Στρατιωτική υπερδύναμη με εσωτερικά ρήγματα: Οι εκκαθαρίσεις στον κινεζικό στρατό αποκαλύπτουν τη μάχη εξουσίας του Σι Τζινπίνγκ

Εξωτερικά, η Κίνα παρουσιάζει την εικόνα μιας ασταμάτητης στρατιωτικής ανόδου. Αεροπλανοφόρα κινούνται στον Ειρηνικό, μαχητικά αεροσκάφη πέμπτης γενιάς επιδεικνύουν τις δυνατότητές τους, και το πυρηνικό οπλοστάσιο της χώρας διευρύνεται με εκατοντάδες νέες κεφαλές κάθε χρόνο. Ωστόσο, πίσω από αυτή την εντυπωσιακή βιτρίνα στρατιωτικής ισχύος, το εσωτερικό του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (PLA) κλονίζεται από μια εκτεταμένη και βαθιά πολιτική κρίση.

Η ξαφνική εξαφάνιση του στρατηγού Χε Γουεϊντόνγκ, ενός από τα πλέον υψηλόβαθμα στελέχη της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής (CMC), και η θεαματική αποπομπή του ναυάρχου Μιάο Χούα με την κατηγορία των «σοβαρών παραβιάσεων πειθαρχίας» φέρνουν στο φως τη βαθύτερη πολιτική αναταραχή εντός του στρατεύματος. Ο Μιάο, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για την ιδεολογική καθοδήγηση και την αφοσίωση του PLA στο Κομμουνιστικό Κόμμα, αποτελούσε έναν από τους πιο ισχυρούς ανθρώπους στον στρατιωτικό μηχανισμό. Η απομάκρυνσή του, μαζί με την εκκαθάριση δύο πρώην υπουργών Άμυνας – του Λι Σανγκφού και του Βέι Φενγκχέ, οι οποίοι είχαν υπό την ευθύνη τους την πυραυλική δύναμη του PLA – σηματοδοτεί ότι ακόμη και τα πιο πιστά στελέχη του προέδρου Σι Τζινπίνγκ δεν είναι πια ασφαλή.

Η αποπομπή δεκάδων συνεργατών τους, κυρίως από τον στρατό και το τμήμα προμηθειών εξοπλισμού, ενισχύει την εικόνα ενός σαρωτικού ξεκαθαρίσματος. Οι κατηγορίες περί διαφθοράς χρησιμοποιούνται ως επίσημο πρόσχημα, όμως οι εκκαθαρίσεις φαίνεται να εξυπηρετούν τον βαθύτερο στόχο του Σι: τον απόλυτο έλεγχο του στρατού και την εξάλειψη κάθε στοιχείου που θα μπορούσε να απειλήσει την κυριαρχία του.

Από την εποχή του Μάο Τσε Τουνγκ, ο PLA δεν ήταν απλώς μια μαχητική δύναμη, αλλά ένα κρίσιμο εργαλείο διατήρησης της πολιτικής εξουσίας. Ο ίδιος ο Σι Τζινπίνγκ έχει επαινέσει στο παρελθόν τον στρατό για τον ρόλο του στην καταστολή των διαδηλώσεων στην πλατεία Τιενανμέν το 1989, υπογραμμίζοντας τη σημασία της στρατιωτικής πίστης στο Κομμουνιστικό Κόμμα.

Η τρέχουσα εκστρατεία εκκαθαρίσεων δεν αποτελεί μια σειρά απομονωμένων περιστατικών, αλλά μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου εσωτερικής κάθαρσης. Η διαφθορά – ιδίως σε ευαίσθητους τομείς όπως οι προμήθειες οπλικών συστημάτων και η διαχείριση του πυρηνικού οπλοστασίου – είναι υπαρκτό φαινόμενο, αλλά συγχρόνως εργαλείο πολιτικής εξόντωσης. Ο Σι Τζινπίνγκ δεν διστάζει να θυσιάσει ακόμα και πιστούς συνεργάτες του, όταν υπάρχει ο παραμικρός φόβος απώλειας του ελέγχου.

Το Πεκίνο επιδιώκει να προβάλλει παγκοσμίως μια εικόνα σταθερότητας και απόλυτης ισχύος. Ωστόσο, τέτοιου είδους ανατροπές στην κορυφή της στρατιωτικής ιεραρχίας απειλούν να διαρρήξουν αυτό το προσεκτικά κατασκευασμένο αφήγημα. Παρά την προσπάθεια αποσιώπησης, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με ενδιαφέρον και ανησυχία τις εξελίξεις, αν και η παγκόσμια προσοχή είναι αυτή τη στιγμή στραμμένη στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία.

Στο κλίμα αυτό αβεβαιότητας, η Κεντρική Στρατιωτική Επιτροπή ανακοίνωσε τον Ιούλιο νέους Στρατιωτικούς Κανονισμούς. Σκοπός τους είναι η «σθεναρή προώθηση των καλών παραδόσεων» και η «πλήρης εξάλειψη των τοξικών επιρροών» στο στράτευμα. Στην πράξη, πρόκειται για ένα ακόμα εργαλείο επιβολής απόλυτης κομματικής πειθαρχίας και ιδεολογικής καθοδήγησης.

Πλήρης πολιτικοποίηση του PLA μέσω νέων στρατιωτικών κανονισμών

Στις 19 Αυγούστου, η επίσημη εφημερίδα του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού της Κίνας (PLA) δημοσίευσε ένα σχόλιο που σηματοδότησε την πλήρη ιδεολογική στροφή της κινεζικής στρατιωτικής μηχανής. Το κείμενο αυτό επεσήμανε πως οι νέοι Στρατιωτικοί Κανονισμοί βασίζονται στην «κινεζική μαρξιστική στρατιωτική θεωρία και πρακτική», σηματοδοτώντας την πιο έντονη σύνδεση του PLA με το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας (ΚΚΚ) των τελευταίων δεκαετιών.

Η αναθεώρηση των στρατιωτικών κανονισμών έρχεται ως απάντηση σε ένα κύμα σκανδάλων διαφθοράς που έπληξε την κορυφή της ιεραρχίας του PLA, προκαλώντας εσωτερικές κρίσεις και αμφιβολίες για τη σταθερότητα του στρατεύματος. Σε αυτό το πλαίσιο, η ηγεσία του Κόμματος, με επικεφαλής τον Σι Τζινπίνγκ, επανεπιβεβαιώνει ότι ο στρατός δεν είναι ένας εθνικός θεσμός ανεξάρτητος από την πολιτική εξουσία, αλλά η ένοπλη πτέρυγα του ΚΚΚ. Πρόκειται για μια στρατηγική θεσμική μετατόπιση που μετατρέπει τον PLA σε απόλυτα κομματικό μηχανισμό.

Η εφαρμογή των νέων κανονισμών συνοδεύεται από μια σειρά αλλαγών που επιβεβαιώνουν τη στόχευση για πλήρη πολιτικό έλεγχο. Οι πολιτικοί επίτροποι στις στρατιωτικές μονάδες αποκτούν αναβαθμισμένο ρόλο όχι μόνο στον τομέα της ιδεολογικής επιτήρησης, αλλά και στις επιχειρησιακές αποφάσεις. Η παρουσία τους διασφαλίζει τη σταθερή κομματική γραμμή και τον έλεγχο της πίστης των αξιωματικών στον Σι και το Κόμμα.

Οι νέοι κανόνες καθιστούν πλέον υποχρεωτικές τις τακτικές συνεδρίες μελέτης της ιδεολογίας του Σι Τζινπίνγκ, ειδικά της θεωρίας «για τον Σοσιαλισμό με Κινεζικά Χαρακτηριστικά στη Νέα Εποχή». Οι μονάδες του PLA μετατρέπονται σε ιδεολογικά εργαστήρια, όπου η πολιτική κατήχηση ενσωματώνεται στην καθημερινότητα της στρατιωτικής ζωής.

Οι στρατιωτικές προαγωγές δεν βασίζονται πλέον αποκλειστικά σε τεχνικά ή στρατηγικά κριτήρια. Η ακλόνητη πίστη στο Κόμμα τίθεται ως απαραίτητη προϋπόθεση για οποιαδήποτε εξέλιξη. Ο αξιωματικός που δεν αποδεικνύει την ιδεολογική του ευθυγράμμιση, ακόμη κι αν διαθέτει σπάνιες επιχειρησιακές ικανότητες, απομακρύνεται από θέσεις ευθύνης.

Παράλληλα, θεσμοθετούνται ανώνυμοι μηχανισμοί παρακολούθησης και αναφοράς «λανθασμένων ιδεολογικών τάσεων», κάτι που προσομοιάζει σε πρακτικές που παραπέμπουν σε άλλες εποχές. Μέσω αυτών, ενισχύεται η αυτοεπιτήρηση εντός των τάξεων του PLA, δημιουργώντας ένα κλίμα διαρκούς φόβου και πολιτικής συμμόρφωσης.

Στην πραγματικότητα, θεσμοθετείται και πάλι το δόγμα του Μάο Τσε Τουνγκ, σύμφωνα με το οποίο «το Κόμμα διοικεί το όπλο». Η στρατιωτική δομή της Κίνας δεν υφίσταται ως ανεξάρτητος ή ουδέτερος θεσμός, όπως συμβαίνει στις φιλελεύθερες δημοκρατίες, αλλά ως προέκταση της κομματικής εξουσίας. Ο PLA δεν υπηρετεί απλώς την εθνική ασφάλεια, αλλά εξυπηρετεί την πολιτική σταθερότητα και την επιβίωση του Κόμματος.

Οι αλλαγές αυτές αναμένεται να επηρεάσουν και τον τρόπο που ο PLA συνεργάζεται ή αλληλεπιδρά με ξένους στρατούς. Ο βαθμός πολιτικοποίησης που εισάγεται πλέον στα υψηλότερα και χαμηλότερα επίπεδα του στρατεύματος διαφοροποιεί ριζικά την κινεζική στρατιωτική μηχανή από τα πρότυπα των διεθνών στρατιωτικών δυνάμεων, ενώ πιθανόν να δημιουργήσει εντάσεις σε κοινές στρατιωτικές ασκήσεις και διαπραγματεύσεις με χώρες που ακολουθούν δημοκρατικά πρότυπα οργάνωσης.

Η στρατηγική του Σι Τζινπίνγκ είναι ξεκάθαρη: απολυτοποιεί την πολιτική υπακοή, αποδυναμώνει την αυτονομία των στρατιωτικών δομών και ενσωματώνει την ιδεολογική πειθαρχία στον πυρήνα του PLA. Η «σκέψη του Σι» παύει να είναι απλώς ένα σύνολο κατευθυντήριων γραμμών και γίνεται επίσημο επιχειρησιακό δόγμα για τις κινεζικές ένοπλες δυνάμεις.

Το αποτέλεσμα είναι ένας στρατός λιγότερο ευέλικτος, αλλά απόλυτα πειθαρχημένος στις κομματικές επιταγές. Ένας στρατός που δεν υπακούει απλώς σε στρατιωτική ηγεσία, αλλά σε μια ιδεολογική εξουσία με μοναδικό κέντρο τον Σι Τζινπίνγκ.

Οι νέοι στρατιωτικοί κανονισμοί στην Κίνα, αν και διαφημίζονται ως μεταρρυθμίσεις για την καταπολέμηση της διαφθοράς, στην ουσία εγκαθιστούν έναν μηχανισμό φόβου και απόλυτης υποταγής εντός του PLA. Η διαφθορά, η οποία υπήρξε επί δεκαετίες δομικό στοιχείο του κινεζικού κρατικού και στρατιωτικού μηχανισμού, πλέον δεν επιχειρείται να εκριζωθεί αλλά εργαλειοποιείται: κάθε στρατηγός γνωρίζει πως ακόμη και η παραμικρή παρέκκλιση – ιδεολογική ή διοικητική – μπορεί να τον οδηγήσει σε «εξαφάνιση».

Το μήνυμα του Πεκίνου είναι ξεκάθαρο: η πίστη στο πρόσωπο του Σι Τζινπίνγκ υπερισχύει κάθε άλλου κριτηρίου, ακόμα και της στρατιωτικής ικανότητας ή εμπειρίας. Δεν αρκεί να είσαι ικανός διοικητής. Πρέπει να είσαι και απόλυτα πιστός – ή τουλάχιστον να δείχνεις ότι είσαι.

Αυτός ο μηχανισμός πολιτικής τρομοκρατίας έχει ήδη σοβαρές επιπτώσεις στον εσωτερικό ιστό του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού. Δημιουργείται μια κουλτούρα καχυποψίας και αυταρχικού ελέγχου, όπου η μεταξύ των αξιωματικών εμπιστοσύνη καταρρέει, η πρωτοβουλία παραλύει και η σταδιοδρομία εξαρτάται από πολιτικά διαπιστευτήρια και όχι από επιχειρησιακές ικανότητες. Ο στόχος των στελεχών δεν είναι πλέον η στρατιωτική αριστεία, αλλά η πολιτική επιβίωση.

Ο Σι Τζινπίνγκ και η παγκόσμια ατζέντα ισχύος

Παρά τις εσωτερικές αναταράξεις, ο Σι δεν κάνει πίσω. Παραμένει απόλυτα προσηλωμένος στον μεγάλο του στόχο: έναν PLA «σύγχρονο, έτοιμο για μάχη και πλήρως υποταγμένο στο κόμμα» έως το 2027 – χρονιά που συμπίπτει με την εκατονταετηρίδα από την ίδρυση του κινεζικού στρατού. Η ίδια χρονιά έχει αναφερθεί από υψηλόβαθμους Κινέζους αξιωματούχους ως πιθανό χρονικό ορόσημο για ενέργειες εναντίον της Ταϊβάν, την οποία το Πεκίνο θεωρεί «αναπόσπαστο τμήμα» της Κίνας.

Αν και οι εκκαθαρίσεις και οι συνεχείς ανασχηματισμοί έχουν επιβραδύνει σημαντικά τον ρυθμό εκσυγχρονισμού, οι αναλυτές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου: αν ο Σι νιώσει ότι απειλείται, είτε από εσωτερική αναταραχή είτε από διεθνείς πιέσεις, μπορεί να θεωρήσει πως μια στρατιωτική επίδειξη ισχύος είναι ο μόνος τρόπος να επαναβεβαιώσει την κυριαρχία του – ακόμη κι αν ο PLA είναι ανεπαρκώς προετοιμασμένος.

Ο Σι Τζινπίνγκ δεν επιδιώκει απλώς μια ισχυρή Κίνα. Επιχειρεί να χτίσει μια Κίνα όπου ο ίδιος είναι το αδιαμφισβήτητο κέντρο ισχύος. Ο PLA δεν είναι ένας εθνικός στρατός – είναι το προσωπικό του όργανο. Και οι θεσμικές τομές που εφαρμόζει μετατρέπουν το στρατιωτικό σώμα από εργαλείο εθνικής άμυνας σε εργαλείο προσωπικής εξουσίας.

Η διαφθορά δεν εξαλείφεται – διατηρείται ελεγχόμενα και επιλεκτικά, για να παρέχει αφορμές εκκαθαρίσεων. Οι υποψήφιοι για προαγωγή δεν ξεχωρίζουν για τις επιχειρησιακές τους επιδόσεις αλλά για την ικανότητά τους να ακολουθούν γραμμή και να διαβάζουν σωστά τα πολιτικά σημάδια. Οι μεταρρυθμιστές ή οι ουδέτεροι τεχνοκράτες είτε παραγκωνίζονται είτε ποινικοποιούνται.

Ένας απρόβλεπτος γίγαντας

Το αποτέλεσμα αυτών των πολιτικών είναι ένα παράδοξο: ένας στρατός που φαίνεται εξωτερικά ισχυρός αλλά εσωτερικά διαβρωμένος, πολιτικά νευρωτικός και επικίνδυνα προσωποκεντρικός. Κι αυτό το μείγμα – αντί να περιορίζει – κάνει την Κίνα του Σι πιο απρόβλεπτη και, ενδεχομένως, πιο επιθετική.

Για τη Δύση, αυτό σημαίνει πως δεν αρκεί να αναλύει τη στρατιωτική ισχύ της Κίνας με συμβατικούς όρους. Ο PLA δεν λειτουργεί με δυτικά κριτήρια στρατηγικής, αξιοκρατίας ή διοίκησης. Είναι ένα ιδεολογικό όργανο με στρατιωτικά χαρακτηριστικά, και η χρήση του σε διεθνή επίπεδα ενδέχεται να ακολουθεί πολιτική λογική, όχι στρατιωτική ορθολογικότητα.

Η σημερινή Κίνα χτίζει έναν στρατό που δεν φοβούνται οι εχθροί της – αλλά οι ίδιοι της οι στρατηγοί. Και αυτό τον καθιστά όχι λιγότερο ισχυρό, αλλά πολλαπλάσια επικίνδυνο. Έναν στρατό που είναι έτοιμος να υπακούσει σε κάθε διαταγή, όσο παράλογη κι αν είναι, αν αυτή προέρχεται από τον μόνο που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί: τον Σι Τζινπίνγκ.