Στουρνάρας: Οι έξι δυνάμεις που αναδιαμορφώνουν την οικονομία

Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, σε ανάλυσή του που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Η Καθημερινή της Κυριακής», επισημαίνει ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα εξαιρετικά απαιτητικό και ρευστό εξωτερικό περιβάλλον. Παρόλα αυτά, υπογραμμίζει ότι μέσα σε αυτές τις διαταραχές εμπεριέχονται και σημαντικές ευκαιρίες για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και την ενδυνάμωση της οικονομικής ανθεκτικότητας.

Οι έξι δυνάμεις που αναδιαμορφώνουν το παγκόσμιο οικονομικό τοπίο

Ο κ. Στουρνάρας αναλύει διεξοδικά τις έξι ισχυρές δυνάμεις που διαμορφώνουν το ασυνήθιστα αβέβαιο οικονομικό τοπίο. Πρώτον, οι μακροοικονομικές συνέπειες της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, με τη διατάραξη των αγορών ενέργειας και της ναυσιπλοΐας μέσω του Στενού του Ορμούζ να ασκεί σημαντικές στασιμοπληθωριστικές πιέσεις στην ευρωζώνη. Δεύτερον, ο γεωοικονομικός κατακερματισμός, ο οποίος αναδιαμορφώνει την αρχιτεκτονική του διεθνούς εμπορίου μέσω της εργαλειοποίησης της εμπορικής πολιτικής και των στρατηγικών μεταφοράς της παραγωγής, με συνέπεια την αναδιάταξη των αλυσίδων εφοδιασμού και την αύξηση της μεταβλητότητας των τιμών.

Τρίτον, ο ραγδαίος ρυθμός των τεχνολογικών αλλαγών, με την τεχνητή νοημοσύνη να βρίσκεται στην αιχμή ενός μετασχηματισμού πρωτοφανούς κλίμακας. Ο διοικητής της ΤτΕ επισημαίνει τον διττό χαρακτήρα της ΤΝ, καθώς από τη μία υπόσχεται οφέλη σε όρους παραγωγικότητας και αποτελεσματικότητας, ενώ από την άλλη επαναπροσδιορίζει τις αγορές εργασίας και εγείρει ανησυχίες για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Τέταρτον, το επενδυτικό κενό που παρατηρείται στην Ευρώπη σε σχέση με τις ΗΠΑ στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, το οποίο, αν διατηρηθεί, θα μπορούσε να ασκήσει πιέσεις υποτίμησης στο ευρώ.

Πέμπτον, τα ερωτήματα σχετικά με τον μελλοντικό ρόλο του δολαρίου ΗΠΑ ως κυρίαρχου αποθεματικού νομίσματος, εξαιτίας της δυσμενούς εξέλιξης των δημόσιων οικονομικών των ΗΠΑ και της αβεβαιότητας που προκαλεί η πολιτική τους. Ο κ. Στουρνάρας θεωρεί ότι η παρούσα συγκυρία δίνει μια μοναδική ευκαιρία στο ευρώ να ενισχύσει τον διεθνή του ρόλο, αλλά τα χρονικά περιθώρια στενεύουν. Έκτον, τα επίμονα υψηλά επίπεδα δημόσιου χρέους στις μεγάλες οικονομίες περιορίζουν τον δημοσιονομικό χώρο, ακριβώς τη στιγμή που υπάρχει ανάγκη για αυξημένες δαπάνες σε άμυνα, υποδομές και πράσινη μετάβαση.

Οικονομικές εξελίξεις και νομισματική πολιτική στην ευρωζώνη

Αναφορικά με τις οικονομικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, ο κ. Στουρνάρας επισημαίνει ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει ασκήσει στασιμοπληθωριστικές πιέσεις, με τον πληθωρισμό να ενισχύεται σε 3,2% τον Μάιο, για να υποχωρήσει ανέλπιστα σε 2,8% τον Ιούνιο. Παρά την ενθαρρυντική αυτή εξέλιξη, που συνδέεται με την πτώση των τιμών του πετρελαίου μετά την κατάπαυση του πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, οι μεταγενέστερες εχθροπραξίες κατέδειξαν την εύθραυστη φύση της εκεχειρίας. Η οικονομική ανάπτυξη παραμένει υποτονική, ωστόσο οι αγορές εργασίας παρουσιάζουν ανθεκτικότητα, με την απασχόληση να προσεγγίζει ιστορικά χαμηλά επίπεδα.

Όσον αφορά τη νομισματική πολιτική, ο διοικητής της ΤτΕ υπενθυμίζει την απόφαση του Ιουλίου να παραμείνουν τα επιτόκια αμετάβλητα, μετά την αύξηση τους κατά 25 μονάδες βάσης τον Ιούνιο, η οποία ήταν η πρώτη από τον Σεπτέμβριο του 2023. Η απόφαση αυτή βασίστηκε στις επικαιροποιημένες προβολές, σύμφωνα με τις οποίες ο πληθωρισμός θα ανέλθει σε 3,0% το 2026 και 2,3% το 2027, για να επανέλθει στον στόχο του 2% το 2028. Ο κ. Στουρνάρας σημειώνει ότι, παρά την προσωρινή υποχώρηση των τιμών του πετρελαίου, οι αγορές αναμένουν νέα εκεχειρία εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, ενώ υπογραμμίζει την ασυμμετρία στη μετακύλιση των τιμών της ενέργειας στον γενικό πληθωρισμό.

Διαρθρωτικές προκλήσεις και η ανάγκη για ευρωπαϊκή ολοκλήρωση

Στο σκέλος των διαρθρωτικών προκλήσεων, ο κ. Στουρνάρας τονίζει ότι οι διεθνείς αναταράξεις αποτελούν μια κλήση αφύπνισης για την Ευρώπη. Η διάγνωση, όπως αναφέρεται στην έκθεση Draghi, είναι ότι ο ρυθμός αύξησης της παραγωγικότητας της Ευρώπης υστερεί έναντι των άλλων μεγάλων οικονομιών εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες. Το βαθύτερο αίτιο είναι διαρθρωτικό, καθώς η ζώνη του ευρώ στηριζόταν επί μακρόν στην εξωτερική ζήτηση, ενώ η εγχώρια ζήτηση ως ποσοστό του ΑΕΠ υποχώρησε στα κατώτερα επίπεδα μεταξύ των προηγμένων οικονομιών. Επιπλέον, η Ευρώπη εξάγει σημαντικό μέρος των αποταμιεύσεών της, με το 1/3 των επενδύσεων των κατοίκων της σε εισηγμένες μετοχές να συγκεντρώνεται στις ΗΠΑ, με τα οφέλη σε όρους παραγωγικότητας και καινοτομίας να αποκομίζονται πρωτίστως από τις χώρες υποδοχής των κεφαλαίων.

Για να αντιμετωπιστεί αυτή η πρόκληση, ο διοικητής της ΤτΕ προτείνει μια σειρά αλληλένδετων πυλώνων. Πρώτον, την αύξηση της δυνητικής ανάπτυξης μέσω διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, καινοτομίας και άρσης των εμποδίων στην ενιαία αγορά. Δεύτερον, την ολοκλήρωση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η οποία θα βελτιώσει την κατανομή του κεφαλαίου και θα παράσχει στις επιχειρήσεις τη χρηματοδότηση που χρειάζονται. Τρίτον, την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης με τη θέσπιση ενός Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασφάλισης Καταθέσεων. Παράλληλα, ο κ. Στουρνάρας αναφέρεται στον σημαντικό ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει ένα ψηφιακό ευρώ, τόσο στο σκέλος των συναλλαγών λιανικής όσο και σε αυτό των συναλλαγών χονδρικής, μέσω έργων όπως το Pontes και η πρωτοβουλία Appia.

Καταλήγοντας, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος υπογραμμίζει ότι η νομισματική πολιτική θα συνεχίσει να διαφυλάσσει τη σταθερότητα των τιμών, ενώ η μακροχρόνια ευημερία της Ευρώπης θα εξαρτηθεί από την ικανότητά της να αυξήσει την παραγωγικότητα, να βαθύνει την ενιαία αγορά και να ολοκληρώσει την Τραπεζική Ένωση. Οι εκθέσεις Draghi και Letta, όπως σημειώνει, προσφέρουν έναν οδικό χάρτη για το μέλλον και ήρθε η ώρα να ενταθούν οι προσπάθειες για την υλοποίησή τους.