Στενά του Ορμούζ: Σαουδαραβικό μπλόκο πάγωσε το αμερικανικό Project Freedom

Αιφνιδιαστική εμπλοκή φαίνεται πως σημειώθηκε στο σχέδιο του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για την προστασία εμπορικών πλοίων που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, καθώς η Σαουδική Αραβία φέρεται να ανέστειλε τη δυνατότητα των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων να χρησιμοποιούν βάσεις και εναέριο χώρο της για την υποστήριξη της επιχείρησης. Σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους, η στάση του Ριάντ οδήγησε τον Αμερικανό πρόεδρο στην ξαφνική αναστολή του «Project Freedom», μόλις περίπου 36 ώρες μετά την έναρξή του.

Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι ο Τραμπ προκάλεσε αιφνιδιασμό στους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο, όταν ανακοίνωσε την επιχείρηση μέσω ανάρτησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το απόγευμα της Κυριακής. Η κίνηση αυτή φέρεται να προκάλεσε έντονη δυσαρέσκεια στη σαουδαραβική ηγεσία, η οποία στη συνέχεια ενημέρωσε την Ουάσινγκτον ότι δεν θα επιτρέψει στην αμερικανική πολεμική αεροπορία να επιχειρεί από την αεροπορική βάση Prince Sultan, νοτιοανατολικά του Ριάντ.

Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία φέρεται να κατέστησε σαφές ότι δεν θα επιτρέψει τη χρήση του εναέριου χώρου της για τη στήριξη της επιχείρησης στα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με τους Αμερικανούς αξιωματούχους που επικαλείται το NBC News, η τηλεφωνική επικοινωνία του Ντόναλντ Τραμπ με τον διάδοχο του σαουδαραβικού θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, δεν κατέληξε σε άμεση άρση της εμπλοκής.

Το σαουδαραβικό μπλόκο και η παύση του Project Freedom

Η αμερικανική πλευρά φέρεται να οδηγήθηκε στην απόφαση να «παγώσει» προσωρινά το Project Freedom, με στόχο να αποκατασταθεί η πρόσβαση των αμερικανικών δυνάμεων σε κρίσιμο εναέριο χώρο της περιοχής. Πηγές αναφέρουν ότι και άλλοι στενοί σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο αιφνιδιάστηκαν από τη δημόσια ανακοίνωση της επιχείρησης, ενώ ο Τραμπ επικοινώνησε με την ηγεσία του Κατάρ μόνο μετά την έναρξή της.

Σαουδαραβική πηγή δήλωσε στο NBC News ότι ο Τραμπ και ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν βρίσκονται σε τακτική επικοινωνία. Η ίδια πηγή πρόσθεσε ότι Σαουδάραβες αξιωματούχοι είχαν επίσης επαφές με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ και τον υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο.

Ερωτηθείσα αν η ανακοίνωση του Project Freedom αιφνιδίασε τη σαουδαραβική ηγεσία, η ίδια πηγή περιορίστηκε να αναφέρει ότι τα γεγονότα εξελίσσονται με μεγάλη ταχύτητα σε πραγματικό χρόνο. Σημείωσε επίσης ότι η Σαουδική Αραβία στηρίζει τις διπλωματικές προσπάθειες του Πακιστάν για διαμεσολάβηση ανάμεσα στο Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες, με στόχο τον τερματισμό του πολέμου.

Από την πλευρά του, αξιωματούχος του Λευκού Οίκου υποστήριξε ότι οι περιφερειακοί σύμμαχοι είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων για την αμερικανική επιχείρηση προστασίας της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, διπλωμάτης της Μέσης Ανατολής ανέφερε ότι οι ΗΠΑ δεν είχαν συντονίσει το Project Freedom με το Ομάν πριν από τη δημόσια ανακοίνωση του Τραμπ. Κατά την ίδια πηγή, η Ουάσινγκτον ανακοίνωσε πρώτα την επιχείρηση και στη συνέχεια επιδίωξε συντονισμό, χωρίς όμως η Μουσκάτ να αντιδράσει με οργή ή δυσαρέσκεια.

Ο Τραμπ είχε παρουσιάσει το Project Freedom ως μέσο για να σπάσει ο ιρανικός αποκλεισμός στα Στενά του Ορμούζ. Ανώτεροι αξιωματούχοι εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ προωθούσαν δημόσια την επιχείρηση σε ενημερώσεις στο Πεντάγωνο και στον Λευκό Οίκο, παρουσιάζοντάς την ως κρίσιμη παρέμβαση για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και τη διασφάλιση των θαλάσσιων διαδρόμων.

Παρά την έντονη προβολή της επιχείρησης, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά την παύση της περίπου ενάμιση 24ωρο μετά την έναρξή της. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, ο αμερικανικός στρατός είχε ήδη αρχίσει να προετοιμάζει επιπλέον πλοία στον Κόλπο για διέλευση από τα Στενά όταν ελήφθη η απόφαση διακοπής της αποστολής.

Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ είχε προηγουμένως ανακοινώσει ότι δύο πλοία υπό αμερικανική σημαία είχαν περάσει επιτυχώς από τα Στενά στο πλαίσιο του Project Freedom. Σε ανάρτησή του, ο Τραμπ ανέφερε ότι η επιχείρηση θα παραμείνει παγωμένη για σύντομο χρονικό διάστημα, ώστε να διαπιστωθεί εάν μπορεί να οριστικοποιηθεί και να υπογραφεί συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.

Η στρατηγική σημασία των βάσεων και του εναέριου χώρου

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν στη βάση Prince Sultan μαχητικά αεροσκάφη, ιπτάμενα τάνκερ ανεφοδιασμού και συστήματα αεράμυνας. Η Σαουδική Αραβία είχε επιτρέψει στις αμερικανικές δυνάμεις να χρησιμοποιούν τη βάση για την υποστήριξη των επιχειρήσεων στον πόλεμο με το Ιράν, καθώς και να πραγματοποιούν υπερπτήσεις από γειτονικές χώρες.

Αμερικανός αξιωματούχος εξήγησε ότι η γεωγραφία της περιοχής καθιστά αναγκαία τη συνεργασία των περιφερειακών εταίρων για τη χρήση εναέριου χώρου κατά μήκος των συνόρων τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως ανέφερε, δεν υπάρχει πρακτική εναλλακτική διαδρομή για τις επιχειρήσεις των αμερικανικών αεροσκαφών.

Τα στρατιωτικά αεροσκάφη θεωρούνταν κρίσιμο στοιχείο για την προστασία των πλοίων που θα συμμετείχαν στο Project Freedom, καθώς θα παρείχαν αμυντική ομπρέλα ασφαλείας κατά τη διέλευση από την περιοχή. Ο αμερικανικός στρατός χρησιμοποιεί τον όρο ABO, από τα αρχικά access, basing and overflight, για την άδεια πρόσβασης, στάθμευσης και υπερπτήσεων σε ξένη επικράτεια.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η Σαουδική Αραβία και η Ιορδανία θεωρούνται κομβικές για τη στάθμευση αεροσκαφών, το Κουβέιτ για τις υπερπτήσεις και το Ομάν τόσο για τις υπερπτήσεις όσο και για τη ναυτική υποστήριξη. Η προσωρινή απώλεια πρόσβασης σε τέτοιες υποδομές περιορίζει την επιχειρησιακή ευελιξία των ΗΠΑ στον Κόλπο και περιπλέκει τον σχεδιασμό για την προστασία των εμπορικών πλοίων.

Μετά την έναρξη της επιχείρησης, ο Τραμπ επικοινώνησε και με τον εμίρη του Κατάρ. Καταριανός αξιωματούχος δήλωσε ότι στη συνομιλία εξετάστηκαν η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, οι συνέπειες για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και οι επιπτώσεις στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Στο ίδιο πλαίσιο, επισημάνθηκε η ανάγκη αποκλιμάκωσης της έντασης.

Παρά την παύση του Project Freedom, οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν στον Κόλπο ισχυρή στρατιωτική παρουσία, μεγαλύτερη από εκείνη που υπήρχε στις 28 Φεβρουαρίου, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος. Στην περιοχή βρίσκονται δύο ομάδες μάχης αεροπλανοφόρων, ενώ το Πεντάγωνο έχει αποστείλει πρόσθετες δυνάμεις υποστήριξης και έχει ενισχύσει τα αποθέματα εφοδιασμού.

Η επιχείρηση παρείχε προσωρινά στρατιωτική επιτήρηση, πυρά υποστήριξης και προσωπικό επί των πλοίων, με στόχο την ασφαλή έξοδο εμπορικών σκαφών από τον Περσικό Κόλπο μέσω των Στενών του Ορμούζ. Την ίδια ώρα, σύμφωνα με τις αμερικανικές εκτιμήσεις, οι ιρανικές δυνάμεις συνέχιζαν να απειλούν και να επιτίθενται σε πλοία στην περιοχή.

Αξιωματούχοι του Πενταγώνου διευκρίνισαν ότι το Project Freedom είναι διακριτή επιχείρηση από την αεροπορική εκστρατεία βομβαρδισμών που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με την ονομασία «Epic Fury». Η διάκριση αυτή θεωρείται κρίσιμη για την αμερικανική επιχειρηματολογία, καθώς η Ουάσινγκτον επιχειρεί να παρουσιάσει το ένα σκέλος ως προστασία της ναυσιπλοΐας και το άλλο ως στρατιωτική πίεση κατά του Ιράν.

Η διπλωματική διαπραγμάτευση με το Ιράν

Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να προωθήσει διαπραγματευτική συμφωνία για τον τερματισμό των εχθροπραξιών. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ, δήλωσε στο ημιεπίσημο πρακτορείο ISNA ότι η Τεχεράνη εξετάζει νέα ειρηνευτική πρόταση των Ηνωμένων Πολιτειών. Αφού αξιολογηθεί, η πρόταση αναμένεται να συζητηθεί με το Πακιστάν, το οποίο λειτουργεί ως μεσολαβητής.

Οι λεπτομέρειες της αμερικανικής πρότασης είχαν δημοσιευθεί αρχικά από το Axios. Ο Τραμπ, σε ανάρτησή του τα ξημερώματα της Τετάρτης, δεν αποκάλυψε το περιεχόμενό της, υποστήριξε όμως ότι ο πόλεμος μπορεί να τελειώσει εάν το Ιράν αποδεχθεί όσα έχουν συμφωνηθεί. Από το Οβάλ Γραφείο δήλωσε επίσης ότι οι Ιρανοί επιθυμούν συμφωνία και έκανε λόγο για πολύ καλές συνομιλίες κατά τις τελευταίες 24 ώρες.

Η πολιτική πίεση προς τον Αμερικανό πρόεδρο αυξάνεται ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, στις οποίες οι Ρεπουμπλικάνοι επιδιώκουν να διατηρήσουν την οριακή πλειοψηφία τους στη Βουλή των Αντιπροσώπων και τον έλεγχο της Γερουσίας. Σε συνέντευξή του στο PBS, ο Τραμπ δήλωσε ότι είναι πιθανό οι Αμερικανοί διαπραγματευτές να καταλήξουν σε συμφωνία με το ιρανικό καθεστώς πριν από το ταξίδι του στο Πεκίνο την επόμενη εβδομάδα, όπου θα συναντηθεί με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ.

Ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε ότι υπάρχουν μεγάλες πιθανότητες να τερματιστεί η σύγκρουση. Προειδοποίησε όμως ότι, αν αυτό δεν συμβεί, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επανέλθουν με σκληρούς βομβαρδισμούς. Σύμφωνα με πρώην Αμερικανούς αξιωματούχους, στενοί συνεργάτες του τον πιέζουν να ολοκληρώσει τη στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν, πλήττοντας τα εναπομείναντα συμβατικά στρατιωτικά μέσα του καθεστώτος.

Οι ίδιοι εκτιμούν ότι μια τέτοια επιχείρηση θα μπορούσε να ολοκληρωθεί πριν από το κρίσιμο ταξίδι του Τραμπ στην Κίνα. Η χρονική πίεση, η ανάγκη αποκλιμάκωσης στον Κόλπο και η διατήρηση της αμερικανικής αποτρεπτικής εικόνας δημιουργούν ένα περίπλοκο πεδίο αποφάσεων για τον Λευκό Οίκο.

Την Τετάρτη, ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας, Ουάνγκ Γι, συναντήθηκε με Ιρανούς αξιωματούχους και τόνισε ότι ο τερματισμός του πολέμου το συντομότερο δυνατό αποτελεί κρίσιμη ανάγκη. Όπως ανέφερε, απαιτείται πλήρης κατάπαυση του πυρός, αποφυγή επανέναρξης των εχθροπραξιών και προσήλωση όλων των πλευρών στον διάλογο και στις διαπραγματεύσεις.

Παράλληλα, ανώτερος Ιρανός κοινοβουλευτικός αξιωματούχος χαρακτήρισε την τελευταία αμερικανική πρόταση «λίστα επιθυμιών μέχρι να γίνει πραγματικότητα». Ο Εμπραχίμ Ρεζαεΐ έγραψε στην πλατφόρμα X ότι οι ΗΠΑ δεν θα αποκτήσουν μέσω ενός αποτυχημένου πολέμου όσα δεν εξασφάλισαν στις απευθείας διαπραγματεύσεις. Πρόσθεσε ότι το Ιράν έχει το δάχτυλο στη σκανδάλη και είναι έτοιμο για σκληρή και οδυνηρή απάντηση, εάν οι ΗΠΑ ή οι σύμμαχοί τους προχωρήσουν σε νέες ενέργειες.

Ωστόσο, Ιορδανός αξιωματούχος δήλωσε στο NBC News ότι οι διπλωματικές προσπάθειες είναι ουσιαστικές. Όπως ανέφερε, οι Ιρανοί δεν διαθέτουν πλέον τα οικονομικά μέσα για να συνεχίσουν επ’ αόριστον αυτή την κατάσταση, καθώς η οικονομία τους βρίσκεται υπό μεγάλη πίεση και δυσκολεύονται ακόμη και στην καταβολή μισθών. Το στοιχείο αυτό ενισχύει την εκτίμηση ότι η Τεχεράνη, παρά τη σκληρή δημόσια ρητορική, μπορεί να αναζητά διέξοδο μέσα από μια συμφωνία.

Η αναστολή του Project Freedom δείχνει ότι η αμερικανική στρατιωτική ισχύς στον Κόλπο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πολιτική ανοχή και τη συνεργασία των περιφερειακών συμμάχων. Η στάση της Σαουδικής Αραβίας αναδεικνύει τα όρια της μονομερούς ανακοίνωσης επιχειρήσεων σε μια περιοχή όπου οι βάσεις, οι υπερπτήσεις, η ναυσιπλοΐα και η διπλωματία συνδέονται άμεσα με την περιφερειακή ισορροπία και την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.