, ενώ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο παρουσίας και του Ντόναλντ Τραμπ.

Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, χαιρέτισε τη συμφωνία, χαρακτηρίζοντάς την κρίσιμο βήμα προς την ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης, σύμφωνα με ανακοίνωση του εκπροσώπου του, Στεφάν Ντουζαρίκ.

Από την άλλη πλευρά, το γενικό επιτελείο του ιρανικού στρατού παρουσίασε τη συμφωνία ως επιβολή της ιρανικής θέλησης στους αντιπάλους του, σε μια δήλωση με έντονο θριαμβευτικό τόνο που μεταδόθηκε από την κρατική τηλεόραση.

Λίγη ώρα πριν από την ανακοίνωση της συμφωνίας, το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν είχε προειδοποιήσει μέσω X για άμεσα αντίποινα μετά τον βομβαρδισμό του Ισραήλ σε νότιο προάστιο της Βηρυτού, προπύργιο της Χεζμπολάχ, όπου αναφέρθηκαν τρεις νεκροί.

Η προσθήκη του όρου για τα τέλη στα Στενά του Ορμούζ δείχνει ότι, ακόμη και μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, κρίσιμες λεπτομέρειες παραμένουν ανοιχτές. Το αν η συμφωνία θα οδηγήσει σε πραγματική αποκλιμάκωση ή σε νέα διαπραγμάτευση ισχύος πάνω στους όρους ελέγχου του στρατηγικού περάσματος θα κριθεί από το τελικό κείμενο και την εφαρμογή του.