ΝΑΤΟ για Κύπρο: Παρασκηνιακές ζυμώσεις και γεωπολιτικό παζλ

Το δημοσίευμα της γερμανικής εφημερίδας Handelsblatt περί αναζήτησης ένταξης της Κύπρου στο ΝΑΤΟ επανέφερε στο προσκήνιο ένα σενάριο που είχε αρχίσει να διαμορφώνεται ήδη από τον Νοέμβριο του 2024, όταν ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης συναντήθηκε με τον τότε Αμερικανό πρόεδρο Τζο Μπάιντεν και έθεσε για πρώτη φορά το ενδιαφέρον της Λευκωσίας για προσέγγιση με τη Βορειοατλαντική Συμμαχία.

Παρότι ο ένοικος του Λευκός Οίκος έχει αλλάξει, το ενδεχόμενο δεν έχει εγκαταλειφθεί και, σύμφωνα με το δημοσίευμα, εξακολουθεί να συζητείται με την παρότρυνση και της σημερινής αμερικανικής κυβέρνησης. Η Handelsblatt αναφέρει ότι ο Νίκος Χριστοδουλίδης έθεσε εκ νέου το ζήτημα τόσο στον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς όσο και στον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε.

Η χρονική συγκυρία θεωρείται ευνοϊκή, καθώς σε λίγες ημέρες η Κύπρος αναλαμβάνει την εκ περιτροπής προεδρία της Ευρωπαϊκή Ένωση. Η γεωστρατηγική της θέση, σε συνδυασμό με την παρουσία βρετανικών και αμερικανικών βάσεων στο έδαφός της, την καθιστούν κρίσιμο κρίκο για τη Συμμαχία, με αρκετούς αναλυτές να τη χαρακτηρίζουν «αβύθιστο αεροπλανοφόρο». Την ίδια στιγμή, μια τέτοια εξέλιξη θα περιόριζε περαιτέρω τη ρωσική επιρροή στην Ανατολική Μεσόγειο, στοιχείο που εκτιμάται πως θα μπορούσε να προσδώσει διπλωματικό πλεονέκτημα στον Ντόναλντ Τραμπ.

Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, η Γερμανία φαίνεται να διακρίνει και οικονομικές ευκαιρίες, είτε μέσω πιθανής χαλάρωσης περιορισμών στην Τελωνειακή Ένωση είτε μέσω διευκολύνσεων στο καθεστώς βίζας για Τούρκους πολίτες. Η κυπριακή πλευρά, πάντως, φέρεται να συνδέει την προοπτική ένταξης στο ΝΑΤΟ με μια προσπάθεια «αναζωογόνησης» της ενταξιακής πορείας της Τουρκία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επιδιώκοντας ευρύτερη γεωστρατηγική σταθερότητα και, ενδεχομένως, ώθηση στις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού.

Το μοντέλο που περιγράφεται προβλέπει ως πρώτο βήμα τη συμμετοχή της Κύπρου στο πρόγραμμα Partnership for Peace. Εφόσον υπάρξει συναίνεση της Τουρκίας, θα μπορούσε να ακολουθήσει νέα φάση προσέγγισης με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράγοντες όπως η εκλογή του Τουφάν Ερχιουρμάν στα κατεχόμενα και η προγραμματισμένη άτυπη Σύνοδος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στην Κύπρο τον Απρίλιο του 2026 ενισχύουν, σύμφωνα με αναλυτές, τις προσδοκίες για επανεκκίνηση του διαλόγου.

Για την Ουάσινγκτον, μια πιθανή ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ θα σήμαινε και την οριστική απεξάρτηση της Λευκωσίας από τους οικονομικούς δεσμούς με τη Ρωσία. Το «κούρεμα» καταθέσεων του 2013, η απαγόρευση των «χρυσών» διαβατηρίων σε Ρώσους πολίτες, καθώς και η έγκριση του νομοσχεδίου Menendez–Rubio Act από το Αμερικανικό Κογκρέσο, που προέβλεπε μεταξύ άλλων τον τερματισμό του ελλιμενισμού ρωσικών πολεμικών πλοίων σε κυπριακά λιμάνια, αποτέλεσαν διαδοχικά βήματα απομάκρυνσης. Η άρση του αμερικανικού εμπάργκο όπλων προς την Κύπρο και η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία επιτάχυναν περαιτέρω αυτή τη μετατόπιση.

Το βασικό εμπόδιο παραμένει η Τουρκία, η οποία θεωρείται βέβαιο ότι θα ασκήσει βέτο. Παράλληλα, Κύπριοι αναλυτές εκφράζουν επιφυλάξεις, επισημαίνοντας τον κίνδυνο το Κυπριακό να μετατραπεί σε εσωτερικό ζήτημα του ΝΑΤΟ, όπου η Άγκυρα ενδέχεται να διαθέτει μεγαλύτερη επιρροή από την Ελλάδα. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και η έναρξη της συζήτησης με επίσημο αίτημα προς τη Συμμαχία εκτιμάται ότι θα ενίσχυε το αίσθημα ασφάλειας της Κύπρου και θα αναβάθμιζε τον ρόλο της στο περιφερειακό γεωπολιτικό σκηνικό.